Trúc Phương/Người Việt
Bất luận rất nhiều thông tin liên quan đến nghi phạm Cole Tomas Allen được báo chí cung cấp chi tiết từ khi xảy ra sự kiện đương sự ôm súng lao vào buổi tiệc ngày 25 Tháng Tư do Hiệp Hội Ký Giả Tòa Bạch Ốc tổ chức tại khách sạn Washington Hilton nhằm “ám sát tổng thống” như bị cáo buộc, cơn sốt thuyết âm mưu vẫn lan như cháy rừng. Sự việc xảy ra đúng thời điểm mà những hoài nghi về vụ ám sát ông Trump năm 2024 tại Butler (Pennsylvania) đang được nhiều nhân vật cộm cán MAGA “khui” lại.
“Giả là cái chắc!”
Một ngày sau vụ Washington Hilton, cựu Dân Biểu Marjorie Taylor Greene viết trên X (Twitter) một cách “phong long”: “Tại sao mọi kẻ xả súng đều có một bản tuyên ngôn? Hầu hết tuyên ngôn của những kẻ xả súng đều được giữ bí mật nhằm ngăn việc kích động người khác có ý định gây án. Vậy hà cớ gì họ lại công bố bản tuyên ngôn của Cole Allen gần như ngay lập tức?” Tính đến sáng 29 Tháng Tư, “thắc mắc” của Marjorie Taylor Greene có hơn 1.1 triệu lượt xem.
Trên Facebook cá nhân, bà Mary L. Trump – cháu ruột của Tổng Thống Trump và là người chỉ trích ông Trump thường xuyên – đăng clip ngắn cuộc phỏng vấn tổng thống của ký giả CBS Norah O’Donnell sau khi xảy ra vụ Washington Hilton, với “chú thích” ngắn gọn: “Ổng không có té” (“He Didn’t Fall”). Bên dưới post này có hơn 34,100 lượt tương tác và hơn 4,400 bình luận (tính đến sáng 29 Tháng Tư). Điều đáng nói là hầu hết ý kiến đều tin rằng vụ việc là giả, bổn cũ soạn lại, diễn kém, thiếu chuyên nghiệp…
“Dàn dựng” (“staged”) là từ khóa phổ biến nhất vụ Washington Hilton. Nó xuất hiện tràn lan trên Facebook, X (Twitter), Bluesky, Instagram… Chưa đầy một ngày sau vụ việc, có đến hơn 300,000 bài đăng trên X có chữ “staged,” theo dữ liệu từ TweetBinder. Từ người có sức ảnh hưởng thuộc cánh tả lẫn hữu đến các trương mục ẩn danh, gần như ai cũng khẳng định vụ việc không có thật, bất luận sự kiện xảy ra dưới sự chứng kiến trực tiếp của cả ngàn ký giả và sau đó được báo chí tường thuật cặn kẽ tất cả những gì liên quan nghi phạm Cole Tomas Allen.
Nhiều người không tin một sự kiện có mặt tổng thống và nhiều nhân vật trong nội các lại được bảo vệ bằng hàng rào an ninh lỏng lẻo như vậy. Người ta khẳng định, mục đích việc đạo diễn cuốn phim hành động với cảnh tổng thống trong tình thế hiểm nguy thập phần là nhằm đánh lạc hướng dư luận trong bối cảnh ông Trump đang mất uy tín trầm trọng. Hơn nữa, việc tung ra màn kịch ám sát vốn từng rất ăn khách có thể kéo lại được phần nào khả năng lội ngược dòng cho cánh Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Ngoài ra, vụ việc cũng là cái cớ hợp lý cho kế hoạch xây phòng đại tiệc trong khuôn viên Tòa Bạch Ốc…
Đoạn clip Fox News, trong đó phóng viên thường trú Tòa Bạch Ốc Aishah Hasnie đưa tin từ khách sạn Washington Hilton qua điện thoại trước khi xảy ra vụ nổ súng, là một trong những “bằng chứng” được nhắc nhiều nhất. Trong bản tin trên, khi Aishah Hasnie đang “tường thuật trực tiếp,” cho biết, chồng của Thư Ký Báo Chí Karoline Leavitt vừa nhắc mình rằng “cô cần phải thận trọng đấy,” thế rồi đột nhiên, buổi tường thuật qua điện thoại bị cắt cái cụp.
Vậy là không bình thường rồi. Trên X, trương mục Micah Erfan viết: “Mẹ kiếp, Fox News vừa cắt sóng một phóng viên của họ ngay khi người này dường như ám chỉ rằng vụ nổ súng là màn dàn dựng được lên kế hoạch từ trước.”
Sau ba ngày, tính đến sáng 29 Tháng Tư, post của Micah Erfan có hơn sáu triệu lượt xem. Phần mình, ký giả Aishah Hasnie đính chính rằng sở dĩ cuộc tường thuật qua điện thoại bị ngắt ngang vì sóng nơi ấy kém; với lại, “anh ấy chỉ nhắc tôi nên cẩn thận vì thế giới đang rất điên loạn…”
Với Angelo Carusone, chủ tịch Media Matters, ông nói mình “không muốn tiếp tay cho các thuyết âm mưu nhưng mà chuyện này thực sự quá kỳ. Rất kỳ!” Majid Padellan – người có tầm ảnh hưởng được biết với biệt danh “Brooklyn Dad,” có đến 1.3 triệu người theo dõi trên X – viết: “Cá nhân CÁC BẠN nghĩ sao? Là dàn dựng hay không?” Bên dưới post trên là loạt bình luận khẳng định chắc nịch vụ việc là “làm tuồng.” Sự nghi ngờ cũng bùng nổ bên cánh hữu. Ashley St. Clair – một trong những nhân vật có sức ảnh hưởng lớn từng “đi theo” MAGA, giờ thuộc thành phần “phản tỉnh” – nói rằng “mọi thứ trong MAGA đều giả, ngụy tạo và luôn được phối hợp.”
Thấy gì từ tất cả chuyện này?
Như trường hợp vụ ám sát ở Butler (Pennsylvania), sự việc ở khách sạn Washington Hilton thực hư thế nào rồi sẽ được phơi bày. Trước mắt, liên quan loạt thuyết âm mưu đang bùng nổ, có thể thấy đó là cái giá tất yếu mà ông Trump phải trả.
Luôn tuyên truyền rằng báo chí là thế lực thù địch, kẻ thù của nhân dân, là bọn xào nấu tin giả, ông Trump khiến niềm tin vào báo chí sụp đổ gần như hoàn toàn. Ông muốn người ta không tin báo chí, thì giờ, chẳng ai tin những gì báo chí viết về các tình tiết liên quan Washington Hilton lẫn nghi phạm Cole Tomas Allen. Họ chỉ muốn tin vào “chính mình,” vào “trực giác,” vào những gì họ muốn tin. Họ không cần dữ liệu. Họ tin những gì mà những người thuộc phe họ tin như vậy. Điều mỉa mai là ông Trump từng rất thành công khi ông kêu gọi người Mỹ chớ có bao giờ tin những gì bọn “thổ tả” viết; thì giờ đây, ông hoàn toàn bất lực khi muốn chứng minh rằng chẳng có tuồng tích gì được dựng trong các vụ ám sát.
Cần nói thêm, trong vụ ám sát ở Butler (Pennsylvania) ngày 13 Tháng Bảy, 2024, lẫn vụ Washington Hilton ngày 25 Tháng Tư, 2026, báo chí tường thuật rất kỹ. Đặc biệt, chưa từng có bất kỳ tờ báo nào thuộc “đám fake news,” từ The New York Times, The Washington Post, Wall Street Journal, đến CNN… viết rằng hoặc cố tìm cách “chứng minh” để độc giả hiểu rằng vụ ám sát là giả.
Ngày 26 Tháng Tư, Jonathan Capehart – người dẫn chương trình của MSNBC và có mặt trong sự kiện Washington Hilton – nói, “nếu quý vị không tin những gì chúng tôi tường thuật, tôi không nghĩ đó là vấn đề thuộc về nghiệp vụ báo chí mà là vấn đề nằm ngay trong lòng xã hội Mỹ… Những gì thực sự diễn ra tối hôm qua là hoàn toàn có thật.”
Thiên kiến dành cho ông Trump trong giới báo chí Mỹ là có nhưng chi tiết trên một lần nữa cho thấy báo chí và lương tâm nhà báo không phải đáng kinh tởm như ông Trump và MAGA luôn quy chụp đầy ác ý. Hơn nữa, trong thực tế, bản thân ông Trump luôn là nguồn tin giả. Ông tạo ra vô số tin giả và khai sinh một thứ không khí chính trị đặc quánh nghi kỵ và âm mưu. Tất cả đều tối om và ông phải đến để soi sáng. Bây giờ, chẳng có gì ngạc nhiên khi thuyết âm mưu bủa vây và nhấn chìm ông trong màn tối tương tự. Thuyết âm mưu, trong thực tế, luôn tồn tại. Tâm lý con người thường háo hức với thuyết âm mưu. Vụ này lạ, có gì ám muội chăng, chắc phải có gì chứ không thể như thế – người ta thường tự hỏi hoặc hỏi nhau…
Nước Mỹ từng sản sinh vô số thuyết âm mưu, từ vụ ám sát J. F. Kennedy, vụ đáp xuống Mặt Trăng là giả, vụ UFO (vật thể bay không xác định) đến những bí ẩn liên quan cái chết cô đào Marilyn Monroe. Dù vậy, tất cả thường chỉ nhằm thỏa mãn bản chất hiếu kỳ. Nó gần như không liên quan vấn đề ý thức hệ và đặc biệt không làm chia rẽ xã hội theo cách gieo rắc hận thù. Trong “kỷ nguyên Trump,” thuyết âm mưu bùng phát như cơn dịch; một phần, bởi nó được nuôi dưỡng và được chính chính quyền truyền bá. Trong thời đại mà thuật toán mạng xã hội có thể thao túng và kiểm soát được suy nghĩ – khi quán tính “phán xét” bất cần tư biện trở thành thói quen – thì chính quyền cần can thiệp để ngăn chặn chứ không phải trở thành nguồn của thuyết âm mưu.
Liệt kê hết thuyết âm mưu mà ông Trump gieo rắc là điều vừa đơn giản vừa khó khăn bởi chúng quá nhiều. Ông từng nói ông có bằng chứng cựu Tổng Thống Barack Obama sinh ở Kenya. Ông cũng nói ông có bằng chứng ông Obama rình mò ông lúc ông tranh cử lần đầu tiên (đó là “một tội ác, tội ác chính trị lớn nhất lịch sử Mỹ, bỏ xa mọi thứ khác”). Ông tất nhiên có bằng chứng cựu Tổng Thống Joe Biden ăn cắp phiếu của ông. Bọn nhập cư Haiti ở Springfield (Ohio) “chén” cả thịt chó mèo là một trong hàng ngàn ví dụ nữa liên quan “thuyết âm mưu” của ông Trump.
Nhìn chung, kỹ năng “lập thuyết” của “nhà âm mưu học Trump” là không ai sánh bằng. Ông Trump không tạo ra tâm lý bầy đàn, nhưng ông khai thác nó một cách tích cực và ít nhiều hiệu quả cho mục đích chính trị của ông. Ông Trump xóa sạch ranh giới giữa đúng và sai, và triệt tiêu khả năng lý trí để biến tín đồ ông thành một tập thể răm rắp nghe theo những gì ông nói. Bây giờ, thuyết âm mưu quay sang đập lại ông, cũng là lẽ thường.
Bất luận thế nào, liên quan sự bùng nổ thuyết âm mưu tin rằng vụ Washington Hilton là trò làm tuồng, câu chuyện cũng cho thấy thêm một thực tế là có quá nhiều người căm ghét tổng thống. Họ vừa muốn không tin vụ ám sát, cùng lúc lại ước gì vụ đó là thật. Ông Kirk Bangstad, chủ xưởng bia Minocqua Brewing tại Wisconsin, thậm chí viết trên Facebook vào ngày xảy ra sự kiện: “Suýt chút nữa thì chúng ta có ngày bia miễn phí rồi…” (“Staged’ Trump shooting? Call out left’s conspiracy theories”/USA Today). [dt]
