Trúc Phương/Người Việt
Cú sút “thần thánh” của tiền vệ Malik Tillman vào phút 82 đã làm nát con tim người Bosnia-Herzegovina và mang lại chiến thắng lịch sử giúp đội tuyển nam Hoa Kỳ (USMNT) lọt vào vòng 16 đội tại World Cup 2026.
Người Mỹ sẽ còn nhắc lại trận đấu nghẹt thở đầy kịch tính giữa USMNT và Bosnia-Herzegovina ngày 1 Tháng Bảy, 2026; và nếu USMNT đi xa hơn, lọt vào tứ kết, bán kết, rồi chung kết và thậm chí ôm cúp vàng thì lịch sử không chỉ được sang trang mà lịch sử sẽ được đóng một dấu son với ba chữ cái khổng lồ “USA”…
Hôm qua và hôm nay
Đây không phải lần đầu tiên USMNT lọt vào vòng 16. Tại năm kỳ World Cup trước đó, USMNT từng đạt được thành tích này. Năm 2002, USMNT từng khiến dân Mexico khóc ròng khi đánh bại đội bóng của họ để tiến vào tứ kết. Trận đấu diễn ra lúc 3:30 chiều tại Jeonju (Nam Hàn), tức 2:30 sáng theo giờ miền Đông hoặc 11:30 tối tại Bờ Tây nước Mỹ. Sáng hôm sau, Thứ Hai, 17 Tháng Sáu, 2002, người Mỹ ngủ dậy và dường như thờ ơ trước chiến thắng “Dos a Cero” (tỷ số 2-0) mà USMNT vừa giành được. Thời đó chưa có mạng xã hội, không có sự chia sẻ cảm xúc chung, và do đó chẳng có cảnh ăn mừng tưng bừng náo loạn.
Bây giờ, chỉ hai tuần từ khi World Cup 2026 mở màn, dân Mỹ thuộc vanh vách tên các cầu thủ USMNT. Sự hưng phấn tột độ đang bùng nổ của người hâm mộ lẫn cầu thủ USMNT hoàn toàn trái ngược với không khí ỉu xìu khi đội Mỹ bị loại ở vòng bảng Copa America 2024. Thất bại cay đắng trên đã khiến huấn luyện viên Gregg Berhalter bị sa thải. Mauricio Pochettino được đưa về thay nhưng thoạt đầu không mang lại mấy hy vọng.
Trong trận USMNT thua Panama tại bán kết CONCACAF Nations League 2025 dưới sự cầm binh của Pochettino, sân SoFi gần như vắng tanh. Trong trận giao hữu với Nam Hàn tại sân Red Bull Arena (New Jersey) vào Tháng Chín, 2025, khán đài chỉ lèo tèo vài người Mỹ. Tỷ số chung cuộc 2-0 nghiêng về Nam Hàn. Cách đây vài tháng, nhiều người Mỹ gần như không hề quan tâm mổ xẻ tại sao USMNT thua Bỉ 2-5 trong trận giao hữu tại Atlanta Stadium ngày 28 Tháng Ba. Họ cũng chẳng buồn để ý trận thắng 3-2 khi USMNT đá với Senegal tại vận động trường Bank of America Stadium (Charlotte, North Carolina) ngày 31 Tháng Năm.
Có thể hiểu tại sao người Mỹ thờ ơ với túc cầu nói chung và USMNT nói riêng. Đội tuyển quốc gia đã khiến họ nhiều lần hụt hẫng. Trước World Cup 2026, USMNT đã thua 10 trận liên tiếp trước các đối thủ châu Âu ở mọi đấu trường. Trong lịch sử World Cup, tuyển Mỹ chỉ thắng đúng một trong 21 lần chạm trán các đội Châu Âu (thắng Bồ Đào Nha ở vòng bảng 2002). Lịch sử World Cup cũng chứng kiến USMNT chỉ chơi tám trận ở vòng loại trực tiếp (knockout). Và trong tám trận đó, Mỹ chỉ thắng được một – trước Mexico năm 2002 – còn lại đều bị loại. Gút lại, tuyển Mỹ mới chỉ một lần lọt vào tứ kết World Cup kể từ năm 1930.
Hôm nay thì khác. Cả nước Mỹ lên cơn sốt với túc cầu. Khó có thể tưởng tượng có ngày dân Mỹ, ở hầu hết các tiểu bang với múi giờ khác nhau, lại phát cuồng kéo nhau ra đường “đi bão” vì túc cầu và gào khan cổ họng tận hưởng khoảnh khắc chiến thắng. Điều khiến người ta phấn khích không chỉ là chiến thắng mà là cách thắng. Loạt chiến thắng USMNT tại World Cup buộc người ta phải đánh giá lại những gì mà đội Mỹ có thể đạt được. Sự gắn kết và lối chơi rõ nét là điều hoàn toàn mới. Khả năng kiểm soát thế trận và áp đảo đối thủ, khi có bóng lẫn không, cho thấy điều mà Mỹ dày công tìm kiếm suốt thập niên qua giờ mới có được: một bản sắc riêng.
Với những gì thể hiện tại World Cup 2026, ngay cả khi USMNT buộc phải dừng chân khi gặp Bỉ ngày 7 Tháng Bảy tại sân Seattle, có thể nói đây là kỷ nguyên vàng của túc cầu Mỹ. Giới túc cầu nhà nghề, trong đó có huấn luyện viên Jurgen Klinsmann, đều thừa nhận USMNT 2026 là đội hình mạnh nhất lịch sử túc cầu Mỹ.
“Why not US”
Kể từ thất bại thảm hại khi không thể giành vé dự World Cup 2018, Liên Đoàn Túc Cầu Hoa Kỳ (U.S. Soccer) bắt đầu dồn sức đầu tư. Đó là thời gian mà cầu thủ Mỹ đang làm mưa làm gió tại các câu lạc bộ hàng đầu Châu Âu: Christian Pulisic ký hợp đồng với Chelsea năm 2019, Weston McKennie chuyển đến Juventus năm 2021, Sergiño Dest gia nhập Barcelona năm 2020 trước khi tìm được bến đỗ tại PSV (Hà Lan). Gio Reyna cập bến Borussia Dortmund và Tyler Adams trở thành gương mặt quen thuộc tại Premier League (Giải Ngoại Hạng Anh).
Dù vậy, kể từ trận thua Hà Lan ở vòng 16 tại World Cup 2022, USMNT vẫn chưa gặt hái được thành quả xứng đáng. Họ xếp thứ tư tại Nations League 2024 sau khi thua Panama và Canada, bị loại ngay từ vòng bảng Copa América 2024, và về nhì sau Mexico tại Gold Cup mùa Hè 2025.
Suốt thời gian trên, USMNT bị ảnh hưởng bởi loạt bất ổn nội bộ, từ việc huấn luyện viên bị sa thải đến mâu thuẫn triền miên giữa các cựu cầu thủ và thành viên hiện tại. Mỗi lần thất bại, USMNT lại hứng búa rìu chỉ trích. Họ không chỉ bị phán xét mà còn bị rủa xả, rằng tại sao “tài năng” như thế nhưng luôn mang lại thất vọng. Vấn đề ở chỗ không phải thực lực cầu thủ. Điều USMNT thiếu là sự gắn kết.
Mauricio Pochettino đã giúp thay đổi điều đó. Mang lại làn gió thật sự mới vào USMNT, Pochettino gieo vào đầu các cầu thủ rằng, “why not us” – một cách chơi chữ, rằng tại sao chúng ta, tại sao nước Mỹ, không thể làm được; rằng không gì là không thể.
Khi đảm nhận vị trí huấn luyện viên USMNT vào Tháng Chín, 2024, Pochettino – cựu cầu thủ Argentina – thoạt đầu lúng túng trước sự khác biệt văn hóa. Dần dà, khi hiểu nhiều hơn “kiểu của người Mỹ”, Pochettino truyền vào USMNT lối chơi pressing ở cường độ cực cao. Ông đưa lối đá quyết liệt của Nam Mỹ vào USMNT. Pochettino cũng thay đổi chiến thuật. Thời huấn luyện viên Gregg Berhalter, USMNT thường cắm bốn người ở hàng thủ. Với Pochettino, ông lấy sơ đồ này làm nền tảng chiến thuật ở cấp câu lạc bộ. Đến Tháng Chín, 2025, Pochettino thay đổi. Ông áp dụng sơ đồ ba trung vệ, cùng với việc thử nghiệm nhiều đội hình khác nhau và trao cơ hội cho những cầu thủ ít được trọng dụng thời Berhalter.
Giờ đây, sơ đồ ba trung vệ trở thành lựa chọn xuất phát quen thuộc, dù dàn đội hình USMNT vẫn tập trung vào sự linh hoạt ở hàng tiền vệ. Việc sử dụng ba người thay vì hai giúp tăng cường khả năng bọc lót phòng ngự và tạo điều kiện cho các cầu thủ tấn công được tự do càn quét.
Pochettino không sử dụng một tiền vệ trung tâm có kỹ thuật tốt giúp điều tiết lối chơi (“ball-playing midfielder”) để đá cặp với Tyler Adams (được thiết kế là tiền vệ chuyên xông pha cướp bóng). Như nói ở trên, Pochettino sử dụng ba trung vệ. Sự hiện diện của trung vệ thứ ba mang lại sự “rộng chân rộng cẳng” cho Sergiño Dest lẫn Antonee Robinson, giúp hai hậu vệ biên có thể dâng cao mà không phải lo bám vị trí phòng ngự. Quan trọng hơn, điều này giúp hai tiền vệ trung tâm còn lại là Weston McKennie và Malik Tillman thoải mái phát huy sở trường, tức khả năng gây áp lực và chọc phá không ngừng, đồng thời thực hiện những cú di chuyển tốc độ lên trên để hỗ trợ tiền đạo thọc sâu vào sân đối phương. Đây là sự thay đổi hoàn toàn so với trước kia. Thời Berhalter, ông chuộng chiến thuật tạo cơ hội từ hai biên.
Một trong những may mắn của Pochettino là cầu thủ USMNT hiện đều ở đỉnh cao phong độ, khi xét đến độ tuổi chín muồi trong túc cầu (từ 24 đến 28 tuổi). Christian Pulisic 27 tuổi, Weston McKennie 27, Tyler Adams 27, Antonee Robinson 28, Chris Richards 26. Folarin Balogun (24) lẫn Malik Tillman (24) đều đang ở giai đoạn sung sức nhất sự nghiệp.
Giờ đây, USMNT được kỳ vọng là đội bóng biết cách giành chiến thắng theo nhiều kịch bản khác nhau. Một đội bóng biết tận dụng nguồn năng lượng phả hơi nóng hừng hực từ khán giả nhà như muốn đốt cháy sân cỏ. Một đội bóng có niềm tin sắt đá rằng, ngay cả khi thiếu Folarin Balogun do án treo giò (trong trận Bosnia-Herzegovina), vẫn có thể đánh bại Bỉ vào Thứ Hai tới tại Seattle để bước vào tứ kết.
Một hoặc vài trận không thể định hình cả một giải đấu. Dù vậy, không thể không thừa nhận rằng màn trình diễn USMNT tại World Cup 2026 đang mang lại cảm giác thật khác biệt. Nó khơi gợi hy vọng. Nó đốt lên ngọn lửa hâm nóng tình yêu túc cầu từng nguội lạnh. Nó cho thấy một sự phóng khoáng và cả phong cách Mỹ. Nó cho thấy không bất kỳ môn thể thao nào có thể khiến gần như cả nước Mỹ bỗng trở nên đoàn kết với sự hào hứng tột độ như vậy.
USMNT giờ đây xứng đáng đứng vào hàng ngũ tinh hoa, chứ không phải tay mơ “phải xin phép” một cách vất vả để được gia nhập “câu lạc bộ” những đội túc cầu hàng đầu thế giới. Túc cầu chưa bao giờ có được vị thế đàng hoàng ở nhóm đầu trong hệ thống thể thao Mỹ. Đã đến lúc người Mỹ cần phải nhìn lại việc đầu tư thật sự cho túc cầu. Nước Mỹ nên tiếp tục nuôi sự hưng phấn mà các chân sút USMNT mang đến. Với đủ điều kiện phát triển, từ tiền của đến thế hệ trẻ khỏe mạnh, từ hệ thống vận động trường đẳng cấp đến kỹ năng điều hành, sẽ rất tiếc nếu người Mỹ để tất cả những gì đang có trôi đi như một khoảnh khắc phấn khích nhất thời. [kn]
