OTTAWA, Canada (NV) – Ông Mark Carney, thủ tướng Canada, cho biết chính phủ của ông vừa xem xét một kịch bản khó có thể tưởng tượng được trong quan hệ giữa hai nước láng giềng thân cận nhất Bắc Mỹ, đó là rủi ro Mỹ có hành động quân sự xâm lăng Canada, theo trang tin The Hill hôm Thứ Năm, 24 Tháng Chín.
Trong cuộc phỏng vấn dài với The New York Times, ông Carney cho biết ông đã dành thời gian trong năm qua để xem xét điều mà ông gọi là “extreme tail risk” – một nguy cơ vô cùng ít khả năng xảy ra nhưng có hậu quả rất lớn.
“Tôi nghĩ khi ở những hoàn cảnh như thế này, quý vị có trách nhiệm phải xem xét những rủi ro cực đoan,” ông Carney nói. “Đó chỉ là quản trị rủi ro. Đó không phải là kịch bản nhưng sẽ là vô trách nhiệm nếu không chuẩn bị.”
Ông Carney không tiết lộ chính xác Canada chuẩn bị những gì hoặc quân đội nước này xây dựng kế hoạch cụ thể đến mức nào.
Điểm quan trọng trong phát biểu của ông là Ottawa không cho rằng một cuộc xâm lược của Mỹ sắp xảy ra. Chính ông Carney gọi đó là một khả năng rất xa. Nhưng việc một thủ tướng Canada công khai thừa nhận rằng chính phủ phải nghiên cứu tình huống quân sự liên quan đến Mỹ, cho thấy quan hệ giữa hai nước đã thay đổi sâu sắc đến mức nào.
Bối cảnh trực tiếp là những phát biểu nhiều lần của Tổng Thống Donald Trump về việc Canada có thể trở thành “tiểu bang thứ 51” của Mỹ. Ông Trump từng loại trừ việc sử dụng quân sự để sáp nhập Canada, nhưng nói ông có thể sử dụng “sức mạnh kinh tế” để gây áp lực.
Quan hệ hai nước sau đó tiếp tục xấu đi vì thương mại. Các cuộc thương lượng thất bại hồi Tháng Tám, và Washington áp thuế 50% lên khoảng $28 tỷ hàng hóa Canada. Ottawa đáp trả bằng thuế quan riêng vào đầu Tháng Chín. Chính quyền ông Trump cũng chỉ thị xem xét loại hàng hóa Canada khỏi một số hệ thống mua sắm của chính phủ Mỹ.
Nhưng phản ứng của Ottawa không chỉ nằm ở thuế quan.
Ông Carney cho biết Canada đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào các hệ thống chiến lược của Mỹ, từ thông tin vệ tinh đến chiến đấu cơ. Ông nói Canada sẽ đa dạng hóa khỏi Starlink, mạng vệ tinh của SpaceX do Elon Musk điều hành, và đang nghiên cứu các giải pháp phối hợp với Châu Âu cùng những đối tác khác.
Chính phủ Canada cũng đang xét lại chương trình mua 88 chiến đấu cơ F-35 do Lockheed Martin chế tạo. Hồ sơ chính thức của Bộ Quốc Phòng Canada cho biết cuộc xét lại bắt đầu từ Tháng Ba, 2025 và đánh giá không chỉ nhu cầu tác chiến mà còn các cam kết NORAD, NATO, lợi ích công nghiệp và các lựa chọn chiến đấu cơ khác.
Một trong những phương án được nhắc tới là chiến đấu cơ Gripen của Saab, Thuỵ Điển.
Tuy nhiên, ông Carney đồng thời cố tránh biến quan hệ với Washington thành đối đầu toàn diện. Ông cho biết ông và Tổng Thống Trump vẫn nói chuyện “thường xuyên,” ngay cả sau khi đàm phán thương mại đổ vỡ. Ông từng nói hai bên vẫn có thể “compartmentalize” – tách riêng những bất đồng – để hợp tác về các hồ sơ quốc tế khác.
Ottawa đang chuyển từ mô hình “tin cậy đồng minh” sang “chuẩn bị cho mọi khả năng” bao gồm đa dạng hóa thương mại, công nghệ, quốc phòng và quan hệ quốc tế. Những chuyến đi gần đây của ông Carney tới Châu Âu và việc ông thúc đẩy quan hệ sâu hơn với Pháp và Liên Âu cũng nằm trong chiến lược đó. Reuters cho biết Canada đang tìm cách xây dựng thêm các quan hệ quốc phòng, công nghệ và kinh tế để tăng khả năng tự chủ trước những cú sốc từ các cường quốc. (MPL) [dt]
