Trúc Phương/Người Việt
Trong khi cuộc tranh cử giữa kỳ tại Hạ Viện được đánh giá có thể không quá vất vả với phe Dân Chủ thì Thượng Viện gặp nhiều rào cản hơn. Dù vậy, tính đến hạ tuần Tháng Năm, dân cá cược đang nhích dần với phía Dân Chủ.
Những tiểu bang nào được chú ý nhiều nhất?
Để giành lại quyền kiểm soát Thượng Viện, Dân Chủ cần lật ngược thế cờ tại ít nhất bốn ghế hiện do Cộng Hòa giữ, trong đó có ít nhất hai ghế tại Iowa và Texas mà Trump đã chiến thắng với cách biệt hai con số trong cuộc bầu cử 2024. Giả định Thượng Nghị Sĩ Jon Ossoff (Dân Chủ) có thể giữ vững ghế tại Georgia thì các trọng điểm tiếp theo là Alaska, North Carolina, Ohio, Iowa, và Texas – tất cả đều là những nơi Trump từng thắng.
Về lý thuyết, Texas là “đất” của Trump. Phe Dân Chủ phiêu lưu đến đây chỉ có nước “chết.” Tuy nhiên, đó có thể là một ngộ nhận. Trong cuộc bầu cử 2024, dù Trump thắng tại Texas với cách biệt lên tới 14 điểm nhưng tiểu bang này không “đỏ rực” như được tưởng. Trong cuộc bầu cử 2020, Trump thắng chỉ với cách biệt 5.6 điểm. Năm 2024, chiến thắng với cách biệt hai con số của Trump chỉ đạt được khi ông lôi kéo được nhóm cử tri không phải người da trắng.
Giờ đây, chính nhóm này lại xoay sang ủng hộ Dân Chủ, theo các thăm dò mới nhất. Trong cuộc bầu cử sơ bộ cấp tiểu bang vào Tháng Ba, số cử tri bỏ phiếu cho Dân Chủ đã vượt quá số phiếu dành cho Cộng Hòa. Điều đó không chỉ có thể biến chiến trường Texas thành điểm nóng đầy kịch tính mà thậm chí biến Texas thành “tiểu bang thổ tả” khi nó đổi màu sang “xanh.” Nếu điều đó xảy ra, Dân Chủ thậm chí có thể thắng Texas trong cuộc bầu cử tổng thống 2028.
Tương tự, Iowa cũng có khuynh hướng đổi từ đỏ sang xanh. Cần nhắc lại, Iowa là nơi mà Trump đánh bại Kamala Harris với cách biệt 13 điểm. Số cử tri Cộng Hòa ở tiểu bang này đông hơn cử tri Dân Chủ gần 200,000 người. Dân Chủ đang dành nhiều công sức cho chiến dịch tranh cử Iowa.
Nói chung, nhiệm vụ của Dân Chủ không chỉ phải thắng tuyệt đối tại các tiểu bang dao động vốn luôn có tính cạnh tranh gay gắt, mà cần phải thắng tại những địa bàn vốn có truyền thống bảo thủ kiên định – tức những tiểu bang “đỏ rực.”
Đứng đầu trong nhóm này là Alaska – thành trì lâu đời của Cộng Hòa. Trong cuộc bầu cử tổng thống 2024, cử tri Alaska ủng hộ Trump nhiều hơn Kamala Harris với cách biệt lên tới 13 điểm phần trăm. Tuy nhiên, tương tự trên bình diện quốc gia, dân Alaska cũng đang chán Trump. Trong khi đó, gương mặt hiện đại diện Cộng Hòa, Dan Sullivan (thượng nghị sĩ đương nhiệm hai nhiệm kỳ), lại rất mờ nhạt so với đối thủ Dân Chủ Mary Peltola, dân Alaska chính gốc. Mary Peltola không là gương mặt lạ. Còn khá trẻ (52 tuổi), bà từng là dân biểu liên bang đại diện Alaska từ năm 2022 đến 2025.
Tại Ohio, Dân Chủ đối mặt không ít thách thức. Vai trò Ohio quan trọng đến mức nhiều người tin rằng Cộng Hòa không thể thắng trong cuộc bầu cử tổng thống nếu không thắng ở tiểu bang này. Năm 2024, tỷ lệ cử tri Ohio ủng hộ Trump đạt mức cách biệt lên đến 11 điểm phần trăm (đánh dấu lần đầu tiên kể từ năm 1988 mà một ứng cử viên tổng thống của Cộng Hòa thắng ở tiểu bang này với cách biệt hai chữ số).
Tuy nhiên, thời điểm hiện tại, Dân Chủ không hoàn toàn mất cơ hội. Dân Ohio đang bất mãn trước chiến dịch bắt bớ hỗn loạn mà chính quyền Trump thực hiện. Và trong khi thượng nghị sĩ đương nhiệm Jon Husted (Cộng Hòa) có độ nhận diện tương đối thấp, đối thủ của ông – cựu Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ Sherrod Brown – là gương mặt quen thuộc với đa số cử tri.
“Không khí sôi nổi quá”
Thượng tuần Tháng Năm, trong cuộc tranh luận nội bộ Dân Chủ để chọn người đại diện tranh cử vào Thượng Viện, điều phối viên Erin Murphy đặt câu hỏi cho các ứng viên (Josh Turek và Zach Wahls, cả hai đều là nhà lập pháp cấp tiểu bang), rằng: “Điều tôi chưa nghe các vị nói là các vị có giải pháp nào khả dĩ để thực hiện nghị trình, khi mà đương kim tổng thống là người Cộng Hòa, bởi đó là thực tế trong hai năm tới.”
Trước đó, các ứng cử viên đề xuất một số chính sách nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng về chi phí sinh hoạt tại tiểu bang, từ nâng lương tối thiểu, khôi phục các khoản trợ cấp theo Đạo Luật Obamacare, dỡ bỏ thuế quan, đến việc đấu tranh chống lại “lòng tham của giới doanh nghiệp.”
Để trả lời câu hỏi của điều phối viên Erin Murphy, ứng cử viên Josh Turek nói, nếu “giành chiến thắng trong cuộc đua tại Iowa thì chúng ta hoàn toàn có cơ hội giành lại quyền kiểm soát Hạ Viện lẫn Thượng Viện. Và tôi tin điều đó sẽ mang lại cho chúng ta cơ hội tuyệt vời để hiện thực hóa rất nhiều chính sách.”
Cách nói đó không cho thấy điều gì thật sự rõ ràng mang tính chiến lược cụ thể và thiết thực. Như giới quan sát từng nhiều lần đề cập, việc Trump giảm tỷ lệ ủng hộ không đồng nghĩa với việc Dân Chủ tăng uy tín. Sự vỡ mộng của cử tri trước chính sách của Trump chưa hẳn đồng nghĩa với việc cử tri đi bầu cho Dân Chủ. Trong khi đó, yếu tố mất đoàn kết trong Dân Chủ – điều mà giới phân tích nói nhiều đến mức “bội thực” – vẫn tiếp tục tồn tại.
Tại Michigan, cuộc bầu cử sơ bộ tranh ghế Thượng Viện – vốn bị bỏ trống sau khi Thượng Nghị Sĩ Gary Peters (Dân Chủ) nghỉ hưu – đã trở nên hỗn loạn khi các ứng viên Dân Chủ cãi nhau quyết liệt về mọi chủ đề, từ Gaza đến chủ nghĩa dân túy kinh tế. Hậu quả, những cơ hội đầy hứa hẹn phải nhường chỗ cho các cuộc đấm đá chia rẽ nội bộ.
Tương tự, tại Iowa, hai vị Dân Chủ, Josh Turek (47 tuổi) và Zach Wahls (34 tuổi), đang cạnh tranh nhau giành chiếc ghế Thượng Viện để lại khi Thượng Nghị Sĩ Joni Ernst (Cộng Hòa) nghỉ hưu. Trong khi Zach Wahls được ủng hộ từ Thượng Nghị Sĩ Elizabeth Warren (Dân Chủ, Massachusetts); Pete Buttigieg, cựu bộ trưởng Giao Thông Vận Tải thời Joe Biden, lại đứng về phía Josh Turek. Đối thủ của họ là đương kim Dân Biểu Liên Bang Ashley Hinson (Cộng Hòa) – một nhân vật đang lên như diều.
Cục diện Iowa thậm chí chưa dữ dội bằng Michigan. Tại đây, ba gương mặt Dân Chủ: Dân Biểu Liên Bang Haley Stevens, Thượng Nghị Sĩ Tiểu Bang Mallory McMorrow, và Abdul El-Sayed (cựu giám đốc Sở Y Tế hạt Wayne, Michigan) đang đấu nhau quyết liệt. Trong khi trưởng khối thiểu số tại Thượng Viện, Charles Schumer (Dân Chủ-New York) ủng hộ Haley Stevens; Thượng Nghị Sĩ Bernie Sanders lại đứng về phía Abdul El-Sayed. Bên kia chiến tuyến, phe Cộng Hòa đồng lòng ủng hộ ứng cử viên-cựu Dân Biểu Mike Rogers…
Không phải tự nhiên mà Thượng Nghị Sĩ Gary Peters (Dân Chủ-Michigan) nhắc các ứng cử viên Dân Chủ rằng tổng tuyển cử mới là quan trọng chứ không phải bầu sơ bộ, rằng “không khí sơ bộ coi bộ sôi nổi quá, nhưng mà, xin bớt lại đi.”
Giữa niềm tin và cơ hội
Nhìn chung, Dân Chủ nói chung ngày càng bày tỏ lạc quan việc tái chiếm Thượng Viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ Tháng Mười Một. Cách đây một năm, không ai có thể nghĩ đến điều này. Trong một cuộc phỏng vấn, Trưởng Khối Thiểu Số Thượng Viện Charles Schumer, tin rằng Dân Chủ có thể làm nên chuyện. Tuy nhiên, niềm tin Schumer vẫn đặt trên những cơ sở quen thuộc, chẳng hạn Trump mất uy tín và các ứng cử viên Dân Chủ có nhiều lợi thế.
Chiến lược của Charles Schumer dựa trên giả định rằng Dân Chủ giữ được tất cả ghế Thượng Viện hiện có, kể cả các ghế tại Michigan và Georgia (những nơi mà Trump thắng trong cuộc bầu cử 2024); và như vậy, việc cần làm là lật ngược tình thế để giành bốn ghế hiện do Cộng Hòa giữ. Charles Schumer nhận định rằng cơ hội sáng nhất dành cho Dân Chủ nằm ở Maine, North Carolina, Ohio và Alaska.
Phần mình, Cộng Hòa đang có nguồn tiền khổng lồ. Tính đến cuối Tháng Ba, Quỹ Senate Leadership Fund của Cộng Hòa có đến $166 triệu – gấp đôi so với nguồn quỹ Senate Majority PAC của Dân Chủ. Cộng Hòa đã công bố khoản đặt chỗ quảng cáo trị giá $342 triệu tại tám cuộc đua Thượng Viện; trong khi Dân Chủ chưa cho biết bất kỳ khoản đặt chỗ nào, trừ Ohio và Maine, nơi họ đặt tổng cộng $64 triệu cho quảng cáo truyền hình.
Với giới quan sát, điều đáng lo ngại cho Dân Chủ là siêu PAC (Super Political Action Committee – tổ chức gây quỹ chính trị) có tên “MAGA Inc” đang nắm gần $350 triệu. Cho đến hạ tuần Tháng Năm, chưa rõ MAGA Inc “xả kho” bao nhiêu để “lấy thịt đè người.” Từ giờ đến ngày bầu cử, nếu các tỷ phú như Elon Musk ném thêm tiền để “đốt” Dân Chủ thì dân cá cược có thể phải tính lại việc họ nên đặt vào sòng nào. [kn]
