Bác Sĩ Ðặng Trần Hào
Bệnh do nhiều nguyên nhân gây ra như: khí hậu, địa lý, văn hóa, phong tục, tập quán nơi chúng ta cư ngụ, do bẩm sinh từ khi còn là thai nhi thụ bệnh. Ngoài ra theo Ðông y còn qui bệnh do tánh sanh ra.
Tại sao bệnh lại do tánh sanh ra? theo Y Lý Ðông Phương: lục phủ, ngũ tạng có những chức năng và đặc tính khác nhau. Lục phủ và ngũ tạng tương đương với kim, mộc, thủy, hỏa và thổ. Rồi đem các hiện tượng trong thiên nhiên và trong con người xếp thành 5 loại vật chất gọi là ngũ hành. Ngũ hành còn có ý nghĩa là sự vận động, chuyển hóa các vật chất trong thiên nhiên và của các tạng phủ trong cơ thể.
Trong cơ thể chúng ta có 5 tạng: tâm, gan, tỳ, phế, thận và lục phủ: đởm, tiểu trường, vị, đại trường, bàng quang và phủ kỳ hằng.
Chúng ta sẽ lần lượt đi tìm hiểu từng tạng và phủ và dẫn chứng tại sao bệnh do tánh sanh.
*Thứ nhất tìm hiểu về gan:
Gan là một trong năm tạng rất quan trọng và có những đặc tính: thuộc hành mộc, khai khiếu tại mục, liên quan tới gân, giận dữ, khí sinh phát của mùa Xuân, thuộc phong, thích chua.
Gan chủ về sơ tiết, điều hòa dương khí của toàn thân. Khí của gan thường can trường, cấp bức, thích vươn chơi thoải mái, và ghét gò bó, uất trệ. Nếu gan khí hữu dư làm cho con người hay sợ sệt, kinh khiếp. Nếu gan khí sơ tiết quá độ sẽ xuất hiện chứng đau mắt, choáng váng, mắt đỏ, chẩy nước mũi. Nếu gan khí uất ức, không sơ tiết được thành bệnh gan khí uất kết như chứng tức ngực, nghẹt thở rất khó chịu, tưởng bị tim hành phải đi cấp cứu bệnh viện, đau một hay cả hai bên giang sườn. Gan tàng (chứa) huyết. Nên đêm người thiếu máu không tàng đủ về gan cũng sinh ra mất ngủ, khác với tâm chủ về huyết. Gan tàng huyết là chỉ việc điều tiết lượng huyết. Khi vận động lượng huyết phải gia tăng, khi nghỉ lưu lượng thông của huyết giảm bớt. Công năng điều tiết lượng huyết như vậy là nhờ vào gan.
Tinh hoa của gan hiện ra ở móng tay, móng chân. Nếu gan bi bệnh trầm trọng có thể làm móng tay đen lại. Gân bám vào xương, gân phần nhiều có liên hệ với gan.
Thí dụ người già động tác chậm chạp, vận động không nhanh nhẹn vì gan không dinh dưỡng đủ cho gân, gây ra co, giãn, duỗi của gân không đàn hồi bình thường, không những vậy còn làm cứng lại mà xuất hiện chứng co giật cấp tính hay vọp bẻ phần nhiều liên hệ tới gan.
Ngoài ra gan còn là một trong những tạng có nhiệm vụ thanh lọc rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của con người. Nhiệm vụ chính của gan là tẩy độc. Gan sẽ trung hòa tất cả những độc tố trong máu và di chuyển chúng xuống thận. Thận, ruột non và ruột già thanh lọc một lần nữa. Thanh đi ngược lên phế trở lại, còn trọc thì tống ra ngoài theo đường tiểu tiện và đại tiện. Gan còn chế biến tất cả những đồ ăn chúng ta ăn vào và chuyển hóa thành những dưỡng chất cần yếu để cơ thể chúng ta sẵn sàng hấp thụ. Theo nghiên cứu của Bác Sĩ Bernad cho biết những chất mỡ và cholesterol sau khi gan thanh lọc chuyển xuống thận và ruột để tiếp tục thanh lọc nữa, nhưng muốn thanh tẩy những chất này cần phải có chất xơ. Có một số người không ăn rau trái và các hạt, nên không có chất xơ để chuyển những cholesterol, mỡ và tế bào ung thư ra ngoài, rồi chúng lại đi ngược về gan và cứ thế làm thành một vòng luẩn quẩn và càng ngày chất độc càng tích lũy càng nhiều mà gây ra bướu và ung thư là như vậy.
Gan là một tạng rất quan trong mà chúng ta có thể qua đời nếu gan ngưng hoạt động trong một vài tiếng.
Thường người ta không để ý đến lá gan nhiều, bởi vì lá gan không trực tiếp nối với dây thần kinh. Vào lúc mà chúng ta cảm thấy có điều gì không ổn định với tạng này, thì hầu như lúc đó gan đã bị hủy hoại tới 75%. Lúc sự hư hoại đã xuyên qua lớp ngoài của lá gan và chạm tới những dây thần kinh, thì cảm giác đau đớn mới nhận được. Ðó là những triệu chứng báo động như: viêm gan, xơ gan và ung thư gan.
Như ta đã biết qua về hiện tượng, bản chất và chức năng của gan trong Y khoa Ðông phương.
Bây giờ chúng ta đi tìm hiểu những những tánh tình gì của chúng ta làm hại lá gan.
Chúng ta thường nghe các cụ nói: “Giận đến thâm gan, tím mật.” là tại sao? Vì nhiệm vụ của gan là điều hòa dương khí của toàn thân, thích vươn chơi, thoải mái và ghét gò bó, uất trệ. Một khi chúng ta tức giận làm gan khí uất kết, đưa tới không điều hòa được dương khí và gây ra huyết bị ứ trệ, không hoạt động bình thường, gây nên uất kết mà thành bệnh.
-Thứ nhất thường gây ra khó thở, tức ngực, tưởng như tim bị nghẹt, đôi khi phải đi bệnh viện cấp cứu ngay lập tức. Nhưng thực ra do gán khí uất kết gây ra tới 80% chứ không phải tim.
-Thứ hai gây ra chóng mặt, xây xẩm là do gan huyết bị trì trệ, uất kết mà gây ra.
-Thứ ba gây ra đầy hơi, ăn không được nhiều vì gan khí phạm bao tử. Thường bao tử khí đi xuống, bây giờ bao tử khí đi nghịch lên, gây ra đầy hơi, khó tiêu, không ăn nhiều được.
Gọi là gan khí phạm bao tử.
Bao tử và tì là một cặp âm dương hỗ trợ nhau trong tiêu hóa. Bất cứ một sự mất quân bình nào của bao tử và tì gây ra bởi bất cứ lý do nào, cũng làm cho tiêu hóa bị trở ngại. Mà gan mộc khắc với tì thổ. Một khí gan mất quân bình, sẽ ảnh hưởng qua tì, mà Ðông Y gọi là can khí phạm bao tử. Lý do vì lo âu quá độ, giận dữ, buồn phiền từ ngày nọ qua ngày kia, hay ăn uống quá nhiều chất béo, gan không hóa giải được, mà gây ra gan mất quan bình, phạm qua bao tử (vị) và lá lách (tì). Trong trường hợp này, thường chúng ta ăn vào, hay sau khi chúng ta uống cà phê, rượu là phải đi đại tiện ngay.
Có người thì đi đại tiện bình thường, có người đi bị lỏng vì tì khí và thận khí của người đó bị suy.
Bài thuốc
Bạch thược 12 grs
Hoàng cầm 9 grs
Hoàng liên 3 grs
Ðương qui 9 grs
Quế bì 6 grs
Mộc hương 6 grs
Binh lăng 6 grs
Cam thảo 3 grs
Chỉ xác 9 grs
Hương phụ 9 grs
Ðại phúc bì 9 grs
-Bạch thược: Vị chính trong thang thuốc, làm giảm tức và đau ở thượng vị.
-Quế bì: Ðiều hòa khí tại trung tiêu.
-Ðương qui: Bổ máu và phối hợp với bạch thược để trị đại tiện lỏng và bụng bị đau.
-Hoàng liên và hoàng cầm: Tiêu tích và đưa xuống ruột.
-Binh lăng: Giáng khí.
-Mộc hương: Trị đau bụng và bao tử.
-Chỉ xác, hương phụ, đại phúc bì: Giáng khí, tản khí tại trung tiêu.
-Cam thảo: Phối hợp các vị thuốc.
