Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website nguyentranhoang.com và radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Trong nhóm rối loạn chức năng tình dục, đau khi quan hệ (gọi là “dyspareunia”) và co thắt âm đạo không tự chủ (gọi là “vaginismus”) là hai tình trạng gây nhiều lo lắng và ám ảnh cho phụ nữ. Đây là khi mỗi lần gần gũi là mỗi lần căng thẳng, đau đớn, thậm chí sợ hãi.
Triệu chứng
-Cảm giác đau rát, nhói, châm chích hay co kéo khi đưa dương vật vào âm đạo.
-Đau ở cửa mình, hoặc sâu bên trong (tùy nguyên nhân).
-Co thắt mạnh không kiểm soát, khiến không thể “vào” được – dù rất muốn.
-Sợ, né tránh chuyện chăn gối vì biết trước sẽ đau.
-Cảm thấy tội lỗi, xấu hổ, tự ti, sợ bị bạn đời hiểu lầm.
Ghi nhớ: Đau khi giao hợp không phải là “do mình yếu đuối” hay “làm không đúng cách,” mà là một vấn đề y khoa nghiêm túc. Không ai đáng phải chịu đau trong chuyện tình cảm.
Nguyên nhân
-Nguyên nhân thực thể do bệnh lý:
+Thiếu nội tiết tố: sau mãn kinh, sau sinh, cho con bú khiến âm đạo khô, niêm mạc mỏng dễ tổn thương.
+Viêm nhiễm: nấm, vi khuẩn, nhiễm trùng đường tiểu… gây nóng rát, ngứa, khó chịu.
+Bệnh phụ khoa: lạc nội mạc tử cung, u xơ, sa tử cung, viêm vùng chậu…
+Tổn thương vùng chậu: sau giải phẫu, sau sinh khó, hoặc bị rách tầng sinh môn.
-Bệnh lý toàn thân: viêm bàng quang kẽ, ruột kích thích, đau cơ mạn tính:
+Co thắt âm đạo (vaginismus).
+Cơ sàn chậu tự động siết chặt khi có vật thể định xâm nhập (dương vật, ngón tay, tampon…).
+Dù người phụ nữ rất muốn “đón nhận,” cơ thể lại phản ứng như “tự vệ.”
+Co thắt này không chủ ý, không kiểm soát được.
+Có thể do từng trải qua quan hệ đau đớn, sợ hãi chuyện tình dục, bị ép buộc hoặc bị lạm dụng trong quá khứ.
-Nguyên nhân tâm lý do hoàn cảnh:
+Ám ảnh từ trải nghiệm tồi tệ trước đây.
+Cảm giác “tội lỗi,” “bẩn thỉu,” “không được phép” về chuyện tình dục.
+Căng thẳng, mâu thuẫn với bạn đời, thiếu cảm giác an toàn.
+Thiếu hiểu biết, bị “hù doạ” từ nhỏ (ví dụ: “con gái mà quan hệ là đau lắm đó”).
Cách điều trị
-Bước đầu: đi khám phụ khoa kỹ lưỡng:
+Bác sĩ sẽ khám ngoài và trong (nhẹ nhàng, tôn trọng), tìm nguyên nhân thực thể: Nhiễm trùng? Khô hạn? U xơ?
+Có thể cần siêu âm, xét nghiệm dịch âm đạo, hoặc thử hormone.
+Nếu cần, bác sĩ sẽ phối hợp với chuyên viên vật lý trị liệu vùng chậu hoặc tâm lý chuyên ngành tình dục học.
-Thuốc men và điều trị tại chỗ (cần bác sĩ thăm khám để có chẩn đoán chính xác và điều trị thích hợp):
+Kem estrogen đặt âm đạo (nếu do thiếu nội tiết sau mãn kinh).
+Thuốc kháng sinh, kháng nấm (nếu có nhiễm trùng).
+Thuốc uống như ospemifene hoặc viên DHEA đặt âm đạo (giúp niêm mạc khỏe lại).
+Thuốc giãn cơ, thuốc bôi tê (trong một số trường hợp đặc biệt, do bác sĩ kê toa).
+Sử dụng chất bôi trơn, dưỡng ẩm: Nên dùng gel bôi trơn mỗi khi quan hệ – giúp “trơn tru,” bớt đau rát; dùng dưỡng ẩm âm đạo 2-3 lần/tuần (không chỉ khi quan hệ) giúp duy trì môi trường ẩm mịn; tránh dùng xà phòng, dung dịch vệ sinh gây khô rát, hoặc có mùi mạnh.
-Vật lý trị liệu sàn chậu:
+Bài tập Kegel đúng cách giúp thư giãn và kiểm soát nhóm cơ âm đạo.
+Dùng bộ nong âm đạo (vaginal dilators) với hướng dẫn của chuyên viên trị liệu, tập từ nhỏ đến lớn.
+Biofeedback – giúp “nhìn thấy” phản xạ cơ để học cách thư giãn.
-Trị liệu tâm lý tình dục học:
+Giải tỏa ám ảnh, lo sợ, mặc cảm về tình dục.
+Thực hành “desensitization,” tập từ tiếp xúc nhẹ đến thâm nhập dần.
+Cùng bạn đời tập bài “giao tiếp không tình dục” (sensate focus), tạo lại sự tin tưởng, gần gũi.
+Liệu pháp trị liệu chuyên sâu nếu có chấn thương tinh thần.
-Thay đổi thói quen và tư thế:
+Nên bắt đầu bằng những cách thân mật không xâm nhập như ôm, hôn, xoa bóp.
+Lựa chọn tư thế chủ động (phụ nữ ở trên) để kiểm soát tốc độ, độ sâu.
+Dùng gối kê dưới mông hoặc hông để tránh cọ sát sâu nếu đau vùng chậu.
+Tạm thời tránh giao hợp nếu cần, vẫn duy trì các hoạt động thân mật khác.
Khi nào nên tìm đến bác sĩ
-Tác động của rối loạn tình dục:
Nếu để kéo dài, rối loạn chức năng tình dục có thể gây: Mất tự tin, mặc cảm, tránh né chuyện yêu; căng thẳng trong quan hệ vợ chồng, lạnh nhạt dần; lo âu, trầm cảm, thậm chí ảnh hưởng đến khả năng sinh sản (trong một số trường hợp); ngại khám bệnh, né tránh các cuộc kiểm tra phụ khoa định kỳ.
Nhưng điều may mắn là: đa số các vấn đề đều có thể cải thiện rõ rệt nếu được can thiệp đúng lúc và đúng cách.
-Khi nào nên tìm đến bác sĩ?
Khi gặp một (hoặc nhiều) trong các biểu hiện sau đây, và thấy khó chịu, lo lắng, hoặc ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình thì nên mạnh dạn đi khám: Không còn hứng thú với chuyện ấy trong nhiều tháng liền; gần gũi nhưng không cảm thấy “vào cuộc,” không hưng phấn, khô hạn; khó đạt cực khoái dù cố gắng và được kích thích; cảm thấy đau mỗi lần quan hệ, co thắt, hoặc sợ hãi chuyện chăn gối; đang dùng thuốc và thấy chuyện ấy bị ảnh hưởng; mối quan hệ vợ chồng trở nên xa cách vì những trục trặc nêu trên.
-Đi khám, nên nói gì? Bác sĩ có khó chịu không?
Bác sĩ sản phụ khoa, bác sĩ nội tiết, hay chuyên viên tâm lý chuyên ngành tình dục đều quen với những chia sẻ thầm kín như vậy. Đừng ngại. Ta chỉ cần bắt đầu đơn giản: “Dạo này tôi không còn thấy hứng thú với chuyện chăn gối nữa…” hoặc “Tôi thấy đau mỗi lần gần gũi, và điều đó khiến tôi rất lo lắng…”
Chỉ cần mở lời là bác sĩ sẽ hiểu ngay vấn đề và hướng dẫn cụ thể. Đôi khi chỉ cần vài câu hỏi, một cuộc khám nhẹ nhàng, hoặc xét nghiệm đơn giản là có thể xác định được nguyên nhân.
Trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ: Xem lại các loại thuốc đang dùng; đo hormone nếu nghi có vấn đề nội tiết; giới thiệu đến chuyên gia vật lý trị liệu vùng chậu hoặc trị liệu tâm lý.
Nếu cảm thấy bác sĩ chưa lắng nghe kỹ, ta có quyền tìm một người khác. Chuyện tình dục là chuyện sức khỏe, không phải chuyện xấu hổ.
-Có nên rủ bạn đời cùng đi khám?
Rất nên. Khi người bạn đời hiểu vấn đề, thông cảm, và cùng đồng hành thì hiệu quả chữa trị sẽ cao hơn rất nhiều. Có những bài tập, những liệu pháp cần sự phối hợp của cả hai người. Đôi khi, chỉ cần bạn đời thay đổi cách tiếp cận, nhẹ nhàng, kiên nhẫn, tôn trọng hơn là đã cải thiện được rất nhiều.
Kết luận
Rối loạn chức năng tình dục không phải là dấu hiệu yếu kém, mà là một phản ảnh từ cơ thể hoặc tâm lý cần được quan tâm. Với sự hiểu biết, sự hỗ trợ đúng mức, và một tinh thần cởi mở, đại đa số phụ nữ có thể phục hồi lại đời sống tình dục viên mãn.
Hãy nhớ: Mình không đơn độc; mình không có gì phải xấu hổ; mình xứng đáng được yêu thương và thỏa mãn; và mình hoàn toàn có thể chữa trị nếu muốn. [qd]
