Hiếu Chân/Người Việt
Tổng Thống Donald Trump của Mỹ bất ngờ thay đổi quan điểm về cuộc chiến Ukraine. Đây là dấu hiệu cho thấy Kiev đang lật ngược thế cờ, buộc Nga phải tìm kiếm hoà bình tại bàn đàm phán trong thế yếu?
Hôm Thứ Tư 8 Tháng Bảy, trong cuộc họp báo chung với Tổng Thống Volodymyr Zelensky của Ukraine bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, ông Trump thông báo Mỹ sẽ cho phép Ukraine sản xuất Patriot – loại hoả tiễn phòng không tân tiến nhất có thể đánh chặn hoả tiễn đạn đạo của đối phương. “Đó là vũ khí phòng thủ mà tôi thích hơn là vũ khí tấn công,” ông Trump nói. Dù các chuyên gia đánh giá, ít nhất một năm, hay nhiều năm nữa Ukraine mới có thể xuất xưởng lô Patriot đầu tiên theo giấy phép và công nghệ Mỹ nhưng dù sao đây cũng là một thắng lợi ngoại giao của ông Zelensky, đánh dấu sự thay đổi ngoạn mục trong quan điểm của ông Trump, từ phê phán kịch liệt sang hoà thuận với nhà lãnh đạo Ukraine.
Tám mạng đổi một mạng!
Sự thay đổi quan điểm của Mỹ về cuộc chiến có căn cứ từ thực tế chiến trường. “Chiến dịch quân sự đặc biệt” mà ông Vladimir Putin phát động chống lại Ukraine Tháng Hai, 2022 – dự tính chỉ diễn ra vài ngày cho đến khi dựng lên được một chính quyền bù nhìn thân Nga ở Kiev, kéo dài qua năm thứ năm, dài hơn cuộc chiến của Liên Xô chống Đức Quốc Xã, dài hơn Thế Chiến Thứ Nhất. Thêm nữa, quân Nga ngày càng tổn thất trầm trọng.
Trên chiến trường ở miền Đông và miền Nam Ukraine, các lực lượng Nga từ lâu đã “giẫm chân tại chỗ,” thậm chí trong vài tháng qua còn để mất những lãnh thổ họ chiếm được trước đây bằng cái giá vô cùng đắt về nhân mạng và vũ khí. Theo tường trình Tháng Bảy của Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế (CSIS), thương vong của binh sĩ Nga vượt quá 1.4 triệu người, trong đó số binh sĩ tử trận vào khoảng 300,000 – 450,000 người. Đáng chú ý là theo nguồn tin này, từ đầu năm 2026, tỷ lệ thương vong của binh sĩ Nga và Ukraine thay đổi đáng kể: số thương vong của Nga nhiều gấp tám lần Ukraine, cứ một binh sĩ Ukraine đổi mạng tám binh sĩ Nga. Báo cáo chiến trường ghi nhận cứ mỗi ngày trôi qua lại có thêm từ 1,000 đến 1,400 binh sĩ Nga bị loại khỏi vòng chiến đấu, bình quân mỗi tháng Nga mất đi 30,000 – 34,000 lính, tốc độ tiêu hao mà không đội quân nào gánh nổi.
Để huy động tân binh thế vào số thương vong, quân đội Nga đưa ra mức tiền thưởng nhập ngũ lên tới $80,000 mỗi tân binh. Nhưng thực tế thật đáng sợ. Tuổi thọ trung bình của một tân binh Nga, từ lúc bước chân vào thao trường cho đến khi tử trận, chỉ dao động trong khoảng 10 ngày đến ba tuần, theo nguồn tin của Foreign Policy. Khi đã ra chiến trường, các binh sĩ Nga chỉ sống sót trung bình từ 20 đến 35 phút trước hoả lực huỷ diệt của đạn pháo và máy bay không người lái (drone, UAV) Ukraine.
Nước Nga không an toàn
Chiến tranh không còn thu hẹp trong lãnh thổ Ukraine mà mở rộng đến mọi ngóc ngách trong lòng nước Nga. Đầu Tháng Sáu, đúng lúc Diễn Đàn Kinh Tế Quốc Tế St. Petersburg khai mạc, UAV của Ukraine bắn cháy một kho dầu chỉ cách trung tâm hội nghị vài dặm, những cột khói đen khổng lồ hiện rõ trước mắt các đại biểu.
Ba ngày sau đó, UAV Ukraine lại đánh trúng nhà máy lọc dầu Antipinsky ở Tumen, vùng Tây Siberia, cách tiền tuyến hơn 1,000 dặm. Ngay cả thủ đô Moscow cũng không an toàn. Ngày 18 Tháng Sáu, nhà máy lọc dầu của tập đoàn dầu khí khổng lồ Gazprom ở ngoại ô Moscow bốc cháy dữ dội sau khi bị Ukraine tấn công. Từ sau vụ tấn công này, ông Putin được biết là đã không xuất hiện công khai ở thủ đô, mà bí mật thay đổi chỗ ở tới rất nhiều dinh thự của ông rải rác khắp nước.
Mới nhất, hôm 6 Tháng Bảy, các UAV FP-1, FP-2 của Ukraine (hợp tác sản xuất với công ty Fire Point của Mỹ) thực hiện một kỳ tích khi tấn công nhà máy lọc dầu lớn nhất của Nga ở Omsk sâu trong vùng Siberia, cách biên giới gần 2,700km. Bán đảo Crimea mà Nga chiếm và sáp nhập năm 2014 hoàn toàn bị mất điện cuối tuần qua sau khi bị UAV Ukraine tấn công phá huỷ 37 trạm điện. Ngay cả những nơi xa xôi như thành phố Vladivostok và bán đảo Sakhalin trên biển Nhật Bản cũng bắt đầu lập các hệ thống phòng thủ chống UAV. Ở nước Nga, không còn nơi nào an toàn nữa.
Chiến dịch của Ukraine tấn công các cơ sở lọc dầu khắp nước Nga đã làm cạn kiệt nguồn cung xăng dầu của nước này. Hãng tin Reuters, trong bản tin sáng 10 Tháng Bảy, ghi nhận sản lượng xăng của Nga hiện chỉ đáp ứng được 65% nhu cầu. Cảnh xe cộ xếp hàng rồng rắn chờ nhiều tiếng đồng hồ để mua xăng đã trở nên bình thường ở nước Nga, có nhiều vùng xăng dầu được phân phối theo khẩu phần và có vùng xăng dầu chỉ dùng cho quân đội như bán đảo Crimea. Nước Nga từng tự hào là “trạm xăng của thế giới,” nay chính quyền phải điều động cảnh sát vũ trang đến giữ trật tự ở các trạm xăng vì sợ người dân nổi loạn khi không còn xăng để bán cho họ.
Nỗi bất mãn của người Nga
Không chỉ nơm nớp lo sợ bom đạn, thiếu xăng dầu, người dân Nga còn khốn đốn vì kinh tế suy sụp. Hồi Tháng Tư, bà Elvira Nabiullina, chủ tịch Ngân Hàng Trung Ương Nga, cảnh báo tình trạng lạm phát phi mã khi phân lời cho vay đã lên đến 14.5%/năm, thiếu lao động do quá nhiều nam giới tham gia chiến tranh, nền kinh tế “suy thoái gần như vĩnh viễn” do chi tiêu quân sự ngốn hơn một nửa ngân sách chính phủ… Có tin đồn ở Moscow rằng bà Nabiullina sắp bị mất chức vì ông Putin không chấp nhận quan điểm của chuyên gia kinh tế được cả nước kính nể này. Thomas Nilsson, người đứng đầu Cơ Quan Tình Báo và An Ninh Quân Sự Thụy Điển, đánh giá nền kinh tế Nga “chỉ có thể rơi vào một trong hai kịch bản: suy thoái dài hạn hoặc cú sốc,” ông nói và cho biết, cả hai đều dẫn đến “thảm họa tài chính.”
Người Nga, nhất là dân các thành phố lớn như Moscow, Saint Petersburg lâu nay ủng hộ cuộc xâm lược Ukraine do bị “tẩy não” từ những thông tin cổ vũ tình yêu nước được truyền liên tục trên các phương tiện truyền thông do Điện Kremli kiểm soát, cũng như do cuộc chiến ít ảnh hưởng đến cuộc sống thường nhật của họ. Nay thì tâm lý đó đang thay đổi, người dân bắt đầu công khai bày tỏ nỗi bất mãn khi nhận ra thực tế, đất nước đang trong một cuộc chiến vô nghĩa và khả năng phòng thủ của Moscow yếu kém hơn rất nhiều so với những gì được tuyên truyền. Nỗi bất mãn càng tăng khi mới đây Putin yêu cầu các nhà tài phiệt Nga “đóng góp tự nguyện” vào quỹ chiến tranh, dự tính sẽ thu được $4 tỷ, và tịch thu tài sản của những người giàu có mà không tán thành cuộc chiến của Putin.
Chó cùng rứt giậu
Tục ngữ có câu “chó cùng rứt (cắn) giậu,” khi bị dồn vào đường cùng, người ta sẽ phản ứng liều lĩnh, bất chấp tất cả. Vladimir Putin đang trong bước đường cùng và hành động mới nhất của ông ta là thực hiện hai cuộc tấn công khủng bố tàn bạo vào thủ đô Kiev bằng hoả tiễn đạn đạo và UAV, đánh sập nhiều khu dân cư cao tầng và giết chết hàng chục dân thường Ukraine.
Mặc dù Putin thường xuyên nói rằng ông sẵn sàng đàm phán, nhưng không có dấu hiệu ông ta sẵn sàng thỏa hiệp. Putin nhiều lần bác bỏ các đề nghị hòa bình của Tổng Thống Trump, ngay cả khi những đề nghị đó có lợi cho Nga hơn là Ukraine. Mục tiêu của ông Putin vẫn là khuất phục toàn bộ Ukraine, tước đoạt khả năng hành động như một quốc gia có chủ quyền của nước này hoặc ít nhất là thâu tóm toàn bộ vùng Donbass gồm hai tỉnh Donetsk và Lugansk để lót ổ cho một cuộc xâm lược khác trong tương lai.
Ba nguồn tin thân cận với Điện Kremli nói với Reuters rằng “có khả năng cao” ông Putin sẽ leo thang chiến tranh trong những tháng tới. Hôm Thứ Hai 6 Tháng Bảy, sau một cuộc điện đàm với ông Putin, ông Trump nói tổng thống Nga muốn chấm dứt chiến tranh và một giải pháp cho cuộc chiến Nga-Ukraine “đã đến gần hơn mọi người nghĩ,” nhưng những nguồn tin từ Moscow lại nói, ông Putin vẫn cương quyết đẩy mạnh chiến tranh, kể cả ra ngoài Ukraine.
Theo Reuters, Andrei Ilnitsky, một cựu quan chức quốc phòng Nga cao cấp, tiết lộ trên báo Kommersant, đà leo thang của ông Putin sẽ có hai giai đoạn: một là phá huỷ khoảng 30 cơ sở công nghiệp và hải cảng Odessa của Ukraine; hai là tấn công các căn cứ của NATO ở các nước vùng biển Baltic và Romania, nơi có các cơ sở sản xuất hỏa tiễn và UAV tầm xa trang bị cho Ukraine. Ngoại trưởng Sergei Lavrov của Nga từng cảnh báo Ngoại Trưởng Marco Rubio của Mỹ hồi Tháng Năm, rằng Nga sẽ tiến hành “các cuộc tấn công có hệ thống và liên tục vào các cơ sở phục vụ nhu cầu của lực lượng vũ trang Ukraine ở Kiev, cũng như các trung tâm ra quyết định có liên quan” – ám chỉ ý định mở rộng cuộc chiến của Putin.
Những tháng tới có thể sẽ đầy rẫy nguy hiểm, cả bên trong lẫn bên ngoài nước Nga, khi Putin tuyệt vọng và liều lĩnh tìm cách duy trì quyền lực. Không nên đánh giá quá cao thành công và sự tự tin mới của Kiev. Mặc dù Ukraine đang chiếm ưu thế, nhưng cơ hội giành lại những vùng lãnh thổ quan trọng hoặc giáng cho Nga một đòn quyết định dường như còn rất xa. Cái mà Kiev cần ở Washington lúc này không chỉ là hoả tiễn Patriot mà là sự gia tăng sức ép về kinh tế và chính trị để buộc Putin phải nhận ra ông ta không có nhiều lựa chọn tốt hơn là ngồi vào bàn đàm phán để chấm dứt một cuộc chiến vô nghĩa. [dt]
