Tô Văn Trường
Trí thức bao giờ cũng cần có “sân chơi” đối thoại, cần thẳng thắn và tôn trọng lẫn nhau.
Cần một Diễn đàn khoa học của trí thức để thông qua đó phổ biền những chủ trương, chính sách về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, tư tưởng các dự án phát triển xã hội sẽ tiến hành trong tương lai.
Thông qua Diễn đàn này, các nhà khoa học, các nhà hoạt động xã hội, các trí thức sẽ đóng góp trên nhiều chiều, nhiều góc độ khác nhau. Các ý kiến đó là sự tung hô thì càng tốt, các ý kiến ấy là không đồng thuận thì sẽ cân nhắc và tu chỉnh, mà quá nhiều ý kiến phản đối thì cấp tốc nghiên cưú lại, xây dựng lại, hoặc xây dựng mới. Nhưng tuyệt đối trong Diễn đàn này, không có chỗ cho sự công kích theo ý đồ cá nhân.
Liệu nhìn các con số thống kê nhức nhối dưới đây, trí thức Việt Nam có thể bàng quan, ngủ yên được không?
1- Tỷ lệ trẻ em chết đuối ở Việt Nam cao nhất khu vực Đông Nam Á. Cứ mỗi ngày lại có 10 trẻ em tử vong vì chết đuối, độ tuổi từ 7- 15.
2. Giá bất động sản Việt Nam thuộc hàng cao nhất thế giới. Giá nhà đất tăng lên hơn 100 lần trong vòng 20 năm. Giá nhà ở trung bình cao hơn 25 lần so với thu nhập bình quân hàng năm của người lao động. Đồng thời, giá nhà ở Việt Nam lớn hơn gấp 5 lần so với các nước phát triển và gấp 10 lần so với nước chậm phát triển.
3. Giá cho thuê văn phòng tại Hà Nội và Sài Gòn vào hàng đắt đỏ nhất thế giới. Sài Gòn đứng ở vị trí 27 (417 euro/m2/năm) và Hà Nội ở vị trí 32 (371 euro/m2/năm). Ở Đông Nam Á, Hà Nội và Sài Gòn chỉ đắt đỏ sau Singapore (thứ 6).
4. Lãi suất Việt Nam “khủng” nhất thế giới. Kể từ năm 2011 và quý 1/2012, lãi suất cho vay thông thường tại Việt Nam lên tới hơn 20%/năm, cao hơn gấp từ 3 – 4 lần so với các nước trong khu vực như Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia…
5. Việt Nam được xếp vào top 5 nước hạnh phúc nhất thế giới. Tuy nhiên đây mới chỉ là bề nổi. Hiện Việt Nam vừa mới vượt qua mức thu nhập thấp để lên mức trung bình. GDP bình quân đầu người của Việt Nam tính theo sức mua bằng 3/4 của Philippines, hay Indonesia, khoảng 1/3 của Thái Lan, 1/5 của Malaysia năm.
6. Việt Nam là quốc gia có tổng số phương tiện trên đầu người cao nhất thế giới, đặc biệt là xe máy. Theo Tổ Chức Y Tế Thế Giới, tai nạn giao thông ở Việt Nam được coi là cao nhất thế giới. Mỗi ngày trung bình có 31 người chết vì tai nạn.
7. Việt Nam là 1 trong 2 nước xuất khẩu gạo nhiều nhất thế giới nhưng gạo Việt Nam lại rẻ nhất trong số 5 nước xuất khẩu gạo nhiều nhất thế giới, theo thứ tự là Thái Lan, Ấn Độ, Việt Nam, Mỹ và Pakistan.
8. Cũng với sự giúp đỡ của Google Trends có thể thấy người Việt đam mê công nghệ nhất thế giới. Thử với từ khóa “3G”, Việt Nam lại đứng đầu danh sách những nước tìm kiếm từ khóa này. Thử với từ khóa “Iphon” (vì người Việt viết sai tiếng Anh) thì Việt Nam đứng số 1, còn với từ khóa đúng là iPhone thì Việt Nam đứng thứ 3.
9. Việt Nam là nước đứng đầu thế giới về nạn gian lận click chuột trong quảng cáo (Click Fraud), lượng click gian lận chiếm tới 48.3% trong tổng lượng nhấp chuột, theo khảo sát năm 2009. Con số này bỏ xa Canada với 27.7%, Hoa Kỳ thứ ba với 25.6%. Các công ty dùng dịch vụ quảng cáo mạng phải trả tiền quảng cáo theo số lượng các cú click chuột, gian lận này khiến họ phải chịu thiệt hại nghiêm trọng.
10. Giá xe hơi ở Việt Nam đang đắt nhất thế giới, gấp hơn 2 lần so với các nước phát triển và khoảng 1,5 lần so với các nước trong khu vực. Để sở hữu chiếc Honda Civic 1.8, khách hàng Hà Nội phải bỏ ra trên 925 triệu đồng, đắt gấp 2 lần chi phí của người dân New York, Mỹ.
11. Giá bán lẻ sữa ở Việt Nam đang ở mức cao nhất thế giới: giá bán lẻ trung bình là 1,4 USD/lít, trong khi Trung Quốc là 1,1 USD, Ấn Độ: 0,5 USD, các nước Âu – Mỹ từ 0,5-0,9 USD/lít. Hiện giá sữa ở Việt Nam cao gấp đôi Malaysia và gấp 1,5 lần so với Thái Lan.
12. Giá thuốc Tây tại Việt Nam thuộc hàng đắt nhất thế giới. Theo khảo sát năm 2010 của Tổ chức Y tế thế giới với 7 nhóm thuốc thông dụng (trong đó có kháng sinh) cho thấy, giá thuốc tại Việt Nam cao gấp từ 5 đến 40 lần so với thế giới.
13. Việt Nam là nơi có giá thuốc lá rẻ nhất thế giới cũng là nơi có thể mua thuốc lá dễ nhất thế giới. Hiện giá bán tối thiểu đối với mỗi bao thuốc lá điếu bao cứng là 4.050 đồng và bao mềm là 3.450 đồng. Tỷ lệ nam giới hút thuốc ở Việt Nam thuộc hàng cao nhất thế giới với 47,8%. Việt Nam có hơn 40,000 người tử vong mỗi năm do thuốc lá.
14. Việt Nam đứng top 10 không khí bẩn nhất thế giới. Về ảnh hưởng của chất lượng không khí, Việt Nam đứng thứ 123 trong bảng xếp hạng, chỉ xếp trên 9 nước khác. Về tổng thể môi trường, Việt Nam đứng vị trí 79. Yếu tố thứ ba, chất lượng nước ảnh hưởng đến sức khỏe, Việt Nam được xếp hạng 80. Lượng khói bụi và mức độ ô nhiễm tại Hà Nội gấp nhiều lần cho phép.
Tổ chức và quản lý về Diễn đàn trí thức
Cơ chế thực hiện “tư vấn, phản biện và giám định xã hội” làm cho nhiều người không hiểu hoặc không làm được như mong muốn. Tư vấn, phản biện, giám định mà chẳng ai nghe, chẳng ai làm, chẳng ai chịu trách nhiệm thì có nghĩa gì? Tri thức phần đông lại có lòng tự trọng, tự ái (các anh cần thì các anh lấy ý kiến chúng tôi) nếu chúng tôi hăng hái góp ý thì các anh lại không làm, bỏ trong ngăn kéo hoặc làm chiếu lệ, có người hăng quá lại bị nhắc khéo, thậm chí vào “sổ đen”!
Diễn đàn để cho “danh chính ngôn thuận”, người muốn nói có quyền và có chỗ để nói, người muốn nghe có chỗ để nghe. Trí thức được “lắng nghe và thấu hiểu” hơn. Tuy nhiên, phải tránh hình thức, và nhất là không được áp đặt, truy chụp, phải dân chủ bình đẳng thật sự, phải được ghi nhận, và tôn vinh những hoạt động tư vấn, phản biện, giám định có hiệu quả.
Về lý thuyết Diễn đàn khoa học không tạo ra đường lối chính sách bởi vì khoa học, đặc biệt là khoa học xã hội có tính cực đoan, nhiệm vụ của các chính trị gia là dung hòa, đề ra đường lối chính sách. Tuy nhiên, tình hình thực tế ở Việt Nam đã đến lúc chúng ta nên nghĩ tới các nhà khoa học tham gia góp ý hoạch định xây dựng chính sách ngay từ lúc ban đầu. Quá trình xây dựng và phản biện gần như tiến hành song song ngay từ lúc đầu. Người ta cho rằng 80% ý tưởng mới phát sinh ra trong quá trình tranh luận giữa xây dựng và phản biện, 20% ý tưởng mới ấy biến thành những chính sách rất hay mà cả hai bên không ngờ tới. Quá trình tiến hành song song ấy sẽ cắt giảm được rất nhiều chi phí và thời gian, và hạn chế tối đa những rủi ro có thể.
Hiện nay, có tô vẽ mị dân cũng không được nữa, lãnh đạo Nhà nước đã hiểu cảm nhận được lòng dân và họ đang cố tìm cách cải thiện. Diễn đàn khoa học của trí thức hay không tùy thuộc vào tính khoa học, tính thực tế, tính uyên thâm, tính lan tỏa và đặc biệt là tính thuyết phục của các luận chứng mà các trí thức đưa ra để có thể vạch rõ đâu là giả trí thức. Phải đúc kết các luận chứng khoa học ấy một cách ngắn gọn nhất, dễ hiểu nhất trong chừng mực có thể để phổ biến cho nhiều người hiểu và đồng thuận, không cần trích dẫn nhiều đó là cách biến luận chứng của mình hợp với ý của dân. Biết nhặt ra trong cái đối tượng mình đang phản biện (với một thái độ thân thiện) những điểm đúng và cần trân trọng những điểm đó, vì có thể sử dụng ngay nó vào hiện tại hoặc vào thời gian khác, việc khác.
Nguyên tắc tổ chức:
– Mềm mại linh hoạt, không cứng nhắc. Điều này là cần thiết. nếu cứ cứng nhắc và không linh hoạt sẽ dễ lâm vào tình trạng bó buộc nhau. Và như thế khó thu hút được sự tham gia tư vấn.
– Nguyên tắc tự nguyện rất cao. Đây chính là chỗ thể hiện đặc tính của trí thức. Những người ít chất trí thức sẽ không tham gia. Tuy nhiên, cũng có những người tham gia theo kiểu cài cắm, thành phần.
– Hoàn toàn tự do tư tưởng không bị bất cứ ràng buộc nào. Điều kiện này liên quan đến điều khoản linh hoạt, không cứng nhắc. Phải thừa nhận là hoàn toàn tự do tư tưởng thì hơi khó trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, tự do đến mức nào là tùy vào người nói và người nghe. Tùy vào thiện chí, tùy vào tương quan. Dù sao thì điều kiện này rất cần được đặt ra. Còn thực tế đạt được đến đâu là tùy vào hoàn cảnh cụ thể.
– Tự trọng mình, tôn trọng nhau rất có văn hóa. Nghĩa rộng của văn hóa là bản chất lành mạnh, bản chất đẹp của con người. Điều kiện này cũng tương tự như điều kiện tự do tư tưởng. Tự tôn trọng và tôn trọng nhau là điều cần thiết, nhưng thực hiện được đến mức nào thì tùy thuộc hoàn toàn vào thực tế. Thực tế thì nhóm trí thức là một bộ phận của xã hội, và sẽ hành xử như ngoài xã hội người ta tôn trọng nhau thôi. Tự tôn trọng mình và được các bên liên quan tôn trọng. Điều này cũng tùy thuộc vào tương quan với các bên, trong đó kể đến các nhà quản lý, nhà lãnh đạo.
Người ta vẫn có ý kiến e ngại rằng các vị trí thức cứ thích nói mà không nghĩ đến cái khó của nhà quản lý. Hoặc các nhà trí thức cứ thích thì nói, nhưng họ có biết thực tế nó khó thế nào đâu. Hoặc nói là trí thức nhưng trình độ họ có hạn, góp ý nhưng chẳng dùng được. Nhưng góp ý và tư vấn là cần thiết trong xã hội dân sự hiện nay.
Cho dù trình độ có hạn nhưng cứ đem ra sử dụng cho đời sống xã hội, dần dần rồi trình độ sẽ lên theo. Dù sao thì tư vấn cũng giúp đỡ được phần nào cho quản lý. Hơn nữa việc tư vấn là một quá trình trao đổi ý kiến giữa các bên trong xã hội.
Trích từ đề tài nghiên cứu: “Quan điểm tổ chức hoạt động và các giải pháp quản lý các diễn đàn trí trức” Tựa nhỏ do Người Việt Online đặt. Hình do tác giả cung cấp.
