Trúc Phương/Người Việt
Việc Israel tiếp tục giao tranh với Iran, đặc biệt trên chiến trường mở rộng Lebanon, đã khiến Tổng Thống Trump phải nổi cáu và văng tục với Thủ Tướng Benjamin Netanyahu. “Ông điên mẹ nó rồi!” – Trump mắng Netanyahu. Cho đến giờ, Trung Đông tiếp tục hỗn loạn. Bên nào cũng muốn dứt điểm nhưng mỗi bên đều tính toán khác nhau. Sau 100 ngày chiến sự (tính đến ngày 7 Tháng Sáu), Trung Đông không chỉ không có dấu hiệu giảm nhiệt mà các bên dường như đang “điên mẹ nó hết rồi!”
Lebanon trở thành chiến trường mở rộng
Ngày 8 Tháng Sáu, bộ trưởng Quốc Phòng Lebanon, Michel Menassa, cho biết Israel đã thực hiện gần 3,500 cuộc không kích vào Lebanon và hàng trăm vụ tấn công lớn nhỏ khác kể từ khi Mỹ công bố lệnh ngừng bắn ngày 16 Tháng Tư. Hơn một triệu người – 1/5 dân số Lebanon – đã phải tản cư để tránh bom đạn từ khi Israel mở chiến dịch càn quét Hezbollah trên lãnh thổ Lebanon ngày 2 Tháng Ba.
Trong khi Israel và Mỹ tìm cách tách biệt việc Israel chiếm đóng miền Nam Lebanon như thể nó không hề dính dáng đến điểm nóng cuộc chiến của Mỹ nhằm vào Iran, Tehran luôn nhấn mạnh rằng họ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào nếu Lebanon bị loại khỏi lộ trình đàm phán. Điều đó có nghĩa Lebanon giờ đây đã là một phần của cuộc chiến Trung Đông mà Mỹ và Israel khởi phát.
Với việc Israel và Iran leo thang chiến sự, giới quan sát đang đặt ra một câu hỏi quan trọng: Liệu Iran có sẵn sàng vượt qua lằn ranh đỏ để bảo vệ các “đàn em” trong khu vực, theo cách như họ đang bảo vệ Hezbollah? Nói rộng hơn, liệu Washington có bất kỳ cơ hội nào để đàm phán chấm dứt cuộc chiến, trong khi Israel không buông súng và vẫn mở rộng hoạt động quân sự nhằm vào Hezbollah ở Lebanon?
Lebanon đã bị cuốn vào binh lửa chiến tranh sau khi Hezbollah, lực lượng thân Tehran, bắt đầu tấn công miền Bắc Israel nhằm trả thù việc Mỹ-Israel sát hại Lãnh tụ tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei. Điều này trở thành lý do chính đáng để Israel trả đũa. Tính đến nay, ít nhất 3,613 người Lebanon đã thiệt mạng và 11,072 người bị thương.
Ngày 17 Tháng Tư, Mỹ phải đứng ra làm trung gian cho thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hezbollah. Tuy nhiên, suốt từ ngày đó, Israel không ngừng các hoạt động quân sự trên đất Lebanon. Kể cả thủ đô Beirut cũng bị đánh tan nát. Phần mình, Hezbollah cũng không ngưng các cuộc tấn công vào miền Bắc Israel. Lãnh đạo Hezbollah, Naim Qassem, thề Hezbollah sẽ không buông súng chừng nào bom Israel còn rơi xuống Lebanon.
Về chiến lược, với Iran, bằng cách ra mặt bảo vệ Hezbollah tại Lebanon và kích động sự trả đũa của Israel, họ muốn biến cục diện ngày càng trở nên phức tạp hơn cho người Mỹ. Họ muốn Washington thấy rằng Mỹ đã sai lầm như thế nào khi mở toang cách cửa địa ngục Trung Đông. Ngoài ra, bằng cách đưa quân cờ Hezbollah vào ván đấu để tạo thế rối rắm cho Trump – người chưa bao giờ có đủ kiến thức chính trị Trung Đông lẫn chiều sâu chiến lược để nhìn rộng bất kỳ cục diện nào, kể cả cục diện do chính mình tạo ra, Tehran còn tạo ra mâu thuẫn giữa Mỹ và Israel. Điều đó, trong thực tế, đã xảy ra.
Lebanon có thể “gồng” được đến chừng nào?
Tất cả xảy ra đúng vào thời điểm Lebanon đối mặt loạt khủng hoảng chồng chất về chính trị, nhân đạo và kinh tế. Quốc gia này đang chật vật tìm cách vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính và kinh tế nghiêm trọng chưa từng có, bắt đầu từ năm 2019, khi sự sụp đổ hệ thống ngân hàng dẫn đến sự sụt giảm 90% giá trị nội tệ. Xã hội Lebanon lâu nay vốn dĩ bị chia rẽ sâu sắc về vai trò Hezbollah và thế lực bảo trợ họ, tức Tehran.
Tháng Hai, 2025, một tân chính phủ đã mang lại chút hy vọng rằng đất nước có thể tìm được hướng đi sáng sủa hơn. Chính quyền mới, do Tổng thống Joseph Aoun và Thủ tướng Nawaf Salam đứng đầu, ưu tiên năng lực chuyên môn thay vì yếu tố đảng phái. Chính phủ cam kết giải quyết khủng hoảng tài chính, cải cách hệ thống tư pháp và thực hiện chương trình tái thiết nhằm khắc phục những thiệt hại ước tính $11 tỷ từ cuộc chiến với Israel trong giai đoạn 2023-2024. Họ cũng cam kết thực thi Nghị Quyết 1701 của Liên Hợp Quốc – văn bản được thông qua vào Tháng Tám, 2006, nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah.
Thật ra với gần như bất kỳ chính quyền Lebanon nào, việc bứng cái gai Hezbollah khỏi nước họ luôn là nghị trình hàng đầu. Tuy nhiên, Hezbollah đã bén rễ quá sâu. Không chỉ là một tổ chức vũ trang, Hezbollah còn tham gia vào bộ máy chính quyền địa phương. Họ trở thành một thế lực chính trị mạnh đến mức không thể xóa bỏ.
Năm 2025, chính quyền Lebanon đặt ra ba mục tiêu chính trị quan trọng: Giải giáp Hezbollah; giảm thiểu ảnh hưởng của Iran; và đàm phán hòa bình với Israel. Ngày 2 Tháng Ba, chính quyền Lebanon đưa ra một quyết định lịch sử: Cấm các hoạt động quân sự của Hezbollah; trục xuất tất cả thành viên Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran; và hủy bỏ việc miễn thị thực cho người Iran.
Vụ việc trên tiếp nối hai biện pháp quan trọng không kém được thực hiện trước đó: Ngày 5 Tháng Tám, 2025, chính phủ khẳng định quyền kiểm soát hoàn toàn đối với tất cả vũ khí trên lãnh thổ Lebanon; và ngày 5 Tháng Chín, quân đội Lebanon được giao nhiệm vụ xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách trên. Song song đó, chính phủ Lebanon cũng nỗ lực cắt đứt các tuyến đường buôn lậu vũ khí và dòng tiền đến Hezbollah. Sự hiện diện quân sự của Hezbollah ở phía Nam sông Litani cũng bị giải tán…
Trên mặt trận ngoại giao, tổng thống Lebanon kêu gọi đàm phán trực tiếp với Israel. Đây là bước ngoặt chưa từng có trong nhiều thập niên. Tuy nhiên, vấn đề không đơn giản. Không chỉ Hezbollah luôn tìm cách cản trở đàm phán hòa bình mà chính Israel dường như cũng không thật sự mặn mà.
Israel, trên bề mặt, luôn nói rằng mục tiêu tối thượng của họ là xóa sổ Hezbollah; trong thực tế, chiến lược thật sự của Israel dường như là gây ra hỗn loạn và chia rẽ nội bộ Lebanon, tạo điều kiện cho việc chiếm đóng lâu dài các vùng lãnh thổ Lebanon.
Việc Lực Lượng Phòng Vệ Israel (IDF) được lệnh san bằng một phần miền Nam Lebanon dường như là nhằm sáp nhập vùng đất này vào Israel. Tất cả cây cầu chính bắc qua sông Litani đã bị giật sập. Liệu đó có phải là kế hoạch nhằm cô lập khu vực này khỏi phần còn lại của Lebanon? Bộ trưởng Năng Lượng Israel thậm chí kêu gọi hủy bỏ một thỏa thuận hàng hải lịch sử, được ký kết năm 2022 giữa Lebanon và Israel nhằm chấm dứt tranh chấp về ranh giới biển giữa hai nước. Nói cách khác, tất cả cho thấy mục tiêu thực sự của Israel không chỉ là tiêu diệt Hezbollah.
Ai là kẻ “điên” nhất?
Một cách tổng quát, Israel muốn nhiều hơn điều mà họ nói là chỉ cần diệt Hezbollah là xong chuyện. Tehran muốn đưa thêm tay chơi vào bàn cờ để phức tạp hóa cục diện nhằm làm cho Mỹ điên đầu hơn trong việc tìm lối thoát. Mỹ muốn loại vấn đề Lebanon ra khỏi bức tranh để đơn giản hóa sự việc được chừng nào hay chừng đó. Hezbollah muốn chứng tỏ họ là một thế lực chính trị đáng sợ ở khu vực chứ không phải là đám “cò con khủng bố.”
Ngay thời điểm hiện tại, việc Trump mắng Netanyahu là điều không gì có thể khiến Tehran hả dạ hơn thế. Iran thấy rõ rằng dù Mỹ và Israel cùng sát cánh ngay từ đầu nhưng mục tiêu cuối cùng của họ khác nhau. Quan điểm của Mỹ và Israel về việc “vẽ lại” bản đồ chính trị Trung Đông cũng khác nhau. Trong khi Benjamin Netanyahu chưa bao giờ muốn ngừng sử dụng vũ lực để đạt được lợi ích Israel ở khu vực thì Trump chỉ muốn thị uy sức mạnh cá nhân bằng uy lực quân đội Mỹ. Để có thể nói chuyện với nhau, các bên phải hiểu nhau. Tuy nhiên, ở đây chẳng ai muốn hiểu ai nhưng ai cũng muốn kẻ khác phải hiểu mình.
Với Israel, cuộc chơi còn dài, chừng nào họ còn muốn củng cố sức mạnh tuyệt đối tại khu vực. Với Iran, đây là cơ hội mà Mỹ và Israel vô hình trung trao để họ lấy lại được sự cân bằng quyền lực ở khu vực, mà trước khi xảy ra chiến tranh, họ không thể có, hay chính xác hơn là đã bị các chính quyền Mỹ trước đó tước mất. Với Mỹ, nước Mỹ còn nhiều ưu tiên khác sát sườn và thực tế hơn – những ưu tiên dù không được in ra nhưng luôn nằm trên lá phiếu cử tri.
Có một điều chắc chắn rằng dù Trump có thể buộc Netanyahu phải tạm hạ súng nhưng ông không thể khiến Netanyahu không khỏi không thầm đắc ý trước việc dễ dàng lôi ông vào cái thứ đang làm cho ông “điên mẹ nó rồi.” [kn]
