Trúc Phương/Người Việt
Khi vừa bước vào Tòa Bạch Ốc lần hai, Trump tuyên bố mạnh mẽ về việc cắt giảm ngân sách tối đa nhằm tiết kiệm nhiều nhất có thể. Hàng loạt nạn nhân đã khốn đốn với “chủ trương tiết kiệm” của Trump, từ cơ quan viện trợ quốc tế USAID, Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ (VOA), các trung tâm nghiên cứu khoa học-giáo dục, trường đại học đến thậm chí các chương trình hỗ trợ người nghèo và cựu chiến binh…
Thế rồi Trump xài xả láng cho loạt dự án phù phiếm, ngay trong bối cảnh kinh tế ngày càng chật vật, khi mà người dân vừa “trích” $29 tỷ tiền thuế để chi trực tiếp cho cuộc chiến Iran…
Trump thích thì Trump… nhích
Tổng ngân sách cho loạt công trình nhân danh 250 năm ngày lập quốc ước tính lên đến hơn $1.5 tỷ – trong đó Phòng Khiêu Vũ Tòa Bạch Ốc $1.4 tỷ; Hồ Phản Chiếu tại Đài Tưởng Niệm Lincoln $13.1 triệu; Khải Hoàn Môn $100 triệu; Tòa nhà văn phòng hành pháp Eisenhower $7.5 triệu; Vườn Quốc Gia Các Anh Hùng Mỹ Quốc $40 triệu; Vườn Hồng $1.9 triệu…
Trong tất cả dự án trên, xa hoa và vô nghĩa nhất là Phòng Khiêu Vũ Tòa Bạch Ốc. Ban đầu Trump cho biết, nhà thầu Clark Construction chịu chơi đến mức sẵn sàng xây Phòng Khiêu Vũ mà không đòi một đồng. Sau đó, Trump nói lại rằng dự án tốn khoảng $200 triệu và do mạnh thường quân tài trợ. Tiếp đó, ngân sách “phát sinh” lên $400 triệu. Không sao. Cũng “có người” lo. Tiếp đó nữa, Trump yêu cầu chi thêm $1 tỷ để tăng cường vấn đề an ninh. Lần này thì $1 tỷ là tiền thuế của dân.
Phòng Khiêu Vũ, với Trump, dường như quan trọng hơn gần như tất cả nghị sự chính yếu nào khác. Reuters ngày 24 Tháng Năm cho biết, Trump bị Phòng Khiêu Vũ “ám” nặng đến mức ông nhắc đến nó ít nhất 40 lần trong năm nay. Chỉ nội Tháng Năm, Phòng Khiêu Vũ đã thốt ra từ Trump đến chín lần. Ngày 19 Tháng Năm, đích thân Trump dẫn một nhóm phóng viên “đi thực tế” xem công trình. Ông hớn hở:
“Tôi có thể khẳng định với các bạn rằng sẽ không bao giờ có tòa nhà nào khác được xây như thế này.” Đáng chú ý nhất là phần mái “phẳng tuyệt đối” được làm từ “thép rất bền,” có khả năng “chống máy bay không người lái” (drone-proof) bởi “nếu một chiếc máy bay không người lái va vào, nó sẽ tưng ngược trở ra… và phần mái còn được thiết kế để đóng vai trò như một bãi đáp cho máy bay không người lái; nhờ đó, phần mái tòa nhà sẽ giúp bảo vệ toàn bộ thủ đô Washington.”
Trump kết luận, Phòng Khiêu Vũ không thuần túy là nơi nhảy múa tiệc tùng bởi nó còn “giúp bảo vệ toàn bộ thủ đô;” và Trump làm tất cả chỉ với mục đích mang lại một “món quà tặng cho đất nước.” Trump bất đắc dĩ “phải làm” vì Tòa Bạch Ốc xuống cấp đến mức chẳng khác nào “cái nhà xí”…
Nhiều “công trình 250 năm” của Trump đang bị kiện. Quỹ Cảnh Quan Văn Hóa (Cultural Landscape Foundation) kiện chặn lại việc cải tạo Hồ Phản Chiếu. Một nhóm cựu chiến binh Chiến Tranh Việt Nam kiện việc dựng cổng Khải Hoàn Môn (cao 250 feet) bởi nó che tầm nhìn hướng về Nghĩa Trang Quốc Gia Arlington. Tổ Chức Bảo Tồn Di Sản Quốc Gia (National Trust for Historic Preservation) kiện việc xây Phòng Khiêu Vũ. Việc sơn lại tòa nhà Eisenhower cũng đối mặt thách thức pháp lý từ Liên Đoàn Bảo Tồn DC (DC Preservation League) và tổ chức Cultural Heritage Partners…
Trump nói, ông vẫn sẽ làm, chẳng gì có thể cản trở, và ông không cần xin ý kiến Quốc Hội, dù theo luật liên bang, một số khu vực trong Washington, DC, trong đó có Memorial Circle, địa điểm được Trump chọn xây Khải Hoàn Môn, là thuộc quyền quản lý của Cơ Quan Công Viên Quốc Gia (National Park Service); và theo nguyên tắc, bất kỳ công trình hay tượng đài nào muốn dựng lên cần phải có sự cho phép Quốc Hội.
Trong thực tế, Trump đã biến Tòa Bạch Ốc thành “nhà riêng.” Nhiều khu vực ở Washington, DC cũng thuộc quyền sinh sát của ông, như thể thủ đô nước Mỹ là vương quốc riêng, nơi ông toàn quyền xây hoặc phá, bất chấp những quy trình thẩm định về mặt thẩm mỹ và luật lệ liên bang vốn tồn tại hàng thập niên đối với mọi thay đổi tại khu vực trung tâm Washington; cũng như các quy định được thiết lập nhằm bảo đảm ngân sách chính phủ được chi tiêu đúng đắn và tiền thuế của dân không được dùng bừa bãi.
Bãi cỏ xanh mướt của Vườn Hồng giờ đây đã được… trải nhựa. Trump đã dựng một tượng Christopher Columbus cao khoảng 4m trong khuôn viên Tòa Bạch Ốc mà không cần đệ trình kế hoạch lên bất kỳ hội đồng thẩm định nào. Và đùng một cái, người dân Mỹ sững sờ khi thấy xe cần cẩu đập tan nát Cánh Đông Tòa Bạch Ốc.
Tim Whitehouse, giám đốc điều hành nhóm giám sát “Nhân Viên Công Vụ Vì Trách Nhiệm Môi Trường” (Public Employees for Environmental Responsibility), nói rằng loạt dự án tại thủ đô đã “trở thành những dự án đầy bí mật, nơi mà bạn bè và đối tác kinh doanh của tổng thống được hưởng lợi mà không chịu bất kỳ sự giám sát nào từ công chúng.”
Ai là nhà thầu của Trump?
Theo nguyên tắc, hầu hết dự án liên bang phải trải qua thủ tục đấu thầu công khai. Quy trình này không tồn tại thời Trump. Năm 2025, Trump chọn Clark Construction có trụ sở tại Maryland làm nhà thầu cho công trình Phòng Khiêu Vũ. Như nói ở trên, thoạt đầu hãng Clark nói họ lãnh thầu mà không đòi một đồng. Cuối cùng chi phí không những được tính toán sòng phẳng mà giá thầu còn đội lên liên tục.
Không chỉ Phòng Khiêu Vũ, Clark cũng độc quyền lãnh thầu một số công trình béo bở, trong đó có việc tu sửa hai đài phun nước tại Công Viên Lafayette đối diện Tòa Bạch Ốc. Năm 2022, chính quyền Biden từng tính sửa hai đài phun nước trên nhưng hoãn lại vì thấy tốn kém. Chi phí ước tính lúc đó khoảng $3.3 triệu. Bây giờ, Trump trả cho Clark $17.4 triệu – chênh lệch đến $14.1 triệu.
Chính quyền Trump đã lách luật (không tổ chức gọi thầu công khai) khi viện dẫn một ngoại lệ gọi là “yếu tố cấp bách.” Chẳng ai có thể hiểu tại sao việc sửa đài phun nước lại có “tính cấp bách.” Về lý thuyết, việc sửa hai đài phun nước – không nằm trong khuôn viên Tòa Bạch Ốc – lẽ ra phải áp dụng các quy định đấu thầu thông thường. Còn nữa, con số $17.4 triệu là cái giá được đội lên sau nhiều lần điều chỉnh “do lạm phát.” Điều chỉnh lần một tăng 27%, lần hai thêm 24%, và lần ba tăng 50%. Trong lần đội giá cuối cùng, lý do được nêu ra là bởi “yếu tố rút ngắn thời gian thực hiện công trình.”
Vụ hai đài phun nước không là trường hợp duy nhất có sự mờ ám trong việc gọi thầu và cũng không là công trình duy nhất mà “yếu tố cấp bách” được đưa ra. Một số công trình khác trao cho nhà thầu Event Strategies Inc cũng nhân danh “cấp bách” để khỏi phải tổ chức đấu thầu minh bạch. Event Strategies chẳng phải ai xa lạ. Họ chính là công ty từng làm sân khấu cho Trump phát biểu kích động cuộc biểu tình ngày 6 Tháng Giêng, 2021.
Với dự án tân trang Hồ Phản Chiếu (Reflecting Pool) tại Đài Tưởng Niệm Lincoln, cũng có nhiều điều mờ ám. Thoạt đầu, Trump nói việc đại tu Hồ Phản Chiếu chỉ tốn $1.8 triệu. Tháng Tư, Trump nói chi phí có nhích một chút – chừng $2 triệu. Trong thực tế, ngày 3 Tháng Tư, khi nhận gói thầu, Atlantic Industrial Coatings LLC đã đòi $6.9 triệu. Tiếp đó, chi phí bị cộng thêm $6.2 triệu, bởi phải bổ sung “một số phát sinh nằm trong phạm vi hợp đồng.”
Tại sao chọn Atlantic Industrial, dù công ty này không hề “vô cùng tài giỏi trong việc thi công hồ nước các kiểu,” như cách Trump nói? Theo Trump, ông đã tham khảo ba công ty từng xây hồ cho ông nhưng cuối cùng chọn Atlantic vì chính họ là nơi làm hồ cho Câu Lạc Bộ Golf Quốc Gia Trump (Trump National Golf Club) ở Sterling, Virginia. So sánh việc xây một cái hồ cho sân golf với công trình lịch sử nước Mỹ như Hồ Phản Chiếu trước Đài Tưởng Niệm Lincoln thì tự thân điều đó đã “phản chiếu” điều gì.
Điều vô cùng khác thường là Hồ Phản Chiếu được sơn lại đáy với màu xanh nước biển. Khi quyết định sơn đáy hồ “màu xanh cờ Mỹ,” chính quyền Trump không hề đệ trình phương án này lên Ủy Ban Mỹ Thuật (Commission of Fine Arts) để tham khảo ý kiến. Đây là cơ quan liên bang độc lập (được thành lập năm 1910) chịu trách nhiệm xem xét và phê duyệt thiết kế các tòa nhà, tượng đài và công trình tưởng niệm cấp liên bang.
Với màu xanh mới, mặt hồ sẽ không còn phản chiếu cảnh quan nó như nó vẫn hằng. Với màu nước biển, hoàn toàn không tiệp với màu xanh thiên nhiên xung quanh, Hồ Phản Chiếu sẽ trở thành một trong những công trình lạc lõng dị hợm nhất trung tâm Washington, DC. Hồ Phản Chiếu từ nay trông chẳng khác gì cái hồ bơi.
Thật ra nó đã được “diễn dịch” như một hồ tắm công cộng, với bức ảnh vẽ bằng AI mà Trump post trên Truth Social ngày 1 Tháng Năm: Trump vận quần đùi, cởi trần, nằm trên chiếc ghế phao màu vàng đồng; “bơi” sát ông, có Phó Tổng Thống JD Vance, Ngoại Trưởng Marco Rubio, Bộ Trưởng Nội Vụ Doug Burgum – tất cả đều mình trần, và một phụ nữ lạ mặt vận bikini.
“Quý vị sẽ sớm có được một Hồ Phản Chiếu tuyệt đẹp… Nó đẹp hơn bất cứ lúc nào trong quá khứ” – Trump nói ngày 23 Tháng Tư. Một cách tổng quát, trong quá khứ 250 năm, Washington DC – trung tâm văn hóa và chính trị quốc gia – chưa bao giờ có bất kỳ công trình nào trở thành những cái gai đâm vào mắt người Mỹ như vậy. [kn]
