Ðoàn Thanh Liêm
Bác Chín là tên gọi thân thiết riêng tư trong nhóm bạn hữu chúng tôi ở Sài Gòn sau năm 1975 để gọi Bác Chín Tân (Chân Tín) – nhằm tránh sự theo dõi của mấy người công an mật vụ vốn thường bám sát những “đối tượng khả nghi.” Còn thông thường, thì mọi người đều gọi ông là Cha Chân Tín – người Mỹ thì gọi ông là Father Chân Tín.
Ở vào tuổi 92 (1920-2012), theo đúng với quy luật “sinh lão bệnh tử” thì sự ra đi của ông vào ngày 1 Tháng Mười Hai, 2012, tại Sài Gòn là điều không mấy ai ngạc nhiên. Mặc dầu vậy, tôi cũng đã nhận được điện thư của mấy người bạn – họ bày tỏ “sự bàng hoàng” (anh Nguyễn Xuân Sơn ở New York, bào đệ của họa sĩ Thái Tuấn) cho hay: “Ðó là sự mất mát lớn cho Việt Nam” (chị Sophie Quinn, chánh án ở Philadelphia).
Là người có duyên được quen biết gần gũi với ông từ trên 45 năm nay, tôi xin được ghi lại một số kỷ niệm thân thương với ông qua một số bạn hữu và một số chuyện ngộ nghĩnh khác – đặc biệt là sau năm 1975.
1. Trước hết là nhóm người cùng bị bắt với Bác Chín vào Tháng Tư và Tháng Năm, 1990, trong đó có những người đã ra người thiên cổ như Tạ Bá Tòng, Nguyễn Hộ, Nguyễn Ngọc Lan, Ðỗ Trung Hiếu, Nguyễn Văn Tấn và Roxanna Brown, v.v…
Còn các anh Ðỗ Ngọc Long, Lê Văn Trinh, Nguyễn Trọng Liêm và tôi, thì hiện đang sinh sống trên đất Mỹ. Mike Morrow hiện còn làm ăn ở Hồng Kông. Nhóm chúng tôi bị bắt giữ trong đợt này là do chính ông Mai Chí Thọ, bộ trưởng Bộ Nội Vụ hồi đó, sau này là Bộ Công An, là người đứng ra chỉ đạo chiến dịch mẻ lưới lớn “bắt giữ để phòng ngừa” (preventive arrests).
2. Kỷ niệm với Mục Sư Tullio Vinay (1909-1996) ở Ý
Vào năm 1989, Mục Sư TullioVinay ở thành phố Turin, Ý, đã chuyển toàn bộ số hiện kim của giải thưởng ông nhận được từ bên Ðức cho Linh Mục Chân Tín – số tiền lên đến trên $11,000. Và dĩ nhiên là cha đã chia hết số tiền này cho những dự án xã hội và giáo dục ở Sài Gòn và Cần Giờ. Bây giờ, thì cha có thể đi gặp lại người bạn mục sư Tin Lành rất mực thân thương và tốt bụng đó rồi.
3. Chuyến viếng thăm của Thượng Nghị Sĩ George McGovern năm 1972
Thượng Nghị Sĩ George McGovern là ứng cử viên đại diện đảng Dân Chủ trong cuộc bầu cử tổng thống ở Mỹ năm 1972. Trong chuyến viếng thăm Sài Gòn vào giữa năm đó, ông dành thời gian để đến thăm Linh Mục Chân Tín, nhưng ông lại bị lực lượng an ninh tìm cách cản trở, nên cuộc thăm viếng đã không thể thực hiện được. Sự kiện này đã gây sôi nổi trong công luận ở Mỹ lúc đó. Ông McGovern cũng qua đời trong năm 2012 – như thế thì hai nhân vật danh tiếng lần này sẽ dễ dàng gặp lại nhau, khỏi bị ai đó làm phiền hà ngăn cản nữa.
4. Câu chuyện xung quanh vụ Phong Thánh Tử Ðạo năm 1988
Suốt trong hai năm 1987-88, nhà nước Cộng Sản mở chiến dịch chống phá việc Giáo Hội Công Giáo tổ chức Phong Thánh Tử Ðạo cho những vị bị sát hại trong thời cấm đạo ở Việt Nam thời trước. Trong hàng ngũ tu sĩ và giáo dân có can đảm đứng ra bênh vực lập trường của giáo hội, thì có Linh Mục Chân Tín và Giáo Sư Nguyễn Ngọc Lan là hai vị viết những bài có sức thuyết phục cao đối với quần chúng giáo dân, nên được phổ biến cùng khắp cả nước, khiến gây e ngại cho giới cầm quyền, vì họ “sợ chuyện già néo bứt dây.”
Vì thế mà trong dân gian bà con đã ví von gọi hai ông là “cặp kiện tướng Gullitt/Van Basten” của đội tuyển bóng đá Hòa Lan là vô địch Âu Châu năm 1988.
5. Cuộc thẩm vấn của Ðại Tá Quang Minh tại trại giam B34 ở Sài Gòn
Trong suốt thời gian, từ Tháng Năm đến Tháng Bảy, 1990, tôi bị Ðại Tá Quang Minh Ngô Văn Dần thẩm vấn liên tục. Ông này là thủ trưởng của bộ phận phản gián ở miền Nam. Ông tra hỏi tôi rất kỹ về mối liên hệ giữa tôi với Linh Mục Chân Tín và ông Tám Cần Tạ Bá Tòng. Ông còn nói với tôi: “Ông Chân Tín là ‘người bạn lớn’ của ông mà!” (Ông Minh hay chêm tiếng Pháp trong khi nói chuyện với tôi – cụ thể nguyên văn tiếng Pháp: “Votre grand ami”). Trong thời gian thẩm vấn dài ngày đó, cũng ông Quang Minh này đã tặng cho tôi một danh hiệu dữ dằn khác nữa, đó là: “Kẻ sát nhân ngoại hạng” (nguyên văn: “Assassin de génie”).
6. Tôi còn rất nhiều kỷ niệm vui buồn khác nữa với Bác Chín. Xin lần lượt ghi ngắn gọn mấy vụ điển hình như sau:
a) Ðại khái như lúc bác rưng rưng nước mắt xác nhận với anh em chúng tôi là cháu Thiên Hương, ái nữ của nhà văn Duyên Anh, và chồng là David, quốc tịch Anh, đều đã tử nạn máy bay ở Bangkok năm 1988. Mùa Hè năm đó, Thiên Hương đem chồng là David về thăm bà con trong gia đình nội ngoại ở Việt Nam. Rồi trên đường trở lại Pháp, hai vợ chồng đi máy bay từ Hà Nội đi Thái Lan, thì bị tai nạn tại đây.
b) Từ cuối thập niên 1980, ông Tám Cần Tạ Bá Tòng và Linh Mục Chân Tín là hai vị cố vấn mà thường đến tham dự các buổi họp với chúng tôi trong xí nghiệp ứng dụng khoa học kỹ thuật có trụ sở đặt tại Bến Chương Dương, Sài Gòn. Cả hai vị đều được anh em trong xí nghiệp chúng tôi rất quý mến yêu chuộng. Và sau này cả hai đều bị bắt giữ, bị quản chế vào năm 1990 như đã ghi ở trên.
c) Vào cuối năm 1974, nhân dịp đến thăm các tù nhân chính trị từ Côn Ðảo mới được trả tự do và đang tá túc tại chùa Ấn Quang, trong thời gian chờ đợi tìm phương tiện chuyên chở để về lại nguyên quán tại miền Trung, thì tôi còn dẫn Bác Chín đến thăm Thầy Trí Quang tại đây nữa. Ðây có thể là lần duy nhất mà Bác Chín trực tiếp chuyện trò trao đổi với Thầy Trí Quang. Hai vị chuyện trò với nhau thật thân tình cởi mở, biểu lộ sự thông cảm và tương kính giữa những bậc tu hành với nhau.
d) Và vào năm 1989, một số anh chị em giáo dân chúng tôi cũng đã rủ nhau đến hội họp tại văn phòng của Bác Chín để cùng nhau bàn luận về việc soạn thảo Bức Thư Ngỏ gửi đến Hội Ðồng Giám Mục Việt Nam và cả đến Tổng Giám Mục Sài Gòn Nguyễn Văn Bình nữa.
Những chuyện vui buồn giữa Bác Chín và anh chị em chúng tôi ngộ nghĩnh đại loại như vậy rất là nhiều. Nhưng vì khuôn khổ của bài báo có giới hạn, nên tôi xin tạm ngưng bài viết này tại đây vậy.
Cuối cùng, cũng nên ghi thêm là cũng trong năm 2012, chúng ta đã mất đi hai tù nhân chính trị kiên cường, đó là anh Kiều Duy Vĩnh, mất vào Tháng Bảy ở Hà Nội, và anh Nguyễn Chí Thiện mất vào Tháng Mười ở California.
Nay thì Bác Chín đã lìa xa cõi tạm này để đi gặp lại, quây quần sum họp với bao nhiêu người thân thiết yêu thương của bác.
Xin vĩnh biệt Bác Chín với lòng quý mến muôn vàn.
Và xin cầu chúc bác luôn thanh thản nơi cõi vĩnh hằng.
[Bài viết lần đầu tại Westminster, California, Tháng Mười Hai, 2012, và được bổ túc cũng tại California vào Tháng Mười Một, 2015, nhân dịp chuẩn bị Lễ Giỗ Ðoạn Tang Ba Năm của Bác Chín (2012-2015).]
