Trúc Phương/Người Việt
Trong chuyến công du Bắc Kinh trung tuần Tháng Năm, hình ảnh Tổng Thống Trump ngồi co ro với hai tay khép vào đầu gối trong cuộc họp báo với Chủ Tịch Tập Cận Bình cho thấy tổng thống Mỹ thất thế như thế nào. Điều đó chưa đáng thất vọng bằng việc ông Trump chuẩn bị cho phép Trung Quốc đầu tư $1 ngàn tỷ vào Mỹ, trong đó có cả việc mua đất.
“Xả cảng” cho Trung Quốc mua đất?
Cựu Dân Biểu Marjorie Taylor Greene nói rằng việc ông Trump mở rộng cửa cho Trung Quốc vào Mỹ đầu tư là “quá sốc.” Trên The New York Times, nhà bình luận cực hữu Oren Cass (không phải “cánh tả thổ tả”) nhận định:
“Một khoản vốn đầu tư khổng lồ lên tới hàng ngàn tỷ đô có nghĩa là nó vượt xa tổng mức đầu tư trực tiếp vào Mỹ từ bất kỳ quốc gia nào kể từ thời điểm bản Tuyên Ngôn Độc Lập ra đời. Ngay cả khi chỉ nhận được một phần nhỏ trong khoản đó, nó cũng đủ sức phá tan những gì còn sót lại trong các lớp phòng vệ kinh tế chúng ta; làm suy yếu an ninh quốc gia cũng như khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng; trao vào tay đảng Cộng Sản Trung Quốc một công cụ đầy quyền lực để thao túng thị trường chúng ta; làm xói mòn nền tảng lý luận cơ bản trong chính chương trình nghị sự thương mại của tổng thống; và làm tê liệt những nỗ lực chúng ta trong việc tái thiết nền công nghiệp nội địa.”
Trong khi đó, ông Trump luôn thể hiện là người “chống Tàu.” MAGA tin tuyệt đối điều này. Trong các chiến dịch tranh cử, ông Trump nhấn mạnh các nước, trong đó có Trung Quốc, chỉ chực chờ cơ hội bòn rút Mỹ, thế giới đang lừa gạt Mỹ và “Trung Quốc chính là kẻ vi phạm nghiêm trọng nhất.”
Chủ trương bài Trung đã giúp ông Trump đắc cử hai lần. Khi trở lại Tòa Bạch Ốc lần hai, ông bổ nhiệm loạt nhân vật được đánh giá là “diều hâu” với chủ trương chơi sát ván Trung Quốc. Cố tình tạo ra cảm giác rằng di sản lớn nhất để lại chắc chắn là chuyện đánh gục Trung Quốc, ông Trump mở màn chiến dịch đánh Bắc Kinh bằng thuế quan. Cùng với đó là việc thắt chặt đầu tư Trung Quốc vào Mỹ, đặc biệt việc mua đất.
Giữa năm 2025, Bộ Nông Nghiệp Hoa Kỳ (USDA) loan bố Mỹ cấm bán đất nông nghiệp cho Trung Quốc. Chính sách này áp dụng toàn quốc. Khi được hỏi liệu chính phủ Mỹ có tìm cách thu hồi những mảnh đất hiện thuộc sở hữu giới đầu tư Trung Quốc hay không, USDA nói rằng họ đang xem xét “mọi phương án khả thi” và một sắc lệnh hành pháp từ Tòa Bạch Ốc sẽ được ban hành “rất sớm.”
Cần nhắc lại, Tháng Chín, 2024, tại một sự kiện nông nghiệp ở Smithton (Pennsylvania), ông Trump nói, Mỹ cần phải chặn đứng việc Trung Quốc mua đất nông nghiệp. Tháng Hai, 2025, ngay khi nhậm chức, ông ký bản ghi nhớ an ninh quốc gia yêu cầu rà soát các khoản đầu tư của Trung Quốc cũng như một số đối thủ ngoại quốc trong một số lĩnh vực nhất định, trong đó có nông nghiệp và đất đai.
Tháng Bảy, 2025, USDA công bố “Kế Hoạch Hành Động Vì An Ninh Nông Nghiệp Quốc Gia,” với mục tiêu hạn chế việc mua đất đai của công dân Trung Quốc và một số đối thủ ngoại quốc; đồng thời phối hợp với Quốc Hội và các tiểu bang thúc đẩy việc thiết lập các giới hạn về mặt pháp lý cũng như lập ra những hàng rào quy định.
Tỷ lệ đất nông nghiệp do các giới đầu tư Trung Quốc nắm giữ trên tổng diện tích đất nông nghiệp của Mỹ chiếm vỏn vẹn 0.0003%, và con số này giảm mạnh những năm gần đây. Theo dữ liệu USDA, giới đầu tư Trung Quốc hiện sở hữu từ 265,000 đến 380,000 mẫu Anh (các nguồn không có con số thống nhất); trong đó, phần lớn thuộc về công ty Smithfield Foods. Năm 2013, Smithfield Foods bị tập đoàn Trung Quốc WH Group thu tóm. Theo USDA, các tiểu bang có diện tích đất do Trung Quốc nắm giữ lớn nhất gồm Texas (123,708 mẫu Anh), North Carolina (44,263), Missouri (42,905), Florida (12,555) và Virginia (4,654).
Việc hạn chế hay cấm người ngoại quốc mua đất ở Mỹ luôn là vấn đề chính trị với sự quan tâm lưỡng đảng. Trong thực tế, đã có tiền lệ thu hồi đất nông nghiệp liên quan Trung Quốc. Tháng Mười, 2023, Arkansas yêu cầu Syngenta – nhà sản xuất hạt giống thuộc sở hữu Trung Quốc – phải bán 160 mẫu Anh đất nông nghiệp tại Mỹ. Lý do được viện dẫn là an ninh quốc gia. Syngenta cuối cùng phải bán khu đất và bị phạt $280,000 tội không công bố quyền sở hữu. Tháng Năm, 2025, thống đốc Arkansas, bà Sarah Huckabee Sanders (Cộng Hòa), nói: “Tôi vô cùng tự hào việc Arkansas trở thành tiểu bang đầu tiên trong cả nước trục xuất một công ty thuộc sở hữu Trung Quốc ra khỏi đất nông nghiệp… Chúng tôi buộc họ phải trả giá…”
Vấn đề người Trung Quốc sở hữu đất ở Mỹ luôn được hâm nóng trong nghị trường. Tháng Ba, 2025, Đạo Luật Đất Nông Nghiệp – được Dân Biểu Kristen McDonald Rivet (Dân Chủ, Michigan) và Dân Biểu Randy Feenstra (Cộng Hòa, Iowa) đề xuất – mang nội dung rằng cần phải xem lại quy trình cấp liên bang đối với các thương vụ đất đai quy mô lớn có sự tham gia của các thực thể nước ngoài, đồng thời thiết lập cơ sở dữ liệu công khai về diện tích đất nông nghiệp thuộc sở hữu nước ngoài.
Ở cấp tiểu bang, năm 2023, Florida ban lệnh cấm công dân Trung Quốc mua đất tại các khu vực lân cận cơ sở hạ tầng trọng yếu và căn cứ quân sự. Cũng trong năm đó, các nhà lập pháp tại Montana thông qua dự luật cấm bán đất gần cơ sở quân sự cho “các thế lực thù địch nước ngoài.”
Việc rà soát các thương vụ thâu tóm đất nông nghiệp từ giới đầu tư Trung Quốc tăng đột biến kể từ sau một thỏa thuận đất đai gây tranh cãi tại North Dakota. Năm 2022, Tập Đoàn Fufeng thuộc sở hữu Trung Quốc mua 370 mẫu Anh đất để xây dựng một cơ sở xay bắp, nằm cách căn cứ không quân Grand Forks khoảng 12 dặm. Giới chức địa phương chặn đứng dự án trên. Điều này gây nên sự chú ý những lỗ hổng trong các quy định của CFIUS (Committee on Foreign Investment in the United States – Ủy Ban Đầu Tư Nước Ngoài tại Mỹ), cơ quan cho phép các doanh nghiệp có dính dáng Trung Quốc được quyền mua đất gần các cơ sở quân sự, miễn khu đất đó không được xếp vào loại “địa điểm nhạy cảm.”
Quốc Hội có thể cản được Trump?
Việc Trung Quốc mua đất ở Mỹ bây giờ càng nóng hơn với chuyến công du Bắc Kinh của ông Trump. Xum xoe và nhún nhường, ông Trump không còn dáng vẻ dữ dằn của một nguyên thủ chuyên bắt nạt thế giới. Trước ông Tập Cận Bình, ông Trump trông yếu đuối một cách khác thường, mà rõ nhất của chuyến công du là thái độ nhân nhượng trước kẻ đắc thắng.
Những gì nhượng bộ cụ thể chưa được tiết lộ, nhưng khi trả lời người dẫn chương trình Sean Hannity của Fox News từ Bắc Kinh, ông Trump cho biết vấn đề quyền sở hữu đất đai của Trung Quốc tại Mỹ là chuyện về thị trường và cứ để thị trường quyết định. Theo cách nói này, có vẻ yếu tố an ninh quốc gia đối với nước Mỹ có thể bị dẹp qua một bên. Ông Trump nói thêm, vấn đề Trung Quốc mua đất ở Mỹ thật ra là lỗi của các chính quyền tiền nhiệm, nhất là thời Barack Obama.
Với nhiều nghị viên Quốc Hội, họ đã lường trước khả năng ông Trump nhân nhượng Bắc Kinh. Trước chuyến bay của ông Trump sang Trung Quốc, một nhóm nghị viên lưỡng đảng đã đệ trình một dự luật mới, nhằm “bịt lại” những gì mà họ mô tả là “những kẽ hở nguy hiểm” cho phép các đối thủ ngoại quốc, đặc biệt Trung Quốc, mua lại đất nông nghiệp và bất động sản Mỹ nằm gần các căn cứ quân sự.
Dân Biểu John Moolenaar (Cộng Hòa, Michigan), chủ tịch Ủy Ban Đặc Biệt Về Trung Quốc và là người chủ trì việc đệ trình dự luật nói trên, nói, “An ninh lương thực chính là an ninh quốc gia, và chúng ta không thể cho phép các đối thủ ngoại quốc như Trung Quốc thâu tóm đất nông nghiệp Mỹ nằm gần những địa điểm quân sự và cơ sở hạ tầng trọng yếu nhạy cảm nhất của chúng ta.”
Không chỉ đất đai, chính quyền Trump có thể đang giúp “Trung Quốc vĩ đại trở lại” khi cho phép họ xây dựng “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” ngay trong lòng nước Mỹ.
Trong cuộc phỏng vấn CNBC ngày 14 Tháng Năm, ông Scott Bessent, bộ trưởng Tài Chính “giải thích” rằng Mỹ và Trung Quốc đang nỗ lực lập ra một hội đồng đầu tư để xác định lĩnh vực nào mà Trung Quốc được đầu tư vào Mỹ. Một số nhân vật MAGA, với thái độ bất bình và thất vọng, lập luận rằng cách “giải thích” của ông Scott Bessent chỉ là một cách nói. Thực chất là chính quyền Trump đang giúp Trung Quốc lách luật Mỹ khi đầu tư vào Mỹ, sao cho Trung Quốc không bị vướng vào rừng luật liên quan đầu tư nước ngoài mà CFIUS ban hành. [dt]
