Hiếu Chân/Người Việt
Mong ước của hàng triệu tín đồ “túc cầu giáo” khắp thế giới đến Mỹ để hòa mình vào không khí những trận đấu bóng đá đỉnh cao mùa World Cup 2026 vừa bị dội một gáo nước lạnh từ chính sách mới của Bộ An Ninh Nội Địa Hoa Kỳ (Department of Homeland Security – DHS), theo đó việc nhập cảnh Mỹ trở nên khó khăn hơn bội phần. Chính sách mới cũng là một đòn mạnh giáng vào các ngành hàng không và du lịch Mỹ đang ốm yếu mong được vực dậy nhờ World Cup. Tại sao chính quyền Trump lại có một lựa chọn chính sách tai hại như vậy?
“Bất ngờ và đáng tiếc”
Hôm Thứ Ba 26 Tháng Năm, trong chương trình Sean Hannity trên đài Fox News, bộ trưởng DHS Markwayne Mullin cho biết chính quyền Trump có kế hoạch ngừng việc làm thủ tục cho hành khách và hàng hóa quốc tế tại các phi trường lớn nằm trong các “thành phố trú ẩn” (sanctuary cities) – tức là những thành phố từ chối hợp tác với chiến dịch trấn áp di dân của Tổng Thống Trump. “Nếu không có lực lượng biên phòng và hải quan (CBP) xử trí các chuyến bay quốc tế thì khi phi cơ hạ cánh, khách đi trên đó sẽ không được nhập cảnh vào Mỹ,” ông Mullin nói và cho biết ông đã thảo luận với Toà Bạch Ốc.
Hôm Thứ Năm 28 Tháng Năm, ông Mullin tiếp tục khẳng định trên đài Fox News rằng chính quyền Trump sẽ sớm chấm dứt hoạt động của hải quan và biên phòng tại phi trường quốc tế Newark vì các cơ quan công lực địa phương New Jersey không hỗ trợ viên chức di trú liên bang. “Nếu không có gì thay đổi, chúng tôi sẽ làm bước này tương đối nhanh,” ông Mullin nói. Ông than phiền cảnh sát địa phương không bảo đảm cho các viên chức di trú liên bang được ra vào một trung tâm giam giữ người nhập cư bất hợp pháp chờ trục xuất ở New Jersey và ông cảnh báo DHS sẽ sớm điều chuyển các nhân viên CBP khỏi phi trường quốc tế Newark.
Phi trường quốc tế Newark Liberty International Airport (mã EWR) nằm cách sân vận động MetLife Stadium, East Rutherford, New Jersey chỉ 12 dặm. Sân vận động MetLife đăng cai tổ chức tám trận đấu World Cup quan trọng nhất, gồm năm trận đấu vòng bảng (vòng loại, tính điểm) có các đội bóng lừng lẫy như Brazil, Pháp, Na Uy, Đức, Anh… một trận bán kết, một trận tranh huy chương đồng và đặc biệt là trận chung kết giành giải vô địch World Cup 2026 diễn ra ngày 19 Tháng Bảy. Có thể coi EWR là cửa ngõ chính vào nước Mỹ của các cổ động viên và người hâm mộ túc cầu từ Âu Châu và nhiều nước khác.
Nếu du khách không được vào Mỹ qua ngả phi trường Newark để xem các trận đấu này thì quả là một điều rất bất ngờ và đáng tiếc. Bình thường khi không có World Cup, Newark đã là một trong ít phi trường đông đúc nhất nước Mỹ. Năm 2025, ba phi trường lớn của vùng đô thị New York tiếp nhận tới 50 triệu hành khách quốc tế.
Điểm danh các “thành phố trú ẩn”
Khi quyết định ngừng công việc xét nhập cảnh du khách quốc tế tại một số phi trường lớn, Bộ DHS cho rằng đó là biện pháp cần thiết để đối phó với các “thành phố trú ẩn” không hợp tác với lực lượng hải quan và di trú của chính quyền liên bang.
“Thành phố trú ẩn” không phải là một thuật ngữ pháp lý, không có định nghĩa chính thức mà chỉ là cách nói dân dã để chỉ một số địa phương hạn chế hợp tác với chính quyền liên bang trong việc cưỡng bức trục xuất di dân không giấy tờ. Những hạn chế như vậy bao gồm việc từ chối yêu cầu của lực lượng Cảnh Sát Di Trú (ICE) giam giữ phạm nhân quá thời hạn được phóng thích, nếu không có trát của tòa án, không chia sẻ với viên chức liên bang thông tin về tình trạng cư trú của người nhập cư, không cung cấp ngân quỹ, nhân lực và phương tiện di chuyển cho hoạt động truy quét người nhập cư của chính quyền liên bang… Một số địa phương còn cấm nhân viên ICE che mặt khi thi hành công vụ và cấm vào nhà dân lục soát khi chưa có lệnh của toà án.
Tháng Tám năm ngoái, Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ (DOJ) đưa ra danh sách các tiểu bang và thành phố mà DOJ tố cáo đang cản trở chính sách di trú của chính quyền Trump, trong đó có một số thành phố có những phi trường quốc tế quan trọng gần các địa điểm thi đấu World Cup là Boston, Denver, Philadelphia, Chicago, Los Angeles, New York, Newark, Seattle và San Francisco.
Đã có nhiều đồn đoán rằng sau phi trường quốc tế Newark, DHS sẽ tiếp tục thực hiện kế hoạch của ông Mullin, giảm hoặc rút lực lượng CBP tại tất cả các thành phố này.
Hàng không và du lịch, trầm lắng và suy thoái
Lo ngại trước tác động tiêu cực do chính sách mới của DHS gây ra, nhiều hiệp hội nghề nghiệp cảnh báo rằng việc rút lực lượng CBP khỏi các phi trường quốc tế sẽ “phá hủy” nền kinh tế.
“Giảm nhân viên hải quan và biên phòng ở các phi trường quan trọng sẽ có tác động phá huỷ ngành hàng không và du lịch, tạo ra sự gián đoạn nghiêm trọng trong hoạt động của các hãng hàng không, du khách và dòng vận chuyển hàng hoá quốc tế,” thông cáo của Airlines For America – đại diện các hãng hàng không, bao gồm American Airlines, United Airlines và Delta Air Lines – cảnh báo.
Còn theo US Travel Association – đại diện ngành du lịch và khách sạn – trong cuộc họp với bộ trưởng Mullin tháng trước, hiệp hội cảnh báo kế hoạch của DHS sẽ “phá huỷ ngành du lịch và các cộng đồng dựa vào khách du lịch quốc tế.”
Kế hoạch của DHS đưa ra trong một thời điểm không thể tệ hơn. Cả hàng không và du lịch Mỹ đều đang trong tình trạng kinh doanh trầm lắng và suy thoái. Chiến tranh Trung Đông đẩy giá xăng dầu lên cao làm cho chi phí các chuyến bay tăng vọt; một số hãng đã tính phụ thu nhiên liệu vào giá vé máy bay, một số hãng cắt giảm bớt số tuyến bay không sinh lợi, và đã có một hãng hàng không tuyên bố phá sản do không gánh nổi chi phí.
Ngành du lịch Mỹ đang trải qua một năm điêu đứng: lượng khách du lịch quốc tế vào Mỹ năm 2025 giảm 5.5%, khoảng 4 triệu người so với năm 2024 và số tiền chi tiêu của khách giảm $8.4 tỷ, theo dữ liệu của Hội Đồng Du Lịch và Lữ Hành Thế Giới (World Travel and Tourism Council).
Đáng chú ý Mỹ là quốc gia duy nhất mà ngành du lịch suy giảm trong lúc du lịch toàn cầu tăng trưởng vững chắc; số người đi du lịch nước ngoài trong năm 2025 tăng hơn năm trước 80 triệu người, nhưng hầu hết không đến Mỹ. Khách quốc tế cho rằng những phát ngôn thù địch và chính sách thị thực cứng rắn của chính quyền Trump là hai trong số nhiều lý do làm cho họ không muốn đến thăm Mỹ như trước, theo CNN.
Điều đó không chỉ gây khốn đốn cho những người làm việc trong ngành du lịch và dịch vụ mà còn ảnh hưởng xấu tới uy tín của nước Mỹ trên thế giới và nền kinh tế nói chung. “Chúng ta từng là quốc gia mà các nước khác bắt chước, nhưng câu chuyện đó không còn nữa,” bà Juliette Kayyem, phụ trách Dự Án An Ninh Nội Địa của trường Kennedy thuộc đại học Harvard University than thở với CNN.
World Cup không cứu được!
World Cup 2026 được Mỹ tổ chức cùng với Canada và Mexico, nhưng phần lớn các trận đấu quan trọng sẽ diễn ra trên đất Mỹ. Văn Phòng Du Lịch và Lữ Hành Quốc Gia (National Travel and Tourism Office – NTTO) hy vọng giải túc cầu lớn nhất hành tinh này sẽ đưa khoảng 1 triệu du khách quốc tế đến Mỹ, tương đương với số khán giả của 100 trận Super Bowl. Nhưng như vậy vẫn không đủ bù cho sự suy giảm đang xảy ra. Dữ liệu về số phòng khách sạn được đặt chỗ trong thời gian World Cup mà NTTO thu thập được đến thời điểm hiện nay cho thấy lượng khách quốc tế đến tham dự không nhiều như dự đoán. Đó là chưa tính tới tác động của sự thay đổi ở các phi trường quốc tế như công bố của DHS.
Nói ngắn gọn, thay vì tận dụng World Cup để thúc đẩy sự hồi phục của ngành du lịch, hàng không và nền kinh tế nói chung, DHS đang xát muối vào một vết thương đang mưng mủ, chưa có dấu hiệu liền da.
Chính sách di trú khắc nghiệt
Chính sách nhập cư cứng rắn của chính quyền Trump từ lâu đã xung khắc với một số tiểu bang, “thành phố trú ẩn” do đảng Dân Chủ điều hành vốn có phạm vi tự trị rộng rãi. Nên để ý, “thành phố trú ẩn” không phải là nơi dung túng tội phạm, cũng không ngăn cản lực lượng thực thi di trú của chính quyền liên bang thực hiện những chiến dịch truy lùng, bắt giữ và trục xuất người nhập cư bất hợp pháp miễn là lực lượng đó hành xử đúng pháp luật và tôn trọng phẩm giá con người.
Kế hoạch của chính quyền Trump giảm lực lượng CBP tại các phi trường quốc tế nói trên được coi là một biện pháp trừng phạt, gây áp lực để buộc các địa phương này phải tích cực hợp tác với liên bang thực thi chính sách di trú khắc nghiệt của ông Trump.
Có điều, kế hoạch thiếu cân nhắc cẩn trọng đó gây thiệt hại kinh tế quá lớn, giống như người chồng giận vợ thay vì nói điều phải trái với vợ lại đi đốt nhà làm cho cả gia đình không còn nơi sinh sống!
Một quan chức cao cấp trong chính quyền cho biết, kế hoạch này còn nhắm chuyển luồng du khách quốc tế sang những phi trường nằm ở các thành phố và tiểu bang do đảng Cộng Hòa kiểm soát, từ đó thúc đẩy kinh tế địa phương của những tiểu bang “đỏ” vốn đang bị tụt hậu khá xa so với các tiểu bang “xanh.” Tuy nhiên, hầu hết các chuyên gia về hàng không và du lịch đều cho rằng, không thể nào chuyển luồng khách quốc tế, thiết lập lại mạng lưới các tuyến đường hàng không trong một sớm một chiều mà chỉ có thể thực hiện sau nhiều năm nghiên cứu, xây dựng cơ sở hạ tầng dịch vụ thích hợp.
Chỉ vì một xung khắc chính sách giữa trung ương và địa phương mà chính quyền Trump lại thực hiện cả một kế hoạch gây tác hại to lớn cho nền kinh tế quốc gia, rõ ràng kế hoạch này không thể chấp nhận được. [dt]
