Bác Sĩ Ðặng Trần Hào
Nguyên nhân bệnh thống phong do rối loạn thặng dư và chuyển hóa làm tăng lượng uric acid trong huyết thanh gây viêm những khớp xương, sưng đau cấp tính, dữ dội, đôi khi đau đến nỗi không thể di chuyển, và cơn đau kéo dài nhiều ngày.
Bệnh này thường xẩy ra ở xương ngón chân, ngón tay, đặc biệt là khớp xương đốt chân cái và khớp ngón tay cái. Ngoài ra nó cũng thường xẩy ra ở khớp xương đầu gối, mắt cá chân, khớp cổ tay, khớp bàn chân… Cường độ của bệnh thống phong gây cho nam giới gấp 10 lần nữ giới và thường vào tuổi trên 40. Bệnh có thể đến bất cứ lúc nào khi lượng uric acid thặng dư do mất quân bình thận hay khi ăn uống những thức ăn nhiều uric acid.
Khi lượng acid thặng dư xâm nhập vào các mô bọc quanh khớp xương, tích lũy quá nhiều vượt quá giới hạn, uric acid tự biến thành những tinh thể nhọn và sắc như mũi kim, luồn vào, nằm trên khớp xương, đưa tới mô bọc khớp xương bị viêm, ảnh hưởng tới đầu cuối thân kinh bị kích thích dữ dội. Ðây là nguyên nhân đưa tới đau đớn kinh hồn và kéo dài ngày nọ qua tháng kia.
Một khi thận mất quân không lọc sạch chất purines theo chức năng, uric acid sẽ hòa tan với máu và kết tinh ở nhiều vị trí khác nhau trong cơ thể, đặc biệt tại các khớp xương.
Ðau cấp tính
Cơn đau cấp tính thường là triệu chứng đầu tiên của bệnh thống phong. Có khi tối lên giường ngủ chỉ thấy đau nhẹ, nhưng sáng dậy đã không thể bước đi được bình thường, các khớp xương sưng đỏ, nóng rát như phỏng lửa, không dám sờ vào vì đau khủng khiếp.
Sau cơn đau cấp tính, bệnh chuyển sang mãn tính ở nhiều cấp độ khác nhau. Nhiều khi bệnh giảm dần không còn sưng đau, tưởng như bệnh đã hết, nhưng có thể sẽ trở lại bất tử, một vài tuần, vài tháng và vài năm. Bệnh lại bất chợt bùng phát lại. Nếu bệnh tái phát nhiều lần có khuynh hướng gây càng nặng thêm.
Khớp xương có dấu hiệu cứng, đồng thời các tinh thể gia tăng do uric acid và muối của nó kết thành. Ngoài ra, do viêm tàn phá và trở thành những bàn chân và bàn tay dị dạng. Lâu dần khớp xương mất hẳn tính co giãn, không cử động được và bệnh nhân trở thành tàn phế.
Bệnh thống phong có những đặc tính sau:
-Xuất hiện hạt tinh thể “trophi” quanh khớp.
-Khớp sưng, gây dị dạng.
-Do gout đưa tới sạn thận.
-Uric acid tăng hơn 7mg.
-Có tiền sử gia đình mang cùng bệnh.
-Viêm khớp không đối xứng, thường là khớp ngón chân trái.
Sự khác biệt giữ viêm thấp khớp (rheumatoid arthritis) và thống phong:
-Không có dấu hiệu uric acid tăng cao.
-Khớp viên đau thường đối xứng.
-Nếu uric acid có tăng, thì cũng ở dạng đơn thuần.
Chúng ta cần phân biệt trường hợp cấp tính hoặc mãn tính thật rõ ràng, sau đó tùy từng trường hợp cho thuốc.
Nếu là cấp tính, thường mới xẩy ra lần đầu, hay một vài lần và khớp xương có sưng đỏ hay không, khớp xương có hay chưa biến dạng.
Trường hợp này Y khoa Ðông phương qui về ngoại tà, xâm nhập vào cơ thể, làm kinh lạc bị tắc nghẽn, khí huyết không thông, lâu ngày không chữa gây tổn thương gân cốt, khớp xương sưng đỏ, nhất là xương ngón chân cái nóng đau, miệng khô, sợ lạnh, khát nước, nước tiểu vàng, biến dạng, đau nhức, co duỗi khó khăn. Mạch sác. Rêu lưỡi vàng.
Nguyên nhân do thấp nhiệt.
Chủ trị: Thanh nhiên, khu phong, trừ thấp, thông lạc.
Bài thuốc
Tri mẫu 12grs
Thạch cao 40grs (đun riêng rồi đổ và thuốc sau khi sắc xong).
Quế chi 9grs
Bạch thược 9grs
Xích thược 9grs
Phòng kỷ 9grs
Mộc thông 9grs
Hải đông bì 9grs
Nhẫn đông đằng 20grs
Cam thảo 6grs
Gia:
-Thổ phục linh 20 grs, ý dĩ nhân 20 grs. nếu sưng đỏ do thấp quá nhiều.
-Ðào nhân 9grs, hồng hoa 9grs. độc hoạt 9grs, tần giao 9grs, cương tàm 12grs để hóa ứ, chỉ thống.
Ðau mãn tính
-Từ cấp tính chuyển sang mãn tính, đau dai dẳng không lành.
-Dấu hiệu sưng khớp xương có tính đối xứng, tái phát nhiều lần.
-Khớp sưng đỏ hoặc không sưng nhưng thường kèm theo sốt.
-Co duỗi khó khăn,cứng, khớp thoái hóa biến thành dị dạng.
-Bệnh lâu ngày tổn thương tới thận gồm: Tiểu ra máu, sạn đường tiểu, suy thận cấp tính hay mãn tính.
-Cảm thấy đau dữ dội, sưng to nhưng không đỏ nóng như thể cấp tính, khớp biến dạng, cong queo, u xù như mắt đốt tre, chườm nóng dễ chịu. Mạch trầm, huyền, khẩn. Rêu lưỡi trắng.
Nguyên nhân do hàn thấp ứ trệ.
Chủ trị: Khu hàn, thông lạc, chỉ thống, khử thấp
Bài thuốc
Chế xuyên ô 5grs (sắc trước)
Tế tân 6grs
Toàn đương quy 12grs
Xích thược 12grs
Uy linh tiên 9grs
Thổ phục linh 15grs
Tỳ giải 12grs
Ý dĩ nhân 18grs
Mộc thông 12grs
Quế chi 6grs
Gia:
-Nếu đau lưng, mỏi gối, đàn ông liệt dương, đàn bà lạnh cảm, chân tay lạnh là do thận dương hư gia: Nhục thung dung 6grs, cốt toái bổ 9grs, phá cốt chỉ 9grs.
-Nếu khí huyết đều hư gia: Hoàng kỳ 15grs, nhân sâm 15grs, đương quy 15grs, bạch truật 12grs.
Ăn uống kiêng cữ:
-Ngưng ăn thịt, cá, các loại tinh bột, chỉ nên ăn rau xanh, trái cây tươi. trong vòng hai tuần.
-Kiêng ăn dầu, mỡ, gà, tôm, cua, mắm tôm, cà pháo, cà tím, đồ cay nóng, rượu, cá hồi, cá mòi, bánh ngọt…
-Năng tập thể dục và chọn môn tập nhẹ nhàng vừa sức.
