Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website nguyentranhoang.com và radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Đại tiện không tự chủ (són phân, ỉa đùn) là một tình trạng khá tế nhị, nhưng thật ra rất thường gặp, đặc biệt ở người lớn tuổi, phụ nữ sau sinh, hay những ai có bệnh lý thần kinh. Có người chỉ bị rò rỉ một ít phân khi “đánh hơi,” có người thì không kịp vào nhà vệ sinh, nặng hơn thì mất hẳn cảm giác và không hay biết mình vừa đi tiêu.
Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng thể chất, mà còn gây xáo trộn lớn trong đời sống tinh thần và xã hội của người bệnh. Ta sẽ đi vào chi tiết mọi khía cạnh của chứng đại tiện không tự chủ, từ nguyên nhân, phân loại, chẩn đoán đến cách chữa trị và phòng ngừa.
1. Đại tiện không tự chủ là gì?
Đây là tình trạng khi ta không thể kiểm soát được việc bài tiết phân. Có thể chia thành:
-Không tự chủ kiểu khẩn cấp: Muốn đi tiêu gấp, nhưng không kịp vào nhà vệ sinh.
-Không tự chủ thụ động: Rò rỉ phân mà không hay biết.
-Rò phân nhẹ: Một ít phân dính vào quần lót, nhất là sau khi đã đi tiêu.
-Kết hợp: Có thể có cả hai tình trạng trên.
2. Mức độ nặng nhẹ
-Nhẹ:
+Rò một ít phân khi đánh hơi.
+Thỉnh thoảng dính phân vào đồ lót.
+Chỉ xảy ra khi bị tiêu chảy, đầy hơi, ăn cay.
-Trung bình:
+Rò phân 1-2 lần mỗi tuần.
+Cảm thấy mắc tiêu thường xuyên hơn.
+Còn nhận biết được nhưng khó kiềm chế.
-Nặng:
+Rò phân hằng ngày, hoặc gần như mỗi ngày.
+Không cảm thấy gì trước khi đi tiêu.
+Thường đi kèm với các bệnh thần kinh hay lú lẫn.
3. Cơ chế đại tiện bình thường
Muốn hiểu tại sao bị không kiểm soát, ta cần biết cơ thể bình thường hoạt động thế nào. Các bộ phận chính:
-Trực tràng: Nơi chứa phân.
-Cơ vòng hậu môn: Giữ phân không ra ngoài.
-Cơ sàn chậu: Hỗ trợ cơ vòng và trực tràng.
-Dây thần kinh: Gửi tín hiệu từ não để biết khi nào cần giữ hoặc thả lỏng.
4. Nguyên nhân gây mất kiểm soát đi tiêu
1-Tổn thương giải phẫu:
-Sinh con đường âm đạo: Có thể rách cơ vòng.
-Giải phẫu vùng hậu môn-trực tràng hoặc tiền liệt tuyến.
-Cắt trĩ: Có thể làm tổn thương thần kinh quanh hậu môn.
2-Bệnh thần kinh:
-Chấn thương tủy sống.
-Đột quỵ, Parkinson, đa xơ cứng.
-Tiểu đường lâu năm làm hư dây thần kinh.
3-Rối loạn tiêu hóa:
-Tiêu chảy kéo dài (IBS, viêm ruột, nhiễm khuẩn).
-Táo bón nặng: Phân cứng ứ đọng, gây “rò ngược.”
-Bệnh Crohn, viêm loét đại tràng.
4-Lão hóa:
-Cơ vòng yếu dần.
-Phản xạ chậm đi.
-Thành ruột kém đàn hồi.
5-Nguyên nhân khác:
-Xạ trị vùng chậu.
-Suy yếu cơ sàn chậu.
-Sa sút trí tuệ.
-Thuốc gây tiêu chảy, nhuận trường, kháng sinh.
5. Yếu tố nguy cơ
-Tuổi từ 65 trở lên.
-Sinh nở nhiều lần, sinh thường, sinh khó.
-Mắc tiểu đường.
-Có bệnh thần kinh.
-Đã giải phẫu vùng hậu môn-trực tràng.
-Béo phì.
-Dùng thuốc gây tiêu chảy.
6. Cách chẩn đoán
Để điều trị đúng, cần xác định nguyên nhân:
-Khám lâm sàng:
+Hỏi kỹ triệu chứng, thời gian mắc, mức độ nặng nhẹ.
+Xem lại thuốc đang dùng và thói quen ăn uống.
+Khám hậu môn đánh giá cơ vòng.
-Xét nghiệm có thể cần thiết:
+Đo áp lực hậu môn (manometry): Xem cơ vòng còn hoạt động tốt không.
+Siêu âm hậu môn: Kiểm tra rách cơ.
+Chụp khi đi tiêu (defecography).
+MRI vùng chậu.
+Nội soi đại tràng: Xem có u, polyp, viêm loét.
+Xét nghiệm phân: Xác định nhiễm trùng, viêm ruột. [qd]
