Trúc Phương/Người Việt
Không nhân vật nào ra vẻ “ta đây” bằng ông Pete Hegseth trong nội các Trump. Xuất thân chỉ là một sĩ quan trù bị “quèn,” ông Hegseth, trong cương vị bộ trưởng Quốc Phòng, lại thích hò hét và biến Ngũ Giác Đài thành một “hội quán sĩ quan” bát nháo. So với cựu Bộ Trưởng Jim Mattis của Bộ Quốc Phòng, Hegseth chỉ là một tay nhãi nhép mù tịt về binh pháp lẫn kỹ năng lãnh đạo một quân đội mạnh nhất thế giới.
Hegseth – “ngôi sao điện ảnh” trong Ngũ Giác Đài
Trong bài viết trên The Atlantic ngày 11 Tháng Sáu, nhà bình luận Tom Nichols gọi Bộ Trưởng Pete Hegseth là “Cornball in Chief” – có thể dịch đại khái là “sếp tổng sến súa.” Với vẻ ngoài bóng bẩy lịch lãm, ông Hegseth hùng hổ bước vào Ngũ Giác Đài với tư thế một lãnh chúa. So với hàng ngàn tướng tá kinh nghiệm đầy mình trong quân đội Mỹ, ông chỉ là một anh học trò, nhưng là học trò không chịu học, chỉ thích giảng.
Nhiều người hẳn còn nhớ, Tháng Chín, 2025, ông Hegseth ra lệnh triệu tập 800 vị tướng và đô đốc trong toàn bộ quân đội Mỹ đang đồn trú khắp thế giới phải về căn cứ Quantico (Virginia) để nghe đương sự nói nhảm về chủ trương mới. Ông ta thích huấn dụ mọi thứ, từ kỷ luật nhà binh đến rèn luyện thể chất – điều vốn dĩ tạo nên sức mạnh gần như vô song của quân đội Mỹ so với nhiều quân đội thế giới. Tinh thần kỷ luật thép và yếu tố thể lực trong nhà binh đã tồn tại từ rất lâu trước khi ông Hegseth về Ngũ Giác Đài.
Trong bài báo, Tom Nichols viết: “Hegseth tiếp cận công việc như thể đó là một kỳ nghỉ hơn là trọng trách công vụ. Ông ta xuất hiện tại các căn cứ quân sự với vẻ phấn khích hệt như một anh chồng nội trợ đang chán ngán bỗng được vợ ‘cấp phép’ rời nhà cuối tuần để đi chơi bắn súng sơn cùng đám bạn. Ông ta cài chiếc khăn túi có họa tiết trông giống cờ Mỹ. Ông ta cố tỏ ra phong thái nghênh ngang đầy nam tính nhưng rốt cuộc trông rất gượng gạo và kệch cỡm. Cách nói chuyện của ông ta đầy vẻ kịch tính có chủ đích, như thể lúc nào cũng đang cố diễn thử cho vai chính trong một vở kịch học đường. Một cách ngắn gọn, ông ta là kẻ sến súa và kệch cỡm…”
Trong nội các Trump, có vài bộ trưởng thích diễn, chẳng hạn ông Robert F. Kennedy Jr., bộ trưởng Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh. Tuy nhiên, không ai ham diễn và diễn lố bằng Pete Hegseth. Sự làm màu trơ trẽn là điều nổi bật nhất trong “kỹ năng” làm bộ trưởng của ông. Trước ống kính, ông tập tạ, hít đất, đu xà ngang, ngồi trên trực thăng trong trang phục tác chiến…, như thể môi trường quân đội “ăn vào máu” con người ông, rằng ông không phải là nhà lãnh đạo ngồi trong phòng lạnh mà là chiến binh sẵn sàng lăn lộn ra chiến trường sống chết cùng binh sĩ.
Vấn đề là ông Hegseth điều hành Bộ Quốc Phòng và cai quản một quân đội có vô số sĩ quan và binh lính khỏe hơn ông nhiều lần đến mức có thể hất ông xuống trực thăng chỉ bằng một cái búng tay; tuy nhiên, cách ông thể hiện giống hệt như đang đóng phim. Thật khó có thể biết lính tráng dưới trướng Hegseth, và các vị tướng, đang nghĩ gì. Cũng khó có thể biết tướng tá các quân đội khác trên thế giới nghĩ gì về việc quân đội Mỹ đang chịu đựng một bộ trưởng quốc phòng như vậy. Điều đáng nói nhất là “văn hóa quản trị” của ông Hegseth ngày càng làm cho quân đội suy yếu, đặc biệt khi ông sa thải loạt tướng giỏi chỉ vì bất đồng quan điểm hoặc họ không tỏ ra trung thành với Tổng Thống Trump.
Chiến dịch đổi màu da
Daniel “Chappie” James Jr. trở thành chỉ huy Căn Cứ Không Quân Wheelus, gần Tripoli, ngay sau khi phe nổi dậy dưới sự lãnh đạo của Muammar Qaddafi giành quyền kiểm soát Libya trong cuộc đảo chính năm 1969. Lúc đó Qaddafi là một kẻ hét ra lửa. Với khí thế đang lên, Qaddafi dẫn nhóm vũ trang định xông vào căn cứ Mỹ.
Đích thân chỉ huy trưởng Daniel “Chappie” James Jr. ra cổng chặn Qaddafi. Bước xuống xe, Qaddafi tay đặt vào khẩu súng, gờm gờm nhìn James. Bên hông James, ông cũng đeo khẩu súng .45. Bình tĩnh, James nói với Qaddafi rằng đừng manh động và dại dột rút súng, kẻo phải hối hận. Họ nhìn nhau chằm chằm. Cuối cùng, Qaddafi quay mặt bỏ đi. Kể từ đó, phe nổi dậy không bao giờ bén mảng đến căn cứ Mỹ. Sau vụ việc, báo chí gọi James là “John Wayne da đen.”
Vào thời điểm đối đầu Qaddafi, James tại ngũ 26 năm. Thời Đệ Nhị Thế Chiến, ông được huấn luyện tại Viện Tuskegee trước khi gia nhập Phi Đội Oanh Tạc Số 477 (477th Bombardment Group) – đơn vị oanh tạc người da đen đầu tiên trong lịch sử quân đội Mỹ. Giai đoạn Chiến Tranh Triều Tiên, “John Wayne da đen” thực hiện 101 phi vụ tác chiến; và thêm 78 phi vụ nữa tại chiến trường Việt Nam. Cuối cùng, năm 1975, James được thăng lên đại tướng bốn sao, trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên trong lịch sử quân đội Mỹ đạt được cấp bậc này.
Tại buổi lễ khánh thành trung tâm khoa học hàng không vũ trụ và giáo dục sức khỏe mang tên Daniel “Chappie” James Jr tại đại học Tuskegee University năm 1987, Tổng Thống Ronald Reagan ca ngợi ông là “một phi công xuất sắc, một sĩ quan quân đội đáng kính và một người Mỹ thực sự vĩ đại.” Năm 2020, tiểu bang Florida đặt tên một cây cầu theo tên James… Thế nhưng, năm 2025, bức tranh vẽ Đại Tướng James bị gỡ bỏ khỏi vị trí trang trọng trong Phòng Trưng Bày Nghệ Thuật Không Quân.
Nếu còn sống, Tướng James (mất năm 1978) có lẽ không ngạc nhiên. Trong cuộc phỏng vấn năm 1975, Tướng James kể: “Một trong những câu hỏi xúc phạm nhất mà đôi khi tôi phải nghe là: ‘Liệu có phải họ ban cho ông ngôi sao thứ tư chỉ vì sắp đến lễ kỷ niệm 200 năm ngày lập quốc, nhằm họ muốn khoe rằng nước Mỹ có một vị tướng da đen?’” Những lúc như vậy, Tướng James trả lời: “Họ chẳng cho tôi cái gì cả. Và trong quân chủng của tôi, người ta không ban phát ngôi sao cấp tướng. Bạn phải nỗ lực giành lấy.” (“Being Black in Pete Hegseth’s Military”/The Atlantic, ngày 9 Tháng Sáu).
Mất bao lâu để một sĩ quan Mỹ có thể đeo lon bốn sao? 30-40 năm là bình thường. Với sĩ quan da đen, thời gian có thể lâu hơn – thậm chí lâu hơn so với tuổi đời của Pete Hegseth (46). Tính đến năm 2024, quân đội Mỹ có hơn 80 vị tướng da đen, trong đó có Lloyd Austin (bộ trưởng Quốc Phòng da đen đầu tiên); C. Q. Brown (lúc đó là chủ tịch Hội Đồng Tham Mưu Trưởng Liên Quân); Michael E. Langley (tướng bốn sao đầu tiên trong lịch sử Thủy Quân Lục Chiến); và Darryl A. Williams (hiệu trưởng da đen đầu tiên của Học Viện Quân Sự West Point).
Vấn đề ông Hegseth chặn đường binh nghiệp của sĩ quan nữ và da màu hiện tiếp tục bùng nổ, khi mới đây, Ngũ Giác Đài ngăn việc thăng cấp cho chín sĩ quan Hải Quân, trong đó có ba nữ và hai nam da đen. Trong danh sách mới nhất gồm 22 ứng viên cho chức đô đốc một sao được công bố vào Tháng Năm, không có bất kỳ gương mặt nữ nào. Wall Street Journal cho biết thêm, gần đây ông Hegseth chặn việc thăng cấp cho chín đại tá Không Quân. Trong 26 người được đề xuất thăng cấp, chỉ có một nữ đại tá và không có ai là người da đen.
Sát khí của “thần chiến tranh”
Không chỉ thanh trừng nhân sự cấp cao, Hegseth còn “thanh lọc” hệ thống tín ngưỡng trong Ngũ Giác Đài. Như trung tá về hưu Rachel E. VanLandingham viết trên The Hill ngày 10 Tháng Sáu, ông Hegseth cắt danh sách các tôn giáo và hệ thống tín ngưỡng được Ngũ Giác Đài công nhận, mà quân nhân thường ghi trong hồ sơ cá nhân, từ hơn 200 xuống chỉ còn 31. Giờ đây, nếu quân nhân nào theo một trong hơn 180 hệ thống tín ngưỡng bị xóa phải ghi trong hồ sơ là “không tôn giáo” hoặc “tôn giáo khác.”
Khó có thể liệt kê hết “thành tích chặt chém” của ông Pete Hegseth kể từ khi đương sự ngồi ghế lãnh đạo Bộ Quốc Phòng. Có vẻ thành tích trước đó trong “đời binh nghiệp” chẳng hề có bất kỳ dấu ấn “hiển hách” nào đã khiến ông Hegseth cay cú, oán hận và giờ là lúc trả thù, đối với một hệ thống quân sự mà đương sự cho là không coi trọng tài năng và bản lĩnh “xuất chúng” của mình.
Trong thực tế, sự bất tài của ông Hegseth không chỉ thể hiện trong quá khứ mà thực tế hiện tại càng củng cố điều đó, từ những sai sót về an ninh, những xung đột không cần thiết với báo giới, cho đến thói càm ràm đầy đố kỵ về những tấm huy chương trên quân phục của Thượng Nghị Sĩ Mark Kelly – một cựu binh có cấp bậc cao hơn và thành tích vượt xa ông Hegseth. Tháng Bảy, 2025, “thành tích chấn động” của ông là làm lộ loạt tin tuyệt mật (liên quan chiến dịch ném bom của Mỹ tại Yemen), khi sử dụng nhóm chat Signal để chia sẻ thông tin (thực chất là “khoe,” rằng ta đây có tin mật). Sau vụ này, nhiều nhà lập pháp yêu cầu ông từ chức.
Đang diễn chưa xong tuồng, ông Hegseth không dễ gì rời ánh đèn sân khấu. Đương sự sẽ còn hò hét, chừng nào ông Trump còn tin dùng. Thật không gì có thể mang lại cảm giác “lạc thú xuất thần” khi thể hiện quyền uy không chỉ trong quân đội Mỹ mà còn với nước ngoài. Liên quan cuộc chiến Iran, ông Hegseth nói, “sẽ không có những quy tắc giao chiến ngớ ngẩn, không sa lầy vào việc kiến tạo quốc gia hay xây dựng nền dân chủ, cũng chẳng có kiểu chiến tranh ‘đúng đắn về mặt chính trị’ nào cả… Chúng ta chiến đấu để giành chiến thắng.” Khi nói điều này, có thể ông Hegseth tưởng tượng mình đang mặc chiến bào và diễn vai “thần chiến tranh.” [dt]
