Trúc Phương/Người Việt
Tài tình chẳng khác nào màn ảo thuật vi diệu từ chiếc Air Force One đổi sang chiếc C-32A rồi lại tái xuất hiện vẫy tay chào từ Air Force One, “phù thủy Donald Trump” đã hô biến hàng loạt cơ quan chống tham nhũng, mang lại những hậu quả vô cùng nghiêm trọng…
Nước Mỹ mở rộng cửa cho tội phạm quốc tế?
Ngày 11 Tháng Tám, Mạng Lưới Thực Thi Tội Phạm Tài Chính (FinCEN) thuộc Bộ Tài Chính thông báo rằng các doanh nghiệp được thành lập tại Mỹ không còn cần tiết lộ chủ sở hữu thực sự, và gần như tất cả dữ liệu từng được thu thập về các công ty này sẽ bị xóa. Chẳng hiểu căn cứ vào lý lẽ gì mà Bộ Trưởng Tài Chính Scott Bessent gọi đây là “một chiến thắng cho lẽ thường và các doanh nghiệp nhỏ của Mỹ.” Điều này thật ra là việc cởi trói cho các mạng lưới tài chính lừa đảo, trong lẫn ngoài nước. Những kẻ trốn thuế và rửa tiền từ nay có thể dễ dàng hành sự mà không lo bị đụng gáy.
Cần nhắc lại, Tháng Giêng, 2021, Quốc Hội thông qua Đạo Luật Minh Bạch Doanh Nghiệp (Corporate Transparency Act – CTA), tạo cơ sở pháp lý để lập hệ thống khai báo chủ sở hữu (Beneficial Ownership Information Registry) do FinCEN quản lý. Tháng Giêng, 2024, BOI Registry chính thức hoạt động và được đánh giá là một trong những bước chống tham nhũng quan trọng nhất mà Mỹ từng thực hiện trong nhiều thập niên. Thời điểm CTA ra đời, ông Marco Rubio, lúc đó là thượng nghị sĩ Cộng Hòa đại diện Florida, từng ca ngợi rằng đây là “đạo luật chống tham nhũng và rửa tiền quan trọng nhất trong nhiều thập niên.”
Mỹ từ lâu là “hang ổ” của các công ty ma. Chỉ với $100 và trong vòng 15 phút, bất kỳ trùm cartel, kẻ buôn người, nhà tài phiệt, nhà độc tài, chính trị gia tham nhũng, ở Mỹ hoặc nước ngoài, đều có thể tạo ra công ty ma ở các tiểu bang như Delaware, Nevada và Wyoming. Những vụ rò rỉ quy mô như Hồ Sơ Panama (Panama Papers) hoặc Hồ Sơ Paradise (Paradise Papers) từng phơi bày cách thức hoạt động và những bí mật mà các công ty bình phong che giấu. Nó cũng cho thấy những lỗ hổng trong luật pháp Mỹ trong việc tạo điều kiện cho các tổ chức tội phạm quốc tế phát triển.
Nỗ lực xóa sổ các công ty ma thành công vào lúc nhiệm kỳ đầu của ông Trump gần kết thúc, khi CTA ra đời như nói ở trên – bất chấp sự phủ quyết của ông. Sang nhiệm kỳ hai, ông Trump không chỉ làm suy yếu CTA mà thậm chí “đốt” gần như toàn bộ dữ liệu thu thập được. Ông Scott Greytak, phó giám đốc điều hành Transparency International US, nói: “Bộ Tài Chính Hoa Kỳ giờ đây cho phép tội phạm tiếp tục tài trợ và thu lợi từ tội ác của chúng bằng cách sử dụng các công ty ẩn danh được thành lập làm ‘phương tiện trốn thoát’ ngay trên đất Mỹ” (“A Green Light for Crooks”/The Atlantic, ngày 14 Tháng Tám).
Giáo Sư Richard Berner, đồng giám đốc Viện Biến Động và Rủi Ro (Volatility and Risk Institute) thuộc đại học New York University, kiêm cựu giám đốc Văn Phòng Nghiên Cứu Tài Chính của Bộ Tài Chính, nhận định thêm: “Trước nay, những kẻ phạm pháp có lẽ vẫn nghĩ chúng có nguy cơ bị phát hiện thông qua các báo cáo (trong khuôn khổ CTA). Giờ đây nguy cơ đó bằng không.”
Theo báo cáo gần đây của Văn Phòng Trách Nhiệm Chính Phủ Hoa Kỳ (GAO), ông Trump đã miễn trừ nghĩa vụ công bố quyền sở hữu, bằng việc cho tạm dừng khai báo đối với khoảng 99% công ty đáng lý bắt buộc thực hiện việc này. Quy định mới công bố ngày 11 Tháng Tám đã biến việc tạm dừng thành quyết định vĩnh viễn.
Bộ Tài Chính nói rằng họ vẫn yêu cầu công bố quyền sở hữu đối với các công ty bình phong nước ngoài. Về mặt kỹ thuật, điều này chỉ đúng khi xét đến câu chữ luật pháp; tuy nhiên, trong thực tế, ông Trump đã tạo ra những kẽ hở “lớn đến mức đủ để lọt qua cả một chiếc xe tải hạng nặng chở đầy cocaine” – như cách viết mỉa mai của cây bút Catherine Rampell (“Trump’s Gift to the Money Launderers”/The Bulwark).
Loạt điều tra gần đây của Dự Án Báo Cáo Tội Phạm Có Tổ Chức và Tham Nhũng (Organized Crime and Corruption Reporting Project – OCCRP, trụ sở tại Amsterdam) cho biết các băng đảng ma túy quốc tế đang mua máy bay thông qua các công ty bình phong. Với “quy định” mới của ông Trump, những công ty như vậy không còn phải công bố thông tin như trước.
Kevin G. Hall, biên tập viên khu vực Bắc Mỹ của OCCRP, nói: “Một trong những điều chúng tôi phát hiện trong câu chuyện về phi cơ là các băng đảng đang sử dụng các quỹ tín thác và công ty bình phong ngụy trang với danh nghĩa công dân Hoa Kỳ;” và thật mỉa mai, khi mà Trump hí hửng khoe đánh chìm các con tàu ma túy ở Caribe, cùng lúc, chính quyền Trump “để mặc cho các băng đảng mua máy bay (để buôn lậu ma túy) bất cứ khi nào chúng muốn.”
“Tất cả chúng ta… đều thoát”
Vụ CTA là trường hợp mới nhất. Ngay những ngày đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump, Bộ Tư Pháp dưới sự cầm trịch Pam Bondi đã loại bỏ Đạo Luật Đăng Ký Đại Diện Nước Ngoài (Foreign Agents Registration Act – FARA). Ra đời năm 1938, FARA yêu cầu những cá nhân hoặc tổ chức tại Mỹ đại diện các chính phủ hoặc chủ thể ngoại quốc, khi hoạt động chính trị, vận động chính sách, quan hệ công chúng…, phải đăng ký và công bố mối quan hệ đó với Bộ Tư Pháp. FARA chủ yếu nhắm vào câu hỏi: “Ai đang tác động đến chính trị và chính sách Mỹ thay mặt cho thế lực nước ngoài?”
Ai cũng biết ngành công nghiệp vận động hành lang phát triển dữ dội như thế nào ở Mỹ. Trong không ít trường hợp, một công ty lobby có thể đóng vai trò làm công cụ đắc lực cho chế độ độc tài nước ngoài muốn thao túng chính sách Mỹ. Thế nhưng Bộ Tư Pháp Trump 2.0 lại ra tuyên bố rằng FARA “trên thực tế đã chết,” và tất cả thông tin cũng như sự minh bạch mà người dân Mỹ từng được tiếp cận giờ đây không còn.
Ông Trump còn tuyên bố giải thể Lực Lượng Đặc Nhiệm Về Ảnh Hưởng Nước Ngoài (Foreign Influence Task Force – FITF) của FBI. Được thành lập năm 2017 trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, FITF là công cụ hàng đầu theo dõi và truy vết các chiến dịch gây ảnh hưởng từ nước ngoài trên khắp nước Mỹ. Chuyên trách của FITF là triệt phá các chiến dịch xâm nhập xuất phát từ những nơi như Nga, Trung Quốc, Iran, Venezuela… Vì lý do gì FITF bị xóa sổ? Ông Trump không nói.
Còn nữa, tiếp theo trong danh sách bị loại bỏ là Sáng Kiến Thu Hồi Tài Sản Từ Tham Nhũng (Kleptocracy Asset Recovery Initiative – KARI). Được thành lập năm 2010, đây là cơ quan chuyên trách việc phong tỏa, tịch thu và thu hồi tài sản liên quan các mạng lưới “tiền bẩn” toàn cầu. Đó là những nơi tuồn trực tiếp nguồn của cải tham nhũng vào Mỹ. KARI góp phần thu hồi một phần tài sản bị chiếm đoạt bất chính, từ Nigeria, Malaysia đến Uzbekistan. Thế nhưng giờ đây, chỉ với một cái phẩy tay của ông Trump, nó đã bị xóa sổ.
Một lực lượng đặc nhiệm khác chuyên nhắm vào tài sản giới tài phiệt cũng bị giải tán. Gọi là KleptoCapture, đây là sáng kiến ra đời sau khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022, nhằm điều tra nguồn tài sản bất minh của giới tài phiệt Nga. Du thuyền, biệt thự, máy bay hạng sang, các tác phẩm nghệ thuật vô giá, dàn siêu xe đắt đỏ…, tất cả đều trở thành mục tiêu của KleptoCapture. Nếu xác định nguồn tài sản là bất chính, đặc biệt tài sản liên quan các nhân vật cộm cán thân cận với Kremlin, chúng có thể bị tịch thu. KleptoCapture giờ đây cũng chỉ là “di sản Biden.”
Chế độ kleptocracy
Cuối cùng, có lẽ cũng cần nhắc ông Trump đã xóa sổ Đạo Luật Chống Tham Nhũng Ở Nước Ngoài (Foreign Corrupt Practices Act – FCPA, ra đời như hệ quả trực tiếp từ những bê bối tham nhũng nghiêm trọng thời Nixon). Ông Trump gọi FCPA là một “đạo luật tồi tệ.” FCPA được thiết kế nhằm ngăn chặn các công ty Mỹ hối lộ các chính phủ nước ngoài, nhưng với ông Trump, đạo luật này là “thảm họa” và việc triệt tiêu nó là nhằm “khôi phục năng lực cạnh tranh kinh tế của Mỹ” (“How Donald Trump Made the World Safe for Kleptocrats”/The New Republic, ngày 6 Tháng Tám).
Toàn bộ những gì đề cập cho thấy một thực tế mỉa mai: chính “chế độ Trump” là một chế độ “kleptocracy.” Với giới chính trị học, “kleptocracy” là một thuật ngữ tồi tệ, tệ hơn cả chế độ tham nhũng. Người ta gọi nó là “chế độ kẻ cắp,” với ý nghĩa giới cầm quyền lợi dụng quyền lực nhà nước để tham nhũng, biển thủ và làm giàu cho bản thân, gia đình hoặc phe nhóm. Chỉ chế độ kleptocracy mới bao che và dung dưỡng thành phần “kleptocrats.”
Không ai hơn ông Trump hiểu chính xác “bôi trơn” là gì, làm thế nào để trốn thuế, cách thức lập công ty ma… Ông cũng hiểu rõ sự phiền toái khi tài khoản doanh nghiệp bị liệt vào danh sách nghi vấn rửa tiền, đặc biệt khi gần đây Capital One quyết định ngừng cung cấp dịch vụ ngân hàng cho ông. Trong “áp phe,” không gì khó chịu bằng việc phải nặn đầu nặn óc khai báo minh bạch. Bằng việc xóa sổ các cơ quan kiểm soát tài chính, ông Trump còn có thể giúp tránh được màn dòm ngó những dự án của các thành viên gia đình ông.
Ông Trump thường nói nước Mỹ đang chứng kiến một “kỷ nguyên vàng.” Nó đúng một cách tuyệt đối, với ý nghĩa đây thật sự là “kỷ nguyên vàng” cho chế độ kleptocracy “của Trump” và “vì Trump.” [dt]
