Mai Phi Long/Người Việt (tổng hợp)
LOS ANGELES, California (NV) – Bỏ phiếu qua thư là một phương thức bầu cử được áp dụng từ hai thế kỷ trước, vốn tiện lợi và hợp pháp tại nhiều tiểu bang Mỹ nhưng đặc biệt dưới thời Tổng Thống Donald Trump, quyền này bị biến thành mục tiêu chính trị.
Trong nhiều năm qua, ông Trump, đảng Cộng Hòa Quốc Gia (RNC), cùng các nhà lập pháp bảo thủ liên tục tuyên truyền hệ thống bỏ phiếu qua thư và các quy định gia hạn đếm phiếu sau ngày bầu cử là những “kẽ hở gian lận” nghiêm trọng. Họ tuyên bố không có bằng chứng rằng người không phải công dân Mỹ tràn ngập trong danh sách cử tri, và lá phiếu bầu từ nhóm này đưa đến kết quả bầu cử bất hợp pháp.
Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học và kiểm toán thực tế chứng minh điều hoàn toàn ngược lại rằng nền dân chủ Mỹ không phải bị lung lay vì tình trạng gian lận của cử tri, nhưng đang bị đe dọa qua các sắc lệnh hành pháp cùng những phán quyết mang tính quan điểm chính trị từ Tối Cao Pháp Viện với đa số là thẩm phán bảo thủ.
Để hiểu được trò hù dọa “ông kẹ” này, cần biết rõ nguồn gốc việc bỏ phiếu bằng thư, kết quả điều tra các cáo buộc di dân không quốc tịch bỏ phiếu, những sắc lệnh được đưa ra vi phạm quyền hiến định bầu cử ra sao.
Lịch sử bỏ phiếu bằng thư tại Mỹ
Ở Mỹ, có hai hình thức bỏ phiếu khiếm diện và bỏ phiếu bằng thư. Bỏ phiếu khiếm diện là khi cử tri không thể có mặt tại địa phương trong ngày bầu cử. Còn bỏ phiếu bằng thư là cử tri không muốn đến phòng phiếu.
Hình thức bỏ phiếu khiếm diện bắt đầu từ thời Nội Chiến, khi nhiều tiểu bang phải tìm cách để binh sĩ chiến đấu xa nhà vẫn có thể tham gia bầu cử. Sau chiến tranh, các tiểu bang tiếp tục mở rộng hình thức này, trước hết cho quân nhân, rồi đến công dân Mỹ sống ở ngoại quốc, theo Viện Bảo Tàng Smithsonian National Postal Museum.
Đến cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, bỏ phiếu khiếm diện bắt đầu mở rộng sang dân sự. Năm 1896, Vermont cho phép một số cử tri dân sự bỏ phiếu khiếm diện tại địa điểm ngoài khu vực bầu cử gốc. Năm 1901, Kansas trở thành tiểu bang đầu tiên cho phép bỏ phiếu bằng thư, nhưng chỉ giới hạn cho nhân viên hỏa xa, vốn thường xuyên phải di chuyển. Năm 1916, Virginia cho phép cử tri vắng mặt vì công việc có thể xin, nhận và gửi phiếu qua thư. Đến năm 1917, Indiana và Wisconsin mở rộng bỏ phiếu khiếm diện cho người bệnh hoặc người có khuyết tật thể chất.
Từ thập niên 1980, nhiều tiểu bang bắt đầu nới quy định về phiếu bầu khiếm diện. California là một tiểu bang tiên phong khi mở đường cho hình thức “no-excuse absentee voting,” nghĩa là cử tri đủ điều kiện có thể xin phiếu bầu khiếm diện mà không cần nêu lý do đặc biệt, có nghĩa là bầu bằng thư, qua đường bưu điện.
Trong đại dịch COVID-19, nhiều tiểu bang tạm thời mở rộng bỏ phiếu bằng thư để bảo vệ sức khỏe công chúng. Sau đó, California biến chính sách bầu cử bằng thư cho mọi cử tri ghi danh thành chính sách lâu dài.
Con số phản ảnh thực tế, phơi bày bịa đặt chính trị
Kể từ khi chính trị Mỹ bùng lên các tuyên bố kiểu như “tôi không thắng là bầu cử gian lận,” đặc biệt khi ông Trump thua ông Joe Biden năm 2020, luận điệu gian lận bầu cử được hô hoán đến mức tối đa, dù giới chức trong chính quyền nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump đều nói với ông rằng không hề có bằng chứng gian lận trên diện rộng làm thay đổi kết quả bầu cử.
Ngay cả cuộc bầu cử năm 2024, khi ông Trump và đảng Cộng Hòa thắng lớn, chiếm cả Tòa Bạch Ốc và lưỡng viện Quốc Hội, nhưng họ vẫn không ngừng rêu rao bầu cử gian lận.
Nhiều tiểu bang đối diện những vụ kiện của những người bảo thủ cáo buộc vô căn cứ “di dân không quốc tịch đi bầu.”
Tuy nhiên, theo tổng kết của Democracy Docket, cơ quan truyền thông tranh đấu cho quyền bầu cử, dẫn kết quả các cuộc điều tra, đều đưa ra kết quả cho thấy khoảng cách khổng lồ giữa lời vu cáo và thực tế:
-Michigan: Chỉ phát hiện 13 trường hợp nghi vấn trên tổng số hơn 5.5 triệu cử tri đã bỏ phiếu (tỉ lệ 0.0002%), đồng nghĩa với chỉ có hai trường hợp nghi vấn trên 1 triệu phiếu bầu.
-Oregon: Chỉ có đúng 38 người chưa phải công dân vô tình bỏ phiếu do lỗi hành chính của hệ thống ghi danh, trên tổng số 2.3 triệu lá phiếu (tỉ lệ 0.0016%), tương đương 16 trường hợp vô tình trên 1 triệu phiếu bầu.
-Texas: Dù lùng sục gắt gao, giới chức tiểu bang chỉ tìm được 33 trường hợp “có khả năng nghi vấn” trên tổng số kỷ lục 11.3 triệu cử tri tham gia (tỉ lệ 0.00029%), tương đương, ba trường hợp nghi vấn trên 1 triệu phiếu bầu.
-Wyoming: Cuộc điều tra với sự phối hợp của Cảnh Sát Di Trú (ICE) đối với các cử tri bị tình nghi cho thấy 100% (toàn bộ 13/13 người) là công dân hợp pháp.
-Ohio: Con số ban đầu là 62 hồ sơ bị nghi vấn, sau rà soát giảm còn 30. Tính đến thời điểm tài liệu công bố thì 0% bị truy tố hình sự.
-Alaska: 11 người bị truy tố oan trong một tình huống đặc biệt liên quan đến người sinh tại American Samoa, tức là công dân Mỹ chứ không phải người ngoại quốc theo nghĩa thông thường. Đây là ví dụ điển hình của sự nhầm lẫn hành chính bị thổi phồng thành “gian lận.”
Các nghiên cứu khoa học đồng loạt khẳng định tỉ lệ gian lận trong phương thức bỏ phiếu bằng thư là vô cùng nhỏ, là minh chứng mạnh mẽ cho thấy hệ thống bầu cử hiện tại vẫn đang vận hành vô cùng hiệu quả.
Hai gọng kìm siết quyền bầu cử
1-Sắc lệnh hành pháp của ông Trump biến Bưu Điện Mỹ (USPS) từ người đưa thư thành cảnh sát.
Sắc lệnh này đòi USPS phải xác định ai được nhận phiếu bầu bằng thư. Theo đó, các tiểu bang phải gửi danh sách cử tri đủ điều kiện cho USPS. Nếu tên cử tri không có trong danh sách tập trung đó, USPS không gửi phiếu bầu, theo báo mạng LAist.
Đây là thay đổi nguyên tắc bầu cử rất lớn vì USPS vốn là cơ quan vận chuyển thư tín, không phải cơ quan xác nhận quyền bầu cử. Khi USPS được đặt vào vị trí “cảnh sát,” một lỗi dữ liệu, lỗi cập nhật địa chỉ, lỗi đánh máy tên, hoặc việc tiểu bang từ chối giao dữ liệu cử tri cho liên bang, đều có thể khiến các công dân hợp lệ không nhận được phiếu bầu.
Như vậy, điều nguy hiểm nằm ở chỗ lá phiếu có thể bị chặn trước khi cử tri biết mình bị tước mất.
2-Tối Cao Pháp Viện có thể tước quyền cử tri vì lỗi của…bưu điện
Gọng kìm thứ hai là Tối Cao Pháp Viện Mỹ trong vụ kiện “Watson v. Republican National Committee.” Vụ kiện đặt câu hỏi liệu các tiểu bang có được đếm phiếu bầu bằng thư đến sau ngày bầu cử hay không, miễn là phiếu được đóng dấu bưu điện trong ngày bầu cử.
California hiện cho phép nhận phiếu trong vòng bảy ngày sau Ngày Bầu Cử, nếu phiếu được đóng dấu bưu điện đúng ngày. Theo LAist, hơn 400,000 lá phiếu tại California năm 2024 đến cơ quan bầu cử trong thời gian gia hạn, chiếm khoảng 2.5% số cử tri đi bầu.
Nếu Tối Cao Pháp Viện Mỹ xóa bỏ thời gian gia hạn này, hậu quả không chỉ là thay đổi lịch đếm phiếu. Nhiều lá phiếu hợp lệ có thể bị loại vì tốc độ giao thư của bưu điện, chứ không phải vì cử tri làm sai.
Ba tầng bất công cho cử tri Mỹ
Nguyên tắc phổ thông đầu phiếu có nghĩa là mọi công dân hợp lệ phải có cơ hội thực tế để tham gia bầu cử. Tuy nhiên, các thay đổi đang được thúc đẩy tạo ra ba tầng bất công.
1-Bất bình đẳng khu vực: Cử tri ở vùng nông thôn, nơi thư từ mất nhiều thời gian hơn, có nguy cơ bị ảnh hưởng nặng hơn. Họ không sai. Lá phiếu của họ không gian lận. Họ chỉ sống ở nơi bưu điện giao chậm hơn.
2-Quân nhân và cử tri ở ngoại quốc có thể chịu rủi ro cao hơn nếu luật không có ngoại lệ rõ ràng. Những người phục vụ quốc gia hoặc sống xa nơi ghi danh không nên bị mất quyền bầu cử chỉ vì thư đến muộn.
3-Công dân nhập tịch dễ bị nghi ngờ, rà soát, và bị đánh dấu hơn. Những hệ thống đối chiếu dữ liệu thô thường không phân biệt kịp giữa người chưa nhập tịch, người đã nhập tịch, người có hồ sơ cũ tại DMV, hoặc người có tên/giấy tờ thay đổi.
Khi chính trị biến sai số hành chính thành nghi án gian lận, người chịu gánh nặng thiệt thòi thường là công dân nhập tịch và cộng đồng di dân.
Cử tri California nên làm gì để bảo vệ quyền đầu phiếu?
Trong lúc các tranh chấp pháp lý còn tiếp diễn, cử tri California không nên chờ đến phút cuối. Những bước thực tế gồm:
-Kiểm tra thông tin cử tri: Xác nhận tên, địa chỉ, chữ ký, và tình trạng ghi danh trước mùa bầu cử.
-Nhận sớm – gửi sớm: Khi nhận phiếu bầu bằng thư, nên điền và gửi lại càng sớm càng tốt, không chờ sát ngày bầu cử.
-Dùng thùng phiếu chính thức: Nếu lo ngại thư chậm, cử tri có thể đem thư đến bỏ tại thùng phiếu chính thức của quận hạt hoặc nộp trực tiếp tại trung tâm bầu cử.
-Theo dõi lá phiếu: California có hệ thống mạng Internet giúp cử tri theo dõi lá phiếu bầu bằng thư của mình.
–Góp ý với USPS trước ngày 2 Tháng Bảy: Cử tri có thể gửi ý kiến công chúng về đề nghị thay đổi quy trình phiếu bầu bằng thư, đặc biệt nếu lo ngại bưu điện bị biến thành cơ quan kiểm soát quyền nhận phiếu (link).
Cần ghi nhận, đây không phải là hành động đảng phái. Đây là hành động tự vệ dân sự bảo vệ thể chế dân chủ của nước Mỹ. [đ.d.]
