Phạm Ðình
Bạn mới mua được một cái xe mới, cái xe láng coóng, nhìn thôi mà tưởng đã ngửi thấy mùi thơm. Nhưng mở cửa ra thì cái xe thơm thực, cái mùi thơm nhẹ nhàng ngan ngát từ trong lòng xe phả ra sao lại hấp dẫn thế. Mấy người hàng xóm cũng chạy đến để chúc mừng và nhân thể góp một vài lời khuyên. Người thì nói, “Phải break-in cho cẩn thận! không nên đi quá 30 dặm một giờ trong 1,000 dặm đầu tiên.” Người khác chen vào, “Bậy nào, phải phóng nhanh như ăn cướp! Có như thế thì sau này xe mới dọt nhanh được!”
Tachometer là một trong những đồng hồ trước mặt tài xế. (Hình: Matt Cardy/Getty Images)
Bạn ngơ ngác trước hai ý tưởng đối nghịch, mà ý tưởng nào cũng khó thực hiện. Ðúng vậy, làm sao có thể chỉ lái ở vận tốc 30 dặm một giờ? Một đằng khác, cái xe mới như anh sinh viên vừa tốt nghiệp làm sao gánh vác ngay được những việc nặng nề mà bảo rằng nên phóng nhanh như ăn cướp?
Như vậy thì phải hiểu sao về công tác “huấn luyện” đầu máy mới, cái công việc mà ngày xưa có nhiều người gọi là “rô đa” và dân lái xe ở Mỹ bây giờ gọi là break-in?
Break-in là gì?
Ðó là công tác huấn luyện cho một đầu máy mới làm quen với chuyển động, cụ thể là cho piston và các vòng bạc (piston rings) khớp với thành xi lanh. Trong sự hình dung của chúng ta, các chi tiết máy mới ra lò chắc chắn còn những gai kim loại, chưa được mài mòn để ăn khớp 100% với nhau. Vì thế, sự cọ xát ban đầu giữa piston và xi lanh phải được coi là quan trọng.
Sau nữa, cái luồng nhớt bôi trơn những hoạt động ban đầu đó chắc chắn đã hứng nhiều cặn kim loại thải ra, nên thoái hóa nhanh và cần được thay sớm – có thể là sau 500 miles đầu tiên, chứ đừng chờ đến 3,000 dặm, hoặc 5,000 dặm, để có thể làm việc hiệu quả hơn.
Sự hình dung như vậy dưới lăng kính của “người trần mắt thịt” có vẻ hợp lý. Hoặc ít ra nó cũng hợp lý đối với hoạt động sản xuất ngày xưa. Ðó là thời kỳ mà sự chế tạo còn dựa phần lớn vào “thủ công.” Nhưng với những kỹ thuật điện toán bây giờ, sự tính toán trở nên chính xác đến từng chi tiết nhỏ mà mắt thường không thể hình dung được. Có thể nói rằng những cái “gai” kim loại thực ra không hiện hữu. Và những chuyển động ban đầu của piston trong xi lanh cũng khít khao, nhịp nhàng chẳng khác gì như hàng ngàn chuyển động sau này khi mà hai “anh chị” đã quen hơi bén tiếng với nhau rồi.
Chính vì thế, những thủ tục “làm quen” được coi là cần thiết đúng theo sự khôn ngoan cổ truyền trong thực tế lại không còn được coi trọng nữa. Từ ngữ “rô đa” hay “break in” tuy không hoàn toàn thất truyền, nhưng dần dần trở nên ít người nhắc nhở tới. Thậm chí nó còn không được nhấn mạnh bằng việc “thay nhớt sau mỗi 5,000 dặm” hoặc “luôn luôn phải check nước coolant để xem có hao hụt gì không.” Sau đây là quan điểm về break-in của một vài giới liên quan:
A. Lời khuyên của nhà sản xuất
Sách cẩm nang của những đời xe Toyota từ năm 2000 đổ về sau dành ra ít hàng như sau về những chuyện phải làm trong thời gian break-in:
“Cái xe của bạn không cần phải break-in một cách cầu kỳ. Tuy nhiên, trong 1,000 dặm (tương đương 1,600 km) đầu tiên, bạn nên theo những lời khuyên sau đây để làm tăng hiệu quả nhiên liệu (tức là đỡ hao xăng) và đầu máy chạy bền hơn:
1) Ðừng chạy nhanh hơn 55 dặm/giờ (tương đương 88 km/giờ).
2) Quan sát vòng quay của máy trên đồng hồ Tachometer, và điều khiển cho máy di chuyển trong khoảng 2000 rpm tới 4,000 rpm là tối đa.
3) Ðừng thắng gấp, dừng vội (hard stop) trong vòng 200 dặm đầu tiên (300 km).
4) Tránh đạp gas trong lúc đề máy (full throttle starts).
5) Ðổi vận tốc luôn luôn, có nghĩa là đừng di chuyển lâu với cùng một vận tốc không thay đổi, dù là nhanh hay chậm. Và như vậy không nên dùng cruise control (bộ phận giữ vận tốc đều đặn khi đi trên freeway).
6) Ðừng kéo rờ moọc trong 500 dặm (800 km) đầu tiên. Ðiều này cũng có nghĩa là đừng chở nặng tới trọng tải tối đa, tốt nhất là tài xế lái xe một mình trong 500 dặm đầu tiên đó.
Những việc làm như thế quả là không khó khăn hoặc quá cầu kỳ, nhưng cũng không thể nói là không cần thiết.
Vai trò của nhớt trong thời gian break-in:
Về việc thay nhớt, nhà sản xuất Toyota nhận xét như sau: “Công dụng của nhớt là làm trơn các chi tiết máy khi chúng va chạm với nhau trong lúc làm việc. Trong khi luân lưu, nhớt để lại một màng mỏng trên thành xi lanh, và bị đốt cháy trong tiến trình cháy nổ. Chính vì thế nhớt bị hao ngót theo thời gian. Ðối với những đầu máy mới, nhớt lại còn hao nhiều hơn nữa vì điều kiện của các chi tiết máy còn nhiều “ráp rúa.” Tuy nhiên, những xe chạy trên những con đường thành phố trong tình trạng “chạy chạy ngừng ngừng” thì lại thấy dường như nhớt không hao. Là vì, số nhớt hao đi được bù lại do xăng hoặc chất lỏng ngoại lai thấm vào.” Mặc dầu công nhận nhớt có thoái hóa, và thoái hóa hơn bình thường, nhà sản xuất không khuyên ở quãng nào thì phải thay nhớt cho xe break-in, cũng như chẳng bao giờ đề cập đến việc thay nhớt cho xe đã chạy bình thường.
B. Quan điểm của giới bảo trì
Xin trưng dẫn một quan điểm tiêu biểu, đó là của ông Mike Allen đăng trên trang mạng Popular Mechanics (www.popularmechanics.com). Nhà bảo trì này đồng quan điểm với nhà sản xuất về những điểm cần lưu ý khi lái xe break in, nhưng ông còn cụ thể hơn trong nhiều lời khuyên khác.
Về việc thay nhớt, ông không nói chung mà đưa ra một thời biểu rõ ràng: “Trong thời gian break-in, tôi thay nhớt khi mới đi được 20 dặm, sau đó thay ở mức 1,000 dặm, trước khi đi vào chu kỳ bình thường.” Chắc hẳn bạn nghĩ rằng, nhớt thay sau 20 dặm đầu tiên thì có khác gì như nhớt mới. Nhưng trái lại, ông Allen cho biết, “Sai! Bạn sẽ thấy nhớt lợn cợn đầy những vẩy, trông như vẩy sơn, nhưng thực ra là vẩy kim loại rơi ra từ những chi tiết máy, như vòng bạc (piston rings), camshaft, lifter, và bạc đạn.”
Cũng vậy, đối với dầu hộp số, ông cho rằng phải thay mới dầu hộp số sau 1,000 dặm đầu tiên.
C. Quan điểm của đại lý?
Ðây là điều chúng tôi quan sát được sau một vài lần tháp tùng bạn bè đi mua xe mới: Khi lái chiếc xe mới từ sân đại lý ra, bạn mang theo trong đám giấy tờ vừa ký kết một tờ lịch bảo trì. Ðại lý dặn chúng ta khá chi tiết về thời biểu mang xe trở lại để làm các công tác bảo trì. Cái hẹn gần nhất là thay nhớt và kiểm tra một số chi tiết sau khi xe đã chạy được 3,000 dặm; Mặc dầu không có dịch vụ nào là miễn phí, đại lý cũng không hề nói gì về việc thay nhớt sau 20 dặm, 500 dặm, hoặc thậm chí 1000 dặm đầu tiên. Ðiều này chứng tỏ đại lý không hề đặt vấn đề break-in, như khuyến cáo của nhiều chuyên gia bảo trì, hoặc như khuyến cáo tuy rằng rất đơn sơ của nhà sản xuất.
Trong tình trạng như vậy, chúng ta phải đối xử cái xe mới của mình như thế nào cho xứng đáng?
(Còn tiếp)
Phạm Ðình
Xe lột dên, xe kêu lóc cóc, xe rỉ nhớt….? Xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập III đã phát hành. Cùng với Tập I, Tập II, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque hoặc tiền mặt cho Phạm Ðình, PO Box: 9255, Fountain Valley, California 92728-9255. Tel: 714-837-1935. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
