Hiếu Chân/Người Việt
Chính quyền Mỹ vừa chính thức công bố một chiến dịch quân sự lớn ở vùng biển Caribbean, có tên Chiến Dịch Ngọn Giáo Phương Nam (Operation Southern Spear), nhằm tiêu diệt “bọn khủng bố ma tuý.” Song dư luận cho rằng, chiến dịch nhắm đến Venezuela và phần lớn người dân không ủng hộ.
Tối Thứ Năm, 13 Tháng Mười Một, Bộ Trưởng Quốc Phòng Pete Hegseth viết trên mạng xã hội “Tổng Thống Trump ra lệnh hành động – và Bộ Chiến Tranh thi hành. Hôm nay, tôi công bố chiến dịch SOUTHERN SPEAR… Sứ mệnh này bảo vệ Đất Nước chúng ta, diệt trừ bọn khủng bố ma tuý (narco-terrorists) khỏi Tây Bán Cầu, bảo đảm Đất Nước chúng ta khỏi thứ ma túy đang giết hại người dân chúng ta. Tây Bán Cầu là láng giềng của nước Mỹ – và chúng ta sẽ bảo vệ nó.”
Ông Hegseth không nhắc đến Venezuela, lâu nay là cái gai trong mắt Washington, song ai cũng biết chiến dịch của ông nhắm vào đâu.
Thông báo của Bộ Trưởng Hegseth được đưa ra sau khi hàng không mẫu hạm USS Gerald R. Ford (CVN 78) – mẫu hạm mới nhất và lớn nhất của Hải Quân Mỹ – xuất hiện tại vùng biển Caribbean ngoài khơi Venezuela hôm Thứ Ba, 11 Tháng Mười Một, phối hợp với hàng chục chiến hạm Mỹ đã được bố trí trước đó. Sự xuất hiện của mẫu hạm USS Gerald R. Ford với ba khu trục hạm mang hỏa tiễn dẫn đường theo hộ tống, cùng 5,500 binh sĩ và thuỷ thủ, đã cho thấy đây là cuộc tập trung binh lực lớn nhất của Mỹ trong khu vực trong nhiều thập niên qua.
Từ 79 thường dân bị giết…
Căng thẳng đã gia tăng giữa Mỹ và Venezuela trong vài tháng qua sau khi Washington triển khai hải quân và không quân tới khu vực, đánh chìm nhiều tàu thuyền được cho là đang vận chuyển lậu ma tuý cocaine từ Venezuela vào Mỹ.
Một quan giới chức Bộ Quốc Phòng Mỹ xác nhận với truyền thông rằng đến hôm nay đã có 20 tàu thuyền bị đánh chìm, 79 tên khủng bố ma tuý bị giết, hai người bị thương đã được trả về nước, một người được tuần duyên Mexico cứu sống trên biển.
Chính quyền Trump nói rằng những kẻ bị giết là bọn buôn lậu ma tuý, thuộc băng đảng Tren de Aragua do chính quyền Venezuela kiểm soát, nhưng không đưa ra bằng chứng ngoài những đoạn video không rõ nét cho thấy những chiếc thuyền nhỏ, đôi khi có bóng người lố nhố, bị nổ tung do trúng hoả tiễn của quân đội Mỹ.
Phóng viên hãng AP đến tận Venezuela điều tra và ghi nhận hầu hết những người bị giết là người lao động nghèo, làm thuê, không phải là thành viên băng đảng mà cũng không có phương tiện để buôn lậu ma tuý vào Mỹ.
Cách làm này trái hẳn với cách chống ma tuý “truyền thống” của Mỹ: mỗi khi phát hiện tàu thuyền tình nghi vận chuyển ma tuý, Mỹ sử dụng lực lượng tuần duyên (Coast Guard) để ngăn chặn, lục soát, thu giữ tang vật và đưa những kẻ buôn lậu ra toà xét xử.
Ông Trump cho rằng cách làm đó không có hiệu quả, ma tuý vẫn tuồn vào Mỹ và số người Mỹ chết vì dùng ma tuý quá liều vẫn không giảm. Thay vì làm theo cách cũ, ông “tuyên chiến” với các băng đảng ma tuý và sử dụng quân đội tấn công trực diện vào các tàu thuyền tình nghi trong vùng biển quốc tế, không cần ngăn chặn hay xét xử.
Hợp pháp hay phi pháp?
Trong một thông báo “mật” gửi tới Quốc Hội tháng trước, Toà Bạch Ốc viết rằng “Tổng Thống đã xác định các băng đảng là tổ chức vũ trang ngoài nhà nước, chỉ định đó là những tổ chức khủng bố và quyết định rằng hành động của chúng tạo thành cuộc tấn công vũ trang chống lại Hoa Kỳ.” Dựa vào quyết định của ông Trump, chính quyền Mỹ biện luận các vụ tấn công là “hợp pháp” và cần thiết.
Trong khi đó các cựu luật sư của quân đội, các chuyên gia pháp lý và các dân biểu Dân Chủ trong Quốc Hội vẫn chỉ trích chiến dịch tấn công tàu thuyền khi chưa có lệnh của toà án là vi phạm luật pháp quốc tế và luật pháp Hoa Kỳ vốn nghiêm cấm sử dụng quân đội bắn giết thường dân không nguy hiểm cho dù đó là những kẻ bị tình nghi là tội phạm. Họ cho rằng, về pháp lý, các băng đảng ma tuý chưa phải là tổ chức vũ trang gây chiến với nước Mỹ.
Người phụ trách nhân quyền của Liên Hiệp Quốc, ông Volker Türk, đã lên tiếng đề nghị mở cuộc điều tra về căn cứ pháp lý của các vụ tấn công, cảnh báo có những “chỉ dấu mạnh mẽ” cho thấy đây là “những vụ giết người ngoài vòng pháp luật,” theo đài CBS News.
Trong một diễn biến liên quan, chính phủ Anh đã quyết định ngừng việc chia sẻ với Mỹ thông tin tình báo về hoạt động của các băng đảng ma túy trong khu vực vì “không muốn đồng lõa” với các vụ tấn công quân sự của Mỹ mà hô tin là “phi pháp,” đài CNN tường thuật hôm 11 Tháng Mười Một.
Anh, Pháp và Hoà Lan có các lãnh thổ ở Trung Mỹ và từ lâu đã cộng tác chặt chẽ với Mỹ và các chính phủ trong khu vực để ngăn chặn các đường dây buôn lậu ma tuý.
Trong lúc cuộc tranh cãi về tính chất pháp lý của các vụ tấn công vẫn chưa ngã ngũ, một cuộc thăm dò dư luận của Reuters/Ipsos từ ngày 7 đến 12 Tháng Mười Một ghi nhận chỉ có 29% người Mỹ ủng hộ việc chính quyền dùng quân đội để tiêu diệt mà không xét xử những kẻ tình nghi buôn lậu ma tuý; 51% phản đối và 20% không có ý kiến.
… đến chiến dịch thay đổi chế độ
Có một điều lạ: cho dù “đang có chiến tranh” với các băng đảng ma túy thì nước Mỹ có cần huy động một lực lượng quân đội khổng lồ như vậy, phát động một chiến dịch quân sự “Ngọn Giáo Phương Nam” như vậy? Có cần tập trung hàng không mẫu hạm, tàu ngầm nguyên tử lực cùng hàng chục chiến hạm, chiến đấu cơ tân tiến nhất vào một chiến dịch chống ma tuý “cò con” mà lẽ ra chỉ cần một lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ hoạt động bí mật và hiệu quả.
Đằng này, Bộ Quốc Phòng Mỹ đã cho thành lập một lực lượng đa nhiệm (Joint Task Force Southern Spear) phối hợp với Bộ Tư Lệnh Miền Nam (SOUTHCOM) để tiến hành một chiến dịch lớn huy động tới 15,500 binh sĩ và rất nhiều vũ khí, trang bị hạng nặng cứ như sắp đương đầu với một cường quốc quân sự tầm cỡ.
Chưa kể ngay lúc này, quân đội Mỹ đang có nhiều sứ mệnh quan trọng hơn ở Đông Á, Trung Đông và châu Âu – nơi những đối thủ nặng ký như Nga, Trung Quốc, Iran, Bắc Hàn vẫn âm thầm “mai phục” chờ cơ hội người Mỹ sơ hở để ra tay thôn tính các vùng lãnh thổ mà họ thèm khát.
Các nhà quan sát chính trị đều cho rằng, mục tiêu thật sự của Mỹ ở Carribean là thay đổi chế độ chính trị của Venezuela, lật đổ, bắt giữ, thậm chí hạ sát ông Nicolas Maduro, nhà độc tài cai trị nước này từ năm 2013 và gian lận trong cuộc bầu cử năm ngoái để nắm giữ quyền lực.
Chính phủ Mỹ cáo buộc ông Maduro là “trùm băng đảng ma tuý” mà không đưa ra bằng chứng khả tín. Nhiều chuyên gia cho rằng, Venezuela không phải là trung tâm ma tuý cocaine ở Tây Bán Cầu, vị trí đó thuộc về Columbia. Suy cho cùng, Venezuela không phải là mối đe doạ an ninh quốc gia của Mỹ và cũng không phải là đối thủ dễ dàng bị khuất phục.
Bộ trưởng Hegseth cho biết, hành động quân sự của Chiến Dịch Ngọn Giáo Phương Nam sẽ bắt đầu vào cuối tháng này tuy ông không nói rõ liệu Mỹ có tấn công hay đổ quân vào lãnh thổ Venezuela hay không. Nếu Mỹ bắt đầu một cuộc chiến tranh với Venezuela thì đó có thể là một sai lầm mang tính thảm hoạ.
Venezuela với 29 triệu dân và địa hình núi rừng dày đặc, sẽ khó có thể cho Mỹ một chiến thắng nhanh chóng và dễ dàng mà có thể là một vụ sa lầy kéo dài và tốn kém như chuyện đã từng xảy ra ở Iraq, Afghanistan.
Hôm Thứ Ba, 11 Tháng Mười Một, Venezuela đã bắt đầu cuộc tập trận quân sự khổng lồ, huy động 200,000 binh sĩ trên cả nước tham gia, nhằm chuẩn bị đối phó với nguy cơ xung đột vũ trang.
Trong cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos thượng dẫn, chỉ 21% người Mỹ ủng hộ việc dùng sức mạnh quân sự để lật đổ hoặc tiêu diệt tổng thống Venezuela; 47% phản đối biện pháp quân sự và 31% ủng hộ việc thay đổi chính thể ở Venezuela thông qua các biện pháp phi quân sự.
Ông Trump muốn gì?
Có vẻ như chính quyền Trump đang lặp lại một kịch bản quen thuộc: tấn công một quốc gia khác từ một cáo buộc không bằng chứng; giống như Mỹ từng cáo buộc sai sự thật rằng Saddam Hussein chế tạo vũ khí giết người hàng loạt để phát động cuộc tấn công Iraq năm 2003; cũng giống như Vladimir Putin cáo buộc chính quyền Kiev ngược đãi người Nga để mở màn cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine năm 2022.
Khi đối mặt với khủng hoảng nội bộ và tỷ lệ ủng hộ xuống thấp ở trong nước, có thể ông Trump muốn khơi mào một cuộc chiến “đánh nhanh rút lẹ” ở ngay sân sau của nước Mỹ, nhắm vào một đối thủ yếu thế, để đánh lạc hướng dư luận, kích động lòng yêu nước và đưa nước Mỹ vào “tình trạng chiến tranh,” từ đó vô hiệu hoá các định chế dân chủ, mở rộng quyền lực, nhất là khi cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 có nhiều dấu hiệu cho thấy ông Trump và đảng Cộng Hoà cầm quyền đang mất dần sức thu hút cử tri.
Nhà phân tích chính trị Simon Rosenberg cho rằng, chiến tranh với Venezuela sẽ gây thiệt hại khủng khiếp cho cái “thương hiệu” đang xuống dốc của ông Trump tại Mỹ. Nhưng chắc chắn, người Mỹ thuộc mọi tầng lớp mới là người gánh chịu thiệt hại nặng nề nhất khi chiến tranh đẩy nền kinh tế vào suy thoái và xã hội vào hỗn loạn không ai mong đợi.[kn]
