Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website nguyentranhoang.com và radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Nhận thức sớm cơn giận là chìa khóa để kiểm soát và điều tiết nó trước khi nó bùng phát và gây hậu quả tiêu cực. Dưới đây là những dấu hiệu và phương pháp giúp ta nhận ra mình đang hoặc sắp giận.
I-Những dấu hiệu cảnh báo cơn giận
Giận không bùng phát đột ngột mà thường có những dấu hiệu cảnh báo, cả về mặt thể chất, tâm lý và hành vi. Việc nhận ra sớm những dấu hiệu này sẽ giúp ta chủ động kiểm soát nó.
1-Dấu hiệu thể chất
Khi cơn giận bắt đầu hình thành, cơ thể có những phản ứng sinh lý rõ ràng:
- Nhịp tim tăng nhanh: Khi ta giận, adrenaline được tiết ra khiến tim đập nhanh hơn.
- Cảm giác nóng bừng trong người: Mặt đỏ lên, tai nóng, người cảm thấy bốc hỏa.
- Căng cơ: Vai, cổ, hàm, tay hoặc lưng có thể trở nên căng cứng.
- Nắm chặt tay hoặc siết hàm: Đây là dấu hiệu của sự kích động.
- Thở gấp, hơi thở nông hơn: Khi giận, hơi thở thường trở nên nhanh và nông hơn.
- Đau đầu hoặc tức ngực: Căng thẳng thần kinh do giận có thể gây cảm giác đau nhói hoặc khó chịu ở vùng đầu và ngực.
2-Dấu hiệu tâm lý
Những thay đổi trong suy nghĩ cũng có thể báo hiệu cơn giận đang đến:
- Tâm trí bị ám ảnh về vấn đề gây khó chịu: Không thể dứt ra khỏi những suy nghĩ tiêu cực.
- Cảm thấy bị xúc phạm hoặc bất công: Cho rằng mình đang bị đối xử không đúng.
- Có suy nghĩ cực đoan, trắng-đen: “Mọi thứ đều tệ hại”, “Mình không thể chịu đựng được nữa”.
- Mất kiên nhẫn, dễ cáu kỉnh: Mọi thứ xung quanh trở nên khó chịu hơn bình thường.
3-Dấu hiệu hành vi
Một số thay đổi trong hành vi có thể cho thấy ta sắp mất kiểm soát:
- Nói nhanh, giọng điệu trở nên gay gắt.
- Nâng cao giọng, hét lên hoặc nói cộc lốc.
- Chỉ trích hoặc đổ lỗi cho người khác một cách thái quá.
- Hành động mạnh bạo hơn bình thường: Đập bàn, đóng cửa mạnh, quơ tay quơ chân khi nói.
- Tránh giao tiếp hoặc im lặng lạnh lùng (giận dữ thụ động).
II-Cách nhận diện cơn giận kịp thời
1-Dừng lại và tự hỏi: “Mình có đang giận không?”
Khi cảm thấy khó chịu, hãy dành một khoảnh khắc để tự kiểm tra bản thân:
- “Tim mình có đang đập nhanh hơn không?”
- “Tay mình có đang nắm chặt không?”
- “Mình có đang cảm thấy bực bội không?”
- “Mình có đang nghĩ về một điều tiêu cực nào đó liên tục không?”
- “Mình có cảm thấy không kiểm soát được cảm xúc của mình không?”
Những câu hỏi này giúp ta nhanh chóng ý thức được trạng thái cảm xúc của mình.
2-Chú ý đến các phản ứng cơ thể
Cơ thể thường phản ứng trước khi ta nhận thức được cơn giận. Việc tập trung vào cảm giác trong cơ thể sẽ giúp ta nhận diện nó sớm hơn:
- Nếu thấy tim đập nhanh, thử đặt tay lên ngực để cảm nhận.
- Nếu thấy căng thẳng ở vai hoặc hàm, cố gắng thả lỏng.
- Nếu thấy thở gấp, tập trung vào hơi thở để làm chậm lại.
3-Lắng nghe cách mình nói chuyện
Khi sắp giận, giọng nói của ta có thể thay đổi:
- Nếu giọng trở nên gay gắt hoặc cộc lốc, đó là dấu hiệu cần điều chỉnh.
- Nếu thấy mình muốn ngắt lời người khác hoặc nói to hơn bình thường, có thể ta đang bị cuốn vào cơn giận.
4-Quan sát phản ứng của người xung quanh
Người khác có thể nhận ra sự thay đổi trong tâm trạng của ta trước khi ta nhận thức được nó. Nếu họ tỏ ra dè dặt, căng thẳng, hoặc phản ứng phòng thủ, có thể ta đang thể hiện sự giận dữ mà không nhận ra.
5-Dùng thang đo cảm xúc
Trước khi cơn giận bùng phát, ta có thể đánh giá mức độ khó chịu của mình theo thang từ 1 đến 10:
- 1-3: Khó chịu nhẹ, có thể kiểm soát được.
- 4-6: Bực bội rõ ràng, cần cẩn thận để không bùng phát.
- 7-10: Cơn giận mạnh, có nguy cơ mất kiểm soát.
Khi mức độ cảm xúc đạt khoảng 5 hoặc 6, ta cần áp dụng các kỹ thuật kiểm soát để tránh leo thang lên mức 9-10.
6-Nhìn lại những dấu hiệu giận trước đây
Nếu thường xuyên bị giận mà không nhận ra kịp thời, hãy xem lại những lần trước:
- Điều gì khiến ta giận?
- Ta có dấu hiệu gì trước khi cơn giận bùng phát?
- Có điểm chung nào giữa các lần giận không?
Tự quan sát bản thân giúp ta nhận diện các dấu hiệu sớm hơn trong tương lai.
III-Khi nhận ra mình đang giận, cần làm gì ngay lập tức?
Sau khi nhận diện được cơn giận, bước tiếp theo là kiểm soát nó trước khi nó vượt khỏi tầm tay.
1-Dừng lại một chút trước khi phản ứng
- Hít một hơi thật sâu, đếm từ 1 đến 10.
- Nếu có thể, rời khỏi tình huống để lấy lại bình tĩnh.
2- Kiểm soát hơi thở
- Thở chậm và sâu để làm dịu cơ thể.
- Hít vào bằng mũi trong 4 giây, giữ 4 giây, rồi thở ra chậm trong 6 giây.
3-Thay đổi góc nhìn
- Hỏi bản thân: “Liệu chuyện này có đáng để mình giận không?”
- “Mình có đang hiểu sai ý của người khác không?”
- “Liệu mình có thể phản ứng theo cách khác thay vì giận dữ không?”
4-Ghi nhận cảm xúc, nhưng không để nó kiểm soát mình
- Chấp nhận rằng ta đang giận, nhưng không để nó điều khiển hành động.
- Có thể nói với chính mình: “Mình đang giận, nhưng mình sẽ không để nó làm chủ mình.”
5-Tìm cách giải tỏa lành mạnh
- Viết ra suy nghĩ vào một quyển sổ.
- Nói chuyện với một người đáng tin cậy.
- Đi bộ hoặc vận động nhẹ để giải tỏa năng lượng tiêu cực.
IV-Kết luận
Nhận diện sớm cơn giận là một kỹ năng quan trọng, giúp ta kiểm soát cảm xúc và tránh những hành động mà ta có thể hối tiếc sau này. Khi ta có thể nhận ra sớm các dấu hiệu thể chất, tâm lý và hành vi của cơn giận, ta sẽ có cơ hội điều chỉnh nó trước khi nó vượt khỏi tầm kiểm soát.
Thực hành thường xuyên những phương pháp này sẽ giúp ta trở nên bình tĩnh hơn, cải thiện các mối quan hệ và sống một cuộc đời an nhiên hơn.
Chiếc nhẫn, chữ nhẫn, và cái vòng hôn nhân
Chuyện chú Tám Quạu (kỳ 2)
(Khi một người đàn ông cuối cùng cũng hiểu được lòng vợ)
1-Ngộ ra cái khổ của chính mình
Chú Tám không phải là người hay lắng nghe người khác nói về mình.
Chú quen với việc mình là người đúng, mình là người có lý, mình là người (lúc nào cũng) phải, nói, còn người khác chỉ có thể nghe.
Nhưng hôm đó, chính tai chú nghe thấy thằng Tèo nói với thím Tám:
“Chú Tám lúc nào cũng quạu, con đâu có dám nói chuyện với chú.”
Chú ngồi trong góc tiệm, không ai biết chú đang nghe. Nhưng lời nói của thằng Tèo đập thẳng vào ngực chú, như một cú đá của thời gian.
-Hóa ra, cơn giận của mình không chỉ làm mình khổ, mà còn làm người khác xa lánh.
-Hóa ra, thằng cháu ruột cũng không muốn lại gần mình.
-Hóa ra, cả nhà lâu nay nhẫn nhịn mình, không phải vì mình đúng, mà vì không ai muốn cãi với một người lúc nào cũng sẵn sàng bùng nổ.
Hôm đó, chú về nhà, lặng lẽ hơn mọi ngày. Tối đến, chú nằm trên giường, trằn trọc không ngủ được. Hai bàn tay nắm lại với nhau để trên ngực. Nghe trái tim như hơi thổn thức. Và bỗng nhiên, chú cảm thấy chiếc nhẫn trên ngón tay áp út. Chiếc nhẫn cưới đã ở trên tay chú ba mươi năm. Nó vẫn ở đó. Nhưng giờ chú mới thực sự cảm thấy nó, nhận ra rằng nó vẫn ở đó với mình bao năm nay. Và ngay khoảnh khắc ấy, chú chợt nhớ lại bài giảng của thầy trụ trì trong ngày cưới.
2-Ngày cưới và chữ “nhẫn” mà chú quên mất
Ba mươi năm trước, đám cưới của chú và thím Tám không rình rang như người ta.
Ở nơi đất khách quê người, hai vợ chồng chỉ làm một buổi lễ nhỏ trong ngôi chùa nhỏ Việt Nam trên đất Mỹ, với vài người thân và một vị sư già.
Chú nhớ lại, trước khi hai vợ chồng trao nhẫn cưới, thầy trụ trì đã giảng: “Nhẫn cưới không phải để khoe, mà để nhắc.” Lúc đó, chú không hiểu lắm.
Thầy nói tiếp: “Nhẫn là một vòng tròn, không có góc cạnh, không có điểm bắt đầu cũng không có điểm kết thúc. Nếu ai cũng muốn làm góc nhọn, muốn hơn thua, muốn thắng, thì vòng tròn này sẽ méo mó. Mà vợ chồng, nếu cứ cãi nhau, ai cũng muốn đúng, thì hạnh phúc cũng sẽ méo mó như vậy.”
Mọi người im lặng, chỉ có ánh nắng buổi sáng len qua cửa sổ chùa, rơi xuống sàn gỗ, lấp lánh. Thầy cầm chiếc nhẫn trong tay, xoay xoay nó trong ánh sáng huyền ảo, bình yên, trầm mặc, nhưng ấm áp.
“Trong tiếng Anh nhẫn được gọi là ‘ring,’ mà ‘ring’ cũng có nghĩa là cái vòng. Khi đã chọn cùng nhau chui vào một cái vòng, thì phải nhớ chữ nhẫn. Nếu không biết nhẫn, vòng nào, cho dù có mắc tiền tới đâu, cũng thành gông cùm.”
Thầy dừng một chút, rồi cười hiền:
“Khi một người nổi nóng, nếu người kia cũng nóng theo, thì nhà sẽ cháy. Nhưng nếu một người chịu lùi một bước, thì biển rộng trời cao. Khi nào thấy mình sắp giận, hãy nhìn vào nhẫn, hãy chạm vào nhẫn, và để nhẫn chạm vào mình, nhớ rằng mình đã chọn bước vào cái vòng, đã chọn sống với nhau, muốn trăm năm hạnh phúc đến răng long đầu bạc, thì cần, nên học cách nhẫn, thực hành nhẫn với nhau, từng ngày, từng phút, từng hơi, còn, thở.”
Chú Tám, lúc đó còn trẻ, gật gù, nghe thấy hay hay. Nhưng ba mươi năm qua, hình như chú đã quên bẵng. Hôm nay, trong căn phòng yên tĩnh, khi mân mê lại chiếc nhẫn, chú, hình như, mới thực sự bắt đầu hiểu lời thầy.
3-Cái nhẫn đã ở đó, chỉ là chú không nhìn thấy
Trước khi hai vợ chồng chú trao nhẫn cho nhau, thầy nhắn nhủ:
“Chữ ‘nhẫn,’ trong tiếng Hán có hai phần: Phần trên là ‘rèn,’ nghĩa đen là lưỡi dao. Nó nằm ở phía trên của chữ, biểu thị sự sắc bén và có thể gây đau đớn. Phần dưới là bộ tâm, nghĩa là trái tim, nơi chứa đựng cảm xúc và tâm trạng.
Kết hợp lại, chữ ‘nhẫn’ mô tả ý tưởng về việc chịu đựng hoặc kiềm chế cảm xúc, dù có thể đang cảm thấy đau đớn hoặc khó chịu, nhưng vẫn giữ vững tâm lý, không để cảm xúc lấn át lý trí.
Hãy nhớ đến, chạm vào nhẫn, và để nhẫn chạm vào mình, mỗi ngày, nhất là mỗi khi nổi sân.
Bây giờ, các con hãy đeo nhẫn cho nhau, như là trao cho nhau một bửu bối bảo vệ hạnh phúc, khi bắt đầu bước vào cái vòng gọi là hôn nhân này.”
Ba mươi năm nay, chú đã quên mất tiêu chiếc nhẫn, may quá, vẫn còn gắn trên ngón tay mình. Chú hình như quên. Nhưng có một người đã nhẫn với chú suốt ba mươi năm.
4-Thím Tám – người đã nhẫn với chú suốt ba mươi năm
Giờ chú mới để ý…
Thím Tám đã nhẫn từ bao giờ?
Mỗi sáng pha cà phê cho chú, dù có những bữa chú quạu mà chê: “Bữa nay pha nhạt quá!”
Mỗi lần chú càm ràm chuyện khách hàng, thím chỉ nhẹ nhàng nói: “Ừa, người ta cũng có cái lý của họ mà.”
Mỗi khi chú bực tức mà lỡ nặng lời, thím cũng chỉ cười nhẹ, lát sau lại nói chuyện như chưa có gì.
Có những hôm chú đi làm về trễ, bữa cơm nguội tanh, thím không giận. Bà chỉ nói: “Mệt lắm không ông, mình ăn cơm sớm rồi nghỉ ngơi nhé” – Cơm nguội nhưng tình không nguội.
Thím đã nhẫn với ai nữa? Với thằng Tèo, khi nó nghịch ngợm, làm đổ nước, thím không la, chỉ nói nhẹ: “Lau sạch đi con.”
Với khách hàng khó tính, thím vẫn vui vẻ chào hỏi, còn chú thì bực. Với những lúc chú nóng nảy, thím luôn là người im lặng trước. Không phải vì sợ, mà vì thím muốn giữ cái vòng hạnh phúc không bị méo mó.
5-Lần đầu tiên chú tám nói “cảm ơn”
Hôm đó, chú sờ chiếc nhẫn, rồi nhìn sang thím Tám.
Bỗng dưng, chú buột miệng: “Cảm ơn bà nha.”
Thím Tám đang dọn bàn, ngẩng lên: “Ủa, ông bị gì mà cảm ơn tui?”
Chú cười, lắc đầu: “Không có gì, chỉ là… bữa nay mới cảm ra.”
Thím Tám nhìn chú một hồi, rồi bật cười: “Vậy là ông cảm ơn thiệt rồi nha! Chứ hổng phải khách sáo nha!”
*Cảm ơn là vì cảm ra được mà biết ơn.
*Cảm ra rằng một người đã nhẫn với mình suốt bao năm.
*Cảm ra rằng mình đã để cơn giận của mình làm khổ người thương mình.
*Cảm ra rằng mình vẫn còn thời gian để thay đổi, để yêu thương, để không còn quạu nữa.
Một ngày nọ, thằng Tèo nhìn chú, rồi tủm tỉm cười: “Chú, dạo này chú không quạu nữa hả?”
Chú Tám cười nhẹ, xoay chiếc nhẫn, rồi nói: “Chắc tao hết quạu rồi!”
Và lần này, chú cười thiệt tươi, thiệt lòng, lòng chú lúc đó đã thật sự, bắt đầu, an.
