Trúc Phương/Người Việt
Sinh nhật Hoa Kỳ lần thứ 250 đang trở thành võ đài quyết liệt giữa hai đối thủ America250 và Freedom 250. Thay vì để Ủy Ban America250 thực hiện chương trình sinh nhật nước Mỹ lần thứ 250, Tổng Thống Trump lại lập ra cái gọi là Freedom 250 để giành phần. Không chỉ vậy, ông còn đang rao bán chiếc bánh sinh nhật 250…
America250 vs. Freedom 250
Năm 2016, Quốc Hội thành lập một Ủy Ban Lưỡng Đảng (U.S. Semiquincentennial Commission) để điều phối hoạt động kỷ niệm nhân cột mốc 250 năm ngày lập quốc. Ủy ban trên, America 250, có nhiệm vụ xây dựng các dự án cơ sở hạ tầng, soạn thảo và in ấn tài liệu giáo dục và tổ chức “mọi hoạt động phù hợp và xứng tầm” cho sự kiện đáng nhớ của lịch sử quốc gia.
Tuy nhiên, khi trở lại Tòa Bạch Ốc, ông Trump thành lập Freedom 250 để giành giật miếng bánh sinh nhật. Nói “giành giật” là không quá lời vì ngân sách cho America250 đã bị cắt xén và đẩy qua Freedom 250. Freedom 250 của ông Trump không hẳn tôn vinh giá trị lịch sử Mỹ như lẽ ra phải như thế trong dịp kỷ niệm 250 năm lập quốc, mà ông lại dùng công cụ này để tôn vinh cá nhân.
Freedom 250 chứ không phải nơi nào khác đã tổ chức chương trình võ đài đẫm máu UFC Freedom 250 trong khuôn viên Tòa Bạch Ốc ngày 14 Tháng Sáu – đúng dịp sinh nhật ông Trump. Và cũng Freedom 250 là nơi thực hiện các kế hoạch tốn kém tiền thuế người dân, trong đó có dự án Khải Hoàn Môn, Vườn Quốc Gia Tôn Vinh Các Anh Hùng Mỹ và hội chợ Great American State Fair tại National Mall, Washington DC…
Vụ việc cho thấy văn hóa tham nhũng ngày càng ăn sâu trong chính quyền Trump như thế nào, cũng như sự chia rẽ quốc gia ngay vào thời điểm lẽ ra phải là lúc thể hiện sự đoàn kết dân tộc. Nó cũng cho thấy sự lạm quyền của một tổng thống sẵn sàng gạt Quốc Hội sang một bên để gắn dấu ấn cá nhân vào những sự kiện mang tầm quốc gia. Trump thậm chí công khai nói rằng lễ Quốc Khánh năm nay sẽ biến thành sự kiện vận động chính trị cho ông (Trump’s rally).
Tính đến giữa Tháng Sáu, ít nhất tám tiểu bang – Connecticut, Illinois, Massachusetts, North Carolina, Maine, Oregon, Washington và Pennsylvania – cho biết họ sẽ không tham gia Great American State Fair, sau khi họ biết sự kiện trên do Freedom 250 tổ chức. Nhiều nghệ sĩ (Young MC, Martina McBride, Bret Michaels…), từng hứa tham gia chương trình ca nhạc theo lời mời America250, đã rút lui sau khi phát giác chương trình nghệ thuật kỷ niệm 250 lập quốc bị Freedom 250 “giật lại” từ tay America250.
America 250, được Quốc Hội thành lập, tập trung vào giáo dục lịch sử, chẳng hạn cuộc thi “viết về nước Mỹ” dành cho học sinh hoặc sự kiện chôn một “hộp thời gian” (time capsule – sẽ được mở sau 250 năm nữa), chứa những đóng góp từ tất cả 50 tiểu bang và vùng lãnh thổ, cùng một bản sao Hiến Pháp có chữ ký tất cả thẩm phán Tối Cao Pháp Viện đương nhiệm.
Trong khi đó, Freedom 250, hoàn toàn không thuộc kiểm soát Quốc Hội, đưa ra phiên bản lịch sử được “tô hồng” hoặc lược bỏ các góc khuất, phớt lờ vấn đề nô lệ và phân biệt chủng tộc. Ví dụ, tài liệu cho một cuộc thi học sinh của Freedom 250 mô tả Mục Sư Martin Luther King Jr. là người có tinh thần “dám làm” nhưng hoàn toàn không đề cập nạn phân biệt chủng tộc mà ông lăn xả đấu tranh.
Chương trình “Freedom Truck” của Freedom 250, với đoàn xe gồm sáu bảo tàng di động, cũng trình bày bức tranh lịch sử thiếu trung thực khi che đậy những khía cạnh tiêu cực trong lịch sử Mỹ. Nội dung của chương trình “Freedom Truck” được thiết kế từ Hillsdale College ở Michigan vốn nổi tiếng bảo thủ; và PragerU, công ty chuyên sản xuất tài liệu giáo dục mang tư tưởng bảo thủ. Freedom 250 thậm chí khuyến khích người dân tổ chức các hội thảo chẳng ăn nhập gì đến 250 năm lập quốc, chẳng hạn bàn về “những vấn đề cốt lõi” của chủ trương “Nước Mỹ trên hết.” Nói cách khác, Freedom 250 muốn biến ngày lễ hội sinh nhật quốc gia thành sự kiện gói ghém màu sắc MAGA.
America250 và Freedom 250 thường xuyên ở thế đối đầu. Đêm Giao Thừa 2025, Freedom 250 chi $3 triệu để thực hiện màn trình diễn ánh sáng trên Đài Tưởng Niệm Washington. Trong khi đó, America250 chi $4 triệu cho một chương trình tại Times Square, New York, nhằm quảng bá sáng kiến “America Gives” với mục đích nhấn mạnh lòng bác ái trong tinh thần “cho đi” vốn là truyền thống lịch sử xã hội Mỹ.
Trong khi America250 quảng bá “America’s Field Trip” (cuộc thi học sinh viết luận về lòng yêu nước, với giải thưởng là các chuyến tham quan di tích lịch sử) thì Freedom 250 phát động cuộc thi nghệ thuật dành cho học sinh mang tên “American Heroes,” với giải thưởng là chuyến đi đến hội chợ Great American State Fair. America250 chọn khẩu hiệu “350 for 250” nhằm nhấn mạnh việc thu hút toàn bộ 350 triệu người dân tham gia lễ kỷ niệm 250 năm lập quốc. Trong khi đó, Freedom 250 chọn khẩu hiệu “250 for 250” để quảng bá việc xây dựng một “khải hoàn môn tuyệt đẹp” cao 250 feet gần Đài Tưởng Niệm Lincoln theo phong cách Khải Hoàn Môn Paris.
Tranh cãi gay gắt nhất là vấn đề tài chính. Cuối năm 2025, chính quyền Trump nói rằng America250 sẽ không nhận được $100 triệu từ dự luật “One Big Beautiful Bill.” Thay vào đó, Cơ Quan Công Viên Quốc Gia (National Park Service), nơi quản lý nguồn vốn thay mặt Bộ Nội Vụ, ký biên bản thỏa thuận với America250 vào Tháng Mười Hai, 2025, với nội dung giải ngân $50 triệu cho ủy ban này vào trước ngày 1 Tháng Hai, 2026. Tuy nhiên, đến nay, America250 hoàn toàn chưa nhận một xu.
Điều đáng nói nữa là America250 do Quốc Hội thành lập nên họ làm việc minh bạch. Các doanh nghiệp tài trợ được niêm yết công khai trên website và America250 phải nộp báo cáo thường niên lên Quốc Hội về mọi hoạt động trong đó có nguồn tài trợ và chi tiêu. Trong khi đó, Freedom 250 không công khai danh sách các nhà tài trợ lớn, và dù hợp tác với nhiều bộ và cơ quan thuộc chính quyền liên bang, Freedom 250 không chịu bất kỳ sự giám sát độc lập nào.
Trump “rao bán” sinh nhật 250 năm nước Mỹ với giá bao nhiêu?
Với ông Trump, không gì là không thể; và không gì là không thể trở thành món hàng để trục lợi, từ cuộc chiến Iran đến cả sinh nhật lần thứ 250 của quốc gia. Từ Tháng Hai, 2026, Meredith O’Rourke, một trong những chuyên gia gây quỹ hàng đầu của ông Trump, đã tích cực vận động các khoản quyên góp tư nhân cho Freedom 250. Vấn đề xin tài trợ hảo tâm không có gì đáng nói. Ở đây, người ta không thuần túy xin tài trợ, mà là “bán hang,” thông qua “các gói dịch vụ được thiết kế riêng theo nhu cầu từng khách hàng, thay vì các gói tiêu chuẩn có sẵn” mà Meredith O’Rourke gọi là “bespoke packages.”
The New York Times cho biết, trong “các gói được thiết kế riêng,” những ai đóng góp từ $1 triệu trở lên sẽ được mời dự “tiệc chiêu đãi tri ân riêng của Freedom 250” do đích thân Tổng Thống Trump chủ trì, kèm theo “cơ hội có một không hai” được chụp những bức ảnh “mang tính lịch sử.” Những ai góp từ $2.5 triệu trở lên được mời phát biểu tại một sự kiện ở Washington vào ngày 4 Tháng Bảy. Khi được báo chí cật vấn, Danielle Alvarez, người phát ngôn Freedom 250, nói, “Tổng thống vô cùng biết ơn các nhà tài trợ, nhưng không giống các chính trị gia thời trước, ông ấy không thể bị mua chuộc bởi bất kỳ ai.” Có thể diễn dịch lại ý trên, rằng ông Trump không thể bị mua bằng tiền nhưng ông sẵn sàng “bán ông” với rất nhiều tiền.
Giá cả rất “minh bạch.” Với những người góp từ $500,000 trở lên, họ nhận được “quyền tiếp cận VIP, thư mời và chỗ ngồi ưu tiên tại tất cả sự kiện Freedom 250.” Những sự kiện này gồm lễ cầu nguyện “Rededicate 250;” lễ Memorial Day; hội chợ Great American State Fair; chương trình Quốc Khánh 4 Tháng Bảy; một giải đấu thể thao trung học vào Mùa Thu… Freedom 250 còn hỗ trợ giám sát cuộc đua IndyCar mang tên Freedom 250 Grand Prix tổ chức ngày 22 và 23 Tháng Tám (đường đua chạy qua các con đường trung tâm DC, vòng quanh National Mall).
Tự nhận là đơn vị phi lợi nhuận, phi đảng phái, luôn khẳng định các sự kiện do họ tổ chức không mang tính chính trị, Freedom 250 thật ra hình thành từ sắc lệnh hành pháp mà ông Trump ký ngay sau khi bắt đầu nhiệm kỳ hai, qua đó thành lập “Task Force 250” với việc ông ngồi ghế chủ tịch và ông JD Vance giữ cương vị phó. Điều đó cho thấy ngay từ đầu, ông Trump đã hoạch định biến sinh nhật quốc gia thành sự kiện riêng của ông.
Thật chán ngán trước dòng thời sự nước Mỹ với mọi thứ liên quan tới ông Trump và ngán ngẩm cho nước Mỹ trước lễ kỷ niệm 250 năm lập quốc. Để tìm một ví dụ nữa rõ nhất cho thấy nước Mỹ chia rẽ trầm trọng thế nào, chỉ cần nhìn vào sự bát nháo giữa America250 và Freedom 250. Cùng nhân danh ngày hội 250 năm lập quốc nhưng mỗi nơi làm mỗi kiểu. Không chỉ là việc bên nắm quyền đang chơi ép bên yếu thế và giành giật nguồn ngân sách, cách diễn ngôn lịch sử quốc gia của “hai nước Mỹ” với hai đại diện America250 và Freedom 250 cũng cho thấy nước Mỹ ngày nay đã đi quá xa khỏi những gì mà những nhà lập quốc từng hình dung. [dt]
