Hiếu Chân/Người Việt
Tối Cao Pháp Viện (TCPV) Hoa Kỳ kết thúc tuần làm việc cuối cùng của mùa Xuân rồi nghỉ Hè với hàng loạt phán quyết gây chấn động khắp nước Mỹ, ảnh hưởng tới mọi mặt đời sống người dân Mỹ và thể hiện chiều hướng chuyển dịch mạnh sang quan điểm bảo thủ hơn.
Hôm Thứ Năm tuần trước, 23 Tháng Sáu, TCPV gây bất ngờ bằng phán quyết hủy bỏ một đạo luật có từ năm 1913 của tiểu bang New York, giới hạn nghiêm ngặt việc mang súng ra ngoài nhà ở, quy định người mang súng ra khỏi nhà phải chứng tỏ là người có tư cách tốt và có lý do chính đáng để làm việc đó. Với số phiếu 6-3, TCPV thông qua phán quyết do Thẩm Phán bảo thủ Clarence Thomas soạn thảo nói rằng đạo luật của New York vi phạm Tu Chính Án Thứ Hai của Hiến Pháp Hoa Kỳ, bảo vệ “quyền của cá nhân được mang súng để tự vệ bên ngoài ngôi nhà của mình.”
Đáng chú ý là phán quyết của TCPV được đưa ra cùng ngày với sự kiện Thượng Viện Hoa Kỳ thông qua một dự luật gia tăng sự an toàn về súng đạn. Dự luật của Thượng Viện có tên Luật Lưỡng Đảng về Cộng Đồng An Toàn Hơn (BSCA) với 65 phiếu thuận được Hạ Viện thông qua ngày hôm sau và đã được Tổng Thống Joe Biden ký ban hành. Luật BSCA tuy chưa bao hàm những biện pháp mạnh mà đảng Dân Chủ đề nghị như cấm mua bán súng tiểu liên, cấm bán băng đạn có sức chứa lớn, nhưng vẫn được coi là bước đầu tiên khai thông sự bế tắc của Quốc Hội về bạo lực súng đạn sau nhiều vụ thảm sát kinh hoàng gần đây ở Buffalo, New York, và Uvalde, Texas.
Phán quyết của TCPV và luật an toàn súng đạn của Quốc Hội cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa tòa án theo quan điểm bảo thủ và các vị dân cử gần gũi với tâm tư nguyện vọng của người dân hơn. Sau khi hủy bỏ luật của New York về hạn chế mang súng ra ngoài nhà ở và tại nơi công cộng, TCPV còn cho biết sẽ yêu cầu xem xét lại luật hạn chế súng đạn ở các tiểu bang California, New Jersey, Massachusetts, thủ đô Washington DC và một số tiểu bang Xanh do đảng Dân Chủ kiểm soát đang thực hiện các đạo luật giống như New York.
Phán quyết gây chấn động dữ dội nhất là vụ bãi bỏ án lệ Roe v. Wade về quyền phá thai được TCPV đưa ra ngày Thứ Sáu, 24 Tháng Sáu, cũng với tỷ lệ bỏ phiếu 6-3 theo lằn ranh bảo thủ-cấp tiến. Roe v. Wade là một vụ kiện được TCPV thụ lý năm 1973 và ra phán quyết với tỷ lệ 7-2 cho rằng phá thai là một quyền tự do của phụ nữ được Hiến Pháp Hoa Kỳ bảo hộ, bãi bỏ các đạo luật trái ngược của các tiểu bang trong vấn đề này. Từ đó đến nay, án lệ Roe v. Wade trở thành nền tảng pháp lý cho quyền lựa chọn thai sản của phụ nữ suốt 50 năm qua.
Án lệ Roe v. Wade không có nghĩa là việc phá thai hoàn toàn tự do, không bị kiểm soát. Sự tồn tại của Roe v. Wade 50 năm qua đã giúp xóa bỏ tình trạng phá thai chui, không an toàn, bảo vệ sinh mạng và sức khỏe người phụ nữ, đồng thời làm cho số vụ phá thai trong xã hội giảm dần. Tuy vậy, những người bảo thủ và tôn giáo cực đoan cho rằng sinh mệnh một con người bắt đầu khi có sự thụ tinh và phá thai là chấm dứt một sinh linh vô tội, một tội ác. Chống lại hoặc ủng hộ Roe v. Wade trở thành chiến trường đấu tranh giữa hai quan niệm bảo thủ và cấp tiến nhiều năm qua.
Trong khi đó, xu hướng của người dân Mỹ càng ngày càng nghiêng về hướng tôn trọng quyền tự do lựa chọn của phụ nữ. Cuộc khảo sát ý kiến thường niên của Viện Gallup, thực hiện từ năm 1975 đến nay, ghi nhận hiện có tới 85% số người Mỹ cho rằng phá thai nên coi là hợp pháp trong tất cả các trường hợp hoặc ở một số trường hợp nhất định; con số này đã tăng thêm 10 điểm phần trăm kể từ khi bắt đầu khảo sát năm 1975; và cho thấy số người cho rằng phá thai là bất hợp pháp đã giảm từ 23% năm 1975 xuống còn 12% hiện nay. Cuộc thăm dò ý kiến mới nhất của Reuters/Ipsos, công bố hôm 24 Tháng Sáu cho biết có 71% người Mỹ nói quyết định chấm dứt thai kỳ nên thuộc về người phụ nữ và bác sĩ của họ hơn là quy định của chính quyền; 26% nói rằng nên coi phá thai là hợp pháp trong tất cả các trường hợp; 10% nói nên coi phá thai là bất hợp pháp trong mọi trường hợp; còn hơn 50% nói phá thai là hợp pháp hay bất hợp pháp nên tùy vào từng trường hợp cụ thể.
Như vậy, bằng việc bãi bỏ án lệ Roe v. Wade, không công nhận chấm dứt thai kỳ là quyền tự do của công dân, TCPV đang đi ngược lại thực tế cuộc sống và quan niệm của đa số người dân Mỹ.
TCPV còn ra nhiều phán quyết liên quan tới việc dùng ngân sách liên bang tài trợ cho các trường học của tôn giáo, về cầu nguyện tại các cuộc thi đấu thể thao… từng bước làm mờ sự phân biệt giữa nhà nước và tôn giáo, mở rộng vai trò của tôn giáo trong đời sống công cộng của nước Mỹ.
Hôm Thứ Năm, 30 Tháng Sáu, TCPV còn ban hành một phán quyết không chỉ gây chấn động trong nước Mỹ mà còn làm kinh ngạc cho cả thế giới. Với số phiếu 6-3, cũng theo lằn ranh quan điểm, TCPV ra phán quyết giới hạn thẩm quyền của Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường (EPA) trong việc ban hành các quy định cắt giảm lượng khí thải carbon gây hiệu ứng nhà kính từ các nhà máy điện, làm suy yếu kế hoạch của Tổng Thống Joe Biden nhằm giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu.
EPA là cơ quan của chính quyền liên bang giám sát và thực hiện chống ô nhiễm môi trường sống theo Đạo Luật Không Khí Sạch (CAA) được Quốc Hội thông qua năm 1970. Căn cứ vào Mục 111 (Section 111) của đạo luật CAA, chính phủ Hoa Kỳ thúc đẩy việc chuyển đổi một phần nguồn cung năng lượng của quốc gia từ các nhà máy điện chạy bằng than sang các nguồn năng lượng tái tạo được, hạn chế lượng khí thải do các nhà máy điện than phát ra. Với vị thế quốc gia lãnh đạo toàn thế giới, chính phủ Hoa Kỳ – nước phát ra lượng khí thải carbon nhiều thứ hai thế giới sau Trung Quốc – đã cam kết cắt giảm khí thải sao cho tới năm 2035 ngành điện Mỹ sẽ có mức ô nhiễm bằng zero, nghĩa là Mỹ chỉ phát điện từ những nguồn không gây ô nhiễm như thủy điện, điện nguyên tử, điện gió, điện mặt trời. Mục tiêu giảm ô nhiễm của Mỹ là động lực thôi thúc các quốc gia khác như Châu Âu, Nhật đi theo và nêu một tấm gương cho các nền kinh tế lớn nhưng còn lạc hậu như Trung Quốc và Ấn Độ.
Khi soạn thảo phán quyết hạn chế thẩm quyền của cơ quan EPA đối với các nhà máy điện than, Chánh Án TCPV John Roberts thừa nhận ngày nay việc hạn chế khí thải carbon ở mức nào đó để buộc hệ thống năng lượng toàn quốc phải thay đổi là điều đúng đắn, nhưng ông cho rằng EPA và chính quyền liên bang không có thẩm quyền đưa ra quy định hạn chế mức phát thải của các nhà máy điện than vì Quốc Hội chưa trao cho họ các thẩm quyền như vậy. Phản đối quan điểm của Chánh Án Roberts, Thẩm Phán TCPV Elena Kagan nói phán quyết đã tước bỏ thẩm quyền của EPA được Quốc Hội giao phó để đáp ứng “thách thức môi trường cấp bách nhất trong thời đại của chúng ta.” Và bà Kagan cho rằng thật đáng sợ khi các quan tòa tự cho mình có quyền thay thế cả Quốc Hội và cơ quan chuyên môn để đưa ra quyết định về chính sách khí hậu.
Chính quyền Biden lập tức phản đối, và gọi phán quyết này là “một quyết định tàn khốc khác nhằm mục đích đưa đất nước chúng ta thụt lùi.” Từ Madrid, thủ đô Tây Ban Nha, nơi ông đang dự hội nghị thượng đỉnh khối NATO, ông Biden cho biết ông đã chỉ đạo các cố vấn pháp lý của chính phủ làm việc với Bộ Tư Pháp và các cơ quan bị ảnh hưởng để xem xét lại phán quyết và tìm các cách thức phù hợp với luật liên bang để bảo vệ môi trường, chống ô nhiễm, hạn chế khí thải gây ra biến đổi khí hậu.
***
Những quyết định trái khoáy kể trên của TCPV Hoa Kỳ không ngẫu nhiên mà có mà là kết quả của cuộc đấu tranh lâu dài giữa hai luồng tư tưởng bảo thủ và cấp tiến trong xã hội Mỹ, được hai đảng chính trị lớn Cộng Hòa và Dân Chủ đại diện. Bằng những thủ thuật có phần tráo trở của Thượng Nghị Sĩ Mitch McConnell (Cộng Hòa-Kentucky) ở cương vị lãnh đạo khối đa số Thượng Viện trước đây, đảng Cộng Hòa đã thành công trong việc “cài cắm” vào TCPV các thẩm phán mang tư tưởng bảo thủ và hiện nay họ chiếm đa số áp đảo, gấp đôi số thẩm phán cấp tiến (6-3).
Tư tưởng của các thẩm phán bảo thủ đề cao việc diễn dịch Hiến Pháp và luật pháp “như nó vốn có,” theo đúng câu chữ của văn bản mà không coi trọng các án lệ và các thực tiễn phát sinh trong 246 năm phát triển của nền Cộng Hòa. Ví dụ, Tu Chính Án Thứ Hai, gồm 27 chữ, không có chữ nào cấm việc người dân mang súng ra đường nên đạo luật năm 1913 của New York là “vi hiến,” phải bị bãi bỏ! Luật Không Khí Sạch năm 1970 chưa ủy quyền cho chính phủ liên bang điều chỉnh mức phát thải của nhà máy điện than thì cơ quan EPA không có quyền buộc các nhà máy phải giảm khí thải. Sắp tới có nguy cơ TCPV sẽ lật lại những đạo luật và án lệ về quyền bầu cử, xóa bỏ những thành quả pháp lý mà các cộng đồng thiểu số và da màu giành được trong cuộc đấu tranh kéo dài nhiều chục năm qua.
Các thẩm phán bảo thủ trung thành với cái gọi là nguyên tắc đạo đức nền tảng của Công Giáo và muốn khôi phục đời sống tinh thần của người Mỹ như ngày xưa: nhân hậu, vị tha, kính Chúa, yêu nước, chống lại những làn sóng thay đổi của hiện đại hóa. Họ không thể chấp nhận những hiện tượng mới của xã hội như hôn nhân giữa những người cùng giới tính, phá thai trong những hoàn cảnh bất khả kháng, phản đối việc uống thuốc ngừa thai, thậm chí muốn làm giảm sự phân cách giữa thần quyền (tôn giáo) và thế quyền (nhà nước). Nhưng cuộc sống cứ lừng lững tiến tới, không ai ngăn cản được, thế hệ sau có những cách nghĩ cách sống không giống với thế hệ trước, và đó là sự tiến bộ, cho dù các quan tòa có đồng ý hay không.
Nhưng điều căn bản nhất trong quan niệm của các thẩm phán bảo thủ là vai trò của nhà nước và quan hệ giữa nhà nước với thị trường tự do. Tổng Thống Ronald Reagan, đảng Cộng Hòa, từng có một phát biểu có tính kinh điển: “Chính phủ không phải là giải pháp, chính phủ mới là vấn đề.” Theo quan điểm này, thị trường cần được tự do để phát triển, quy luật cung-cầu và “bàn tay vô hình” sẽ điều chỉnh nó mà chính phủ không nên can thiệp vào. Chính phủ càng nhỏ thì càng tốt, càng ít quy định thủ tục phiền hà thì thị trường càng dễ phát triển.
Từ quan điểm như vậy, các thẩm phán không cho phép các cơ quan hành chính như EPA, CDC (Trung Tâm Phòng Ngừa Dịch Bệnh), FDA (Cơ Quan Quản Trị An Toàn Thực Phẩm và Dược Phẩm) v.v… ban hành các quy định mà giới kinh doanh không thích. Tưởng nên để ý rằng, chính sự bùng nổ không kiểm soát được của thị trường và vai trò điều hành kém cỏi của chính quyền liên bang là nguyên nhân dẫn tới sự sụp đổ của thị trường địa ốc Hoa Kỳ và suy thoái kinh tế năm 2008, để lại những bài học mà cho đến nay vẫn còn giá trị.
Phán quyết hạn chế thẩm quyền của EPA được đưa ra trong chiều hướng thu hẹp vai trò điều hành của chính quyền liên bang và sắp tới có thể có những phán quyết tương tự liên quan tới phòng chống COVID-19, tài chính-ngân hàng, viễn thông v.v… Các chính sách buộc mang khẩu trang ở nơi công cộng, chích ngừa COVID-19, bảo vệ dữ liệu cá nhân trên mạng viễn thông… đều có thể bị bác bỏ vì Quốc Hội và Hiến Pháp chưa “nói rõ” về thẩm quyền ban hành các chính sách đó!
Chính quyền Biden đang rất chật vật xoay xở, không chỉ bị một Thượng Viện thách thức, mà đảng Cộng Hòa kiểm soát nhờ thủ tục “filibuster” (phải có túc số 60-40 mới được thông qua dự luật) mà còn bị TCPV sẵn sàng tuyên bố “vi hiến” những chính sách và biện pháp điều hành quan trọng của chính phủ.
Hoa Kỳ là mẫu mực của thể chế chính trị dân chủ, tự do, tam quyền phân lập. Các nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp độc lập với nhau và kiểm soát lẫn nhau trong một cơ chế “kiểm tra và cân bằng” (check and balance) sao cho quyền lực không tập trung vào tay một cá nhân, một tổ chức dẫn tới độc tài chuyên chế. Trong ba nhánh công quyền, nhánh tư pháp được tin là công minh nhất, không thiên vị đảng phái, quan tòa phải là người đại diện cho công lý, chỉ hành xử theo luật pháp mà không khuất phục thế lực nào. Trong quá khứ, TCPV thường ban hành phán quyết dựa theo lương tâm và công luận của người dân Mỹ nhưng hiện thời điều đó không còn rõ nữa. Các phán quyết của TCPV kể trên thể hiện rõ lập trường đảng phái, các thẩm phán đại diện cho đảng chính trị đã cử họ vào chiếc ghế quyền lực suốt đời.
Rất có khả năng một TCPV nặng tư tưởng bảo thủ sẽ lật lại hoặc xóa bỏ những căn bản pháp lý điều hành xã hội Mỹ mấy chục năm qua. Điều đó không chỉ đặt ra nhiều thách thức cho tự do và cuộc sống của người Mỹ mà còn có thể xói mòn vị thế lãnh đạo của Hoa Kỳ trên trường thế giới vào lúc cuộc đấu tranh giữa hai mô hình dân chủ Tây phương và độc tài toàn trị Nga-Trung Quốc đang diễn ra hết sức căng thẳng hiện nay. [qd]
