Hiếu Chân/Người Việt
Nước Mỹ rúng động trước tin một người lính lục quân bị Bộ Tư Pháp bắt và truy tố sau khi dùng tin tối mật liên quan tới một chiến dịch quân sự để cá độ ăn tiền. Hành vi sử dụng thông tin mật, tin nội bộ để trục lợi được giới tài chính gọi là “giao dịch nội gián” (insider trading). Nhưng đáng chú ý là thời gian gần đây hiện tượng giao dịch nội gián nở rộ như nấm sau mưa, đặt ra mối đe dọa nghiêm trọng về an ninh quốc gia.
Thị trường cá cược và giao dịch nội gián
Truyền thông Mỹ cho biết Thượng Sĩ Nhất Gannon Ken Van Dyke, 38 tuổi, thuộc Lực Lượng Đặc Nhiệm Lục Quân đóng tại căn cứ Fort Bragg ở North Carolina, tham gia chiến dịch quân sự bắt sống Tổng Thống Venezuela Nicolas Maduro hôm 3 Tháng Giêng, đã sử dụng tin tối mật về chiến dịch để đặt cược khoảng $33,034 trên trang web cá độ Polymarket và thu về hơn $436,000.
Cáo trạng của Bộ Tư Pháp cho biết, “tổng cộng, ông Van Dyke đặt cược 13 lần từ ngày 27 Tháng Mười Hai, 2025, tới tối ngày 2 Tháng Giêng,” chỉ vài giờ trước khi chiến dịch Operation Absolute Resolve diễn ra và thành công. Nếu cáo trạng là đúng thì hành vi của Van Dyke rõ ràng là “giao dịch nội gián”: trục lợi dựa trên thông tin nội bộ, phản bội trách nhiệm được uỷ thác của viên chức liên bang, vi phạm Luật Chứng Khoán 1933.
Trước đây, giao dịch nội gián thường chỉ liên quan tới hành vi mua bán cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, mua bán các mặt hàng chiến lược khi nhà đầu tư lợi dụng thông tin nội bộ về xu thế tăng hay giảm giá để đặt mua hay bán một số mã cổ phiếu nào đó. Nay, ngoài thị trường chứng khoán còn có thị trường cá cược, được đặt tên mỹ miều là ‘thị trường dự đoán” (prediction market), trong đó người ta đặt cược về mọi thứ, người đoán sai phải nộp tiền cho nhà cái, người đoán đúng được lãnh tiền theo tỷ lệ đã công bố.
Trước đây, cá cược thường là một trò tiêu khiển phái sinh từ cờ bạc; người ta đặt cược vào kết quả một trận đá banh, một cuộc đua ngựa hoặc bất cứ chuyện gì có thể hoặc không thể diễn ra trong tương lai. Nay, các trang web cá cược còn cho đặt cược vào xu thế diễn biến của các hoạt động chính trị, từ khả năng thắng cử/thất cử của các ứng cử viên, việc lên chức/xuống chức của các chính trị gia nổi bật cho đến triển vọng chiến tranh hay hòa bình ở một chiến trường nào đó.
Hai trang web cá cược nổi nhất ở Mỹ là Polymarket và Kalshi, nơi hàng triệu người đặt cược nhiều tỷ đô la vào mọi xu thế, từ dự đoán thời tiết, giá dầu, giá vàng đến thuế quan và chiến tranh Iran… Tham gia cá cược, nếu chỉ đơn giản dựa vào óc phân tích, phán đoán của cá nhân hoặc dựa vào may rủi thì cầm chắc phần thua, “cờ bạc là bác thằng bần,” ông bà ta nói vậy. Ngược lại, nếu có thông tin “độc” mà người khác không có thì khả năng thắng là có thể. Thượng Sĩ Nhất Van Dyke thu về mối lợi gấp mười lần số tiền đặt cược là nhờ có thông tin mật về chiến dịch quân sự trước khi nó diễn ra.
Thị trường cá cược nói chung là hợp pháp, đặt dưới sự giám sát của Uỷ Ban Giao Dịch Hàng Hóa Tương Lai (Commodity Futures Trading Commission – CFTC). Nhưng giao dịch nội gián là bất hợp pháp theo Luật Chứng Khoán 1933, là một tội hình sự nghiêm trọng có thể bị phạt tiền gấp ba lần số lợi thu được trái phép hoặc có thể bị tù tới 20 năm. Từ 2012, luật này được mở rộng để cấm công chức liên bang Mỹ tham gia cá cược.
Điểm căn bản phân định thắng thua trên thị trường cá cược là thông tin; trên thị trường cá cược, thông tin có thể chuyển hoá trực tiếp thành tiền bạc và với những ai nắm được thông tin thì “làm giàu không khó.”
Xưa nay, thông tin “mật” thường nằm trong tay những người có quyền quyết định trong giới quản trị doanh nghiệp, quản trị chính quyền, cấp bậc càng cao càng nắm được nhiều thông tin có giá trị. Một quyết định trong cuộc họp kín của hội đồng quản trị công ty, một đạo luật sắp ban hành, một sắc lệnh hành pháp mà tổng thống sắp ký… đều có thể biến thành tiền, rất nhiều tiền, cho những ai biết trước và sử dụng nó trên thị trường chứng khoán, thị trường cá cược. Lợi dụng chức vụ, lợi dụng thông tin để trục lợi cá nhân là một nỗi cám dỗ mà các quan chức khó vượt qua được.
Ở Việt Nam, hiện tượng này tràn lan đến mức có hẳn một nghề, gọi là nghề “buôn chính sách”: ngóng thông tin về các chính sách nhà cầm quyền cộng sản sắp ban hành để ra tay trước, nhiều người hưởng lợi lớn từ chính sách bắt buộc đội mũ bảo hiểm, cấm xe chạy xăng vào nội thành, quy hoạch các dự án xây cất…
Nội gián trong chính quyền Trump
Ngày 20 Tháng Tư, đài BBC của Anh Quốc đăng bài điều tra dài của phóng viên Nick Marsh, đặt nghi vấn về “giao dịch nội gián” trong chính quyền Donald Trump sau khi phát hiện trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump đã có những vụ đặt cược hàng triệu đô la ngay trước khi ông đưa ra những quyết định quan trọng.
Bài báo đối chiếu dữ liệu về khối lượng và giá trị giao dịch trên các thị trường với những phát ngôn của tổng thống và thấy một “khuôn mẫu” lặp đi lặp lại: giao dịch tăng đột ngột chỉ vài giờ, thậm chí vài phút trước khi Tổng Thống Trump đăng bài trên mạng xã hội hoặc công bố bài trả lời phỏng vấn.
BBC liệt kê một vài diễn biến đáng chú ý:
Tháng Hai, 2026 có sáu người mở tài khoản trên Polymarket và đặt cược Mỹ sẽ tấn công Iran ngày 28 tháng Hai. Sáng hôm đó, Tổng Thống Trump ra lệnh bắt đầu ném bom Iran, những người này thắng cược, thu được $1.2 triệu. Một trong sáu người đó tiếp tục đặt cược Mỹ và Iran sẽ ngừng bắn ngày 7 Tháng Tư và thu được $163,000.
Dữ liệu của báo The New York Times cho thấy trên mạng Polymarket có hơn 300 người đặt cược Mỹ sẽ tấn công Iran với mức cược thấp nhất $1,000; trong đó có 109 người đặt cược chính xác cuộc tấn công sẽ diễn ra ngày Thứ Bảy 28 Tháng Hai.
Ngày 9 Tháng Ba, lúc 19 giờ 16 chiều giờ GMT, Tổng Thống Trump nói với CBS News rằng xung đột với Iran “đã hoàn tất.” Chỉ 47 phút trước đó, lúc 18 giờ 29 phút, lượng bán cổ phần dầu Brent tăng đột biến; sau khi CBS phát sóng, giá dầu giảm ngay 14%, những người đã đặt cược thu lợi hàng chục triệu đô la từ diễn biến này.
Ngày 23 Tháng Ba, lúc 11 giờ 04 phút, ông Trump đăng lên mạng “Mỹ đã có những cuộc đối thoại rất tốt và hiệu quả” với Tehran về “một giải pháp toàn diện cho cuộc xung đột.” Trước đó, lúc 10 giờ 48 phút giao dịch dầu thô và cổ phiếu tăng “bất thường,” rồi sau đó giá dầu giảm ngay 10%.
Sự gia tăng đột ngột khối lượng và giá trị giao dịch trên thị trường ngay trước khi quyết định của Tổng Thống Trump được công bố gây ra mối nghi ngờ một số nhân vật thân cận với ông Trump đã biết trước quyết định của ông và nhanh tay biến thông tin đó thành hành vi giao dịch, cá cược. “Một số nhà phân tích nói chuyện này mang dấu ấn của hành vi giao dịch nội gián bất hợp pháp, khi những vụ cược được đặt bởi những người có những thông tin công chúng không tiếp cận được,” bài báo của BBC viết.
Thế giới là sòng bạc?
Khi được báo chí nêu lên mối lo ngại rằng một số công chức liên bang có thể sử dụng thông tin nội bộ để cá cược trên các thị trường dự đoán, Tổng Thống Trump trả lời: “Điều không may là cả thế giới đã biến thành một kiểu sòng bạc… Tôi không thích. Tôi không hài lòng với những chuyện đó,” ông nói hôm Thứ Năm 23 Tháng Tư, tại Phòng Bầu Dục.
Nhưng lời tuyên bố công khai của ông Trump dường như trái ngược hẳn với thực tế kinh doanh của gia đình ông. Ai cũng biết Tổng Thống Trump từng là chủ nhân nhiều sòng bạc mà nay hầu hết đã đóng cửa hoặc sang tay cho người khác.
Ông Donald Trump Jr., con trai cả của tổng thống, có chân trong cả hai thị trường dự đoán Polymarket và Kalsi. Ông là cố vấn được trả lương của Kalsi; quỹ đầu tư mạo hiểm của ông ta, 1789 Capital, là cổ đông lớn của Polymarket và ông cũng là cố vấn không hưởng lương của công ty. Phát ngôn viên của các công ty này nói ông Trump (con) chưa bao giờ đặt cược trên các sàn giao dịch của họ, cũng chưa hề liên lạc với chính quyền liên bang với tư cách đại diện cho các công ty mà ông đầu tư hoặc cố vấn.
Nhưng hồ sơ lưu trữ ghi nhận năm ngoái, công ty truyền thông của gia đình ông Trump – Trump Media & Technology Group vận hành mạng xã hội Truth Social, giới thiệu một sản phẩm mới có tên Truth Predict, kinh doanh cá cược “liên quan tới những sự kiện và biến cố quan trọng như các cuộc bầu cử, diễn biến của lãi suất và lạm phát.” Truth Predict đang được xây dựng, chưa hoạt động và thử nghiệm, theo người phát ngôn của công ty.
Do những mối ràng buộc của gia đình ông Trump với thị trường cá cược, người ta lo ngại chính phủ Mỹ sẽ không có những biện pháp cứng rắn để quản lý hoạt động này trước khi nó trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia. Quốc Hội Mỹ đang soạn thảo luật để giám sát thị trường cá cược, bảo vệ những thông tin nhạy cảm, nghiêm cấm công chức chính phủ và thân nhân gia đình họ, từ tổng thống trở xuống, sử dụng thông tin nội bộ do công việc mà có để trục lợi cá nhân trên thị trường dự đoán. Nhưng các nghị sĩ Dân Chủ bảo trợ cho các dự luật ấy, như bà Elissa Slotkin của Michigan, ông Adam Schiff của California, đang lo ngại phía Cộng Hoà đa số sẽ ra sức ngăn chặn vì chọc giận ông Trump là một rủi ro chính trị của họ.
Vụ anh lính Van Dyke là hồi chuông cảnh báo: khi một nhóm người có quyền lén lút biến thông tin mật thành tiền bạc thì niềm tin của dân chúng, của thế giới, vào tính liêm khiết của chính quyền liên bang bị xói mòn, mọi nguyên tắc công bằng, dân chủ sẽ không còn thuyết phục nữa. [dt]
