Lê Mạnh Hùng
Cuộc bầu cử Quốc Hội vừa qua tại Anh đã đem lại một sự ngạc nhiên lớn cho mọi người. Hầu hết tất cả các dự đoán dựa trên các cuộc thăm dò dư luận trước khi bầu cử đều trật. Trước cuộc bầu cử người ta đều đoán hoặc là sẽ có một Quốc Hội không có đa số, đảng UK Independence Party sẽ lấy vào phiếu của đảng Bảo Thủ; những người thuộc đảng Dân Chủ Tự Do thất vọng với đảng mình sẽ quay sang bỏ phiếu cho đảng Lao Ðộng vân vân..
Cuối cùng tất cả mọi chuyện dự đoán đó đều bị ngược lại và cử tri đã cho ông Cameron một chiến thắng bất ngờ. Nhưng chiến thắng đó có ý nghĩa như thế nào? Nếu kết quả của cuộc bầu cử là một ủy nhiệm cho đảng Bảo Thủ để thực hiện chương trình mà đảng đưa ra thì ông David Cameron có thể mạnh bạo cai trị. Nhưng nếu cử tri chỉ bầu cho đảng ông một cách miễn cưỡng, coi như là giải pháp đỡ xấu nhất thì ông Cameron cần phải kềm bớt sự hăng say của mình lại.
Và như người ta cảm thấy khi ông Cameron và các cố vấn của ông tụ họp lại tại dinh Thủ Tướng số 10 đường Downing, chính họ cũng không chắc chắn. Họ biết rõ rằng Anh Quốc không phải một sớm một chiều biến thành Texas. Như một người trong bọn họ nói với nhật báo Financial Times, “Nguy cơ là đi quá xa.” Và đó là nguy cơ có thật. Cử tri đã cho ông một đa số tại Quốc Hội và ông không cần phải tùy thuộc vào một đảng nào khác để thực hiện chương trình của mình, thành ra ông có thể tiến hành việc cắt giảm tầm mức của nhà nước nói chung và phúc lợi xã hội nói riêng. Và việc cải tổ chính phủ của ông Cameron, cho ông Sajid Javid, một người chống Châu Âu, làm bộ trưởng doanh nghiệp và ông John Whittingdale, một đối thủ của đài BBC làm bộ trưởng văn hóa có thể làm cho bà Margaret Thatcher mỉm cười nơi chín suối.
Với đa số tại Quốc Hội, cánh hữu có mặt trong chính phủ, không còn gì phải lo ngại đảng đối lập, cả hai đảng Lao Ðộng và Dân Chủ Tự Do đều đang tán loạn kiểm thảo sự thất bại của mình, đảng Bảo Thủ của ông Cameron đủ điều kiện cần thiết để thực hiện những thay đổi mà bà Thatcher chưa bao giờ có cơ hội thực hiện. Các luật lệ về quy hoạch và sử dụng đất có thể được nới lỏng; các trường học kiểu dân lập do phụ huynh hoặc ngay cả các công ty thành lập sử dụng ngân sách nhà nước không qua chính quyền địa phương sẽ càng ngày càng xuất hiện nhiều hơn. Việc tản quyền sẽ lan đến các thành phố…
Và rồi còn có đài BBC mà hiến chương thành lập sẽ phải được tái tục vào năm 2017. Từ mấy năm nay, đảng Bảo Thủ vẫn muốn có một cơ quan truyền thông nhà nước khác và ít tốn kém hơn đài BBC hiện nay. Và quan hệ giữa hai bên không tốt đẹp gì. Những người Bảo Thủ vẫn còn giận dữ về cái họ cho là thiên vị chống lại họ trong việc theo dõi cuộc vận động tranh cử của đài. Và quan hệ này chắc chắn là sẽ còn tệ thêm nữa.
Bên cạnh những cải cách có tính cơ cấu đó, ông Cameron còn cần phải giải quyết vấn đề thiếu hụt ngân sách và thương thuyết để sửa đổi các điều kiện trong quy chế thành viên của Anh trong Liên Hiệp Châu Âu, hai vấn đề mà thành công hay thất bại sẽ đánh dấu di sản lịch sử của chính phủ ông.
Vấn đề là quần chúng chấp nhận đến mức nào những đổi thay đó. Trong lịch sử Anh khó có một cuộc bầu cử nào mà sự ủy nhiệm của quần chúng đối với chính phủ mập mờ như lần này. Tổng số phiếu mà đảng Bảo Thủ thu được chỉ đạt được 37% tổng số phiếu trong một cuộc bầu cử mà số người đi bầu chỉ đạt được 61%, thấp hơn nhiều so với con số trung bình khoảng 70% của các lần tổng tuyển cử khác. Và những dấu hiệu về tình cảm của dân Anh cho thấy không có vẻ gì muốn cuộc sống của mình bị xáo trộn bởi những thay đổi tận gốc cả.
Sau mỗi một cuộc bầu cử, người ta thường hay có tật phóng đại những thành quả tức thời cho về lâu về dài. Sau thất bại trong cuộc bầu cử năm 1992, những người Bảo Thủ tự hào rằng Lao Ðộng sẽ “không bao giờ có thể thắng lại.” Chỉ năm năm sau mọi chuyện đã đổi khác. Và sau năm 1997, người ta nói đảng Bảo Thủ sẽ phải mất “một thế hệ” trong thế đối lập. Nhưng 13 năm chưa phải là một thế hệ. Lần này thì đã có những bình luận về một “đế quốc” Bảo Thủ trong đó việc sửa lại địa giới các đơn vị bầu cử và tình trạng phân hóa trong đảng Lao Ðộng đối lập sẽ củng cố việc nắm quyền của đảng Bảo Thủ ít nhất là qua cuộc bầu cử năm 2020.
Ðiều này có thể là không sai, nhưng chắc chắn là quá sớm và là đặc trưng của tình trạng tự mãn mà đã dẫn đến sự sai lầm trong việc tiên đoán kết quả bầu cử hôm Thứ Năm tuần rồi. Nếu ông Cameron cai trị một cách dung hòa, cải cách đôi chút thì đảng ông có thể còn nắm quyền trong kỳ bầu cử tới. Nhưng nếu ông tìm cách hoàn tất những gì mà bà Thatcher còn chưa làm được, ông có thể làm cho đảng ông một tai tiếng xấu xa đến mức mà không cử tri nào có thể để cho tiếp tục nắm quyền.
