Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website nguyentranhoang.com và radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Mất ngủ là gì?
Mất ngủ là tình trạng khi ta không ngủ đủ, không ngủ ngon, hoặc không thể ngủ được, khiến cho sinh hoạt ban ngày bị ảnh hưởng rõ rệt – từ thể chất cho đến tinh thần. Theo thống kê, khoảng 10% dân số thế giới mắc chứng mất ngủ ở mức độ đủ để được xem là một vấn đề y khoa. Tuy nhiên, đây không phải là một bệnh lý nguy hiểm, và hiện nay có rất nhiều phương pháp, từ dùng thuốc đến hỗ trợ tâm lý, để điều trị hiệu quả.
Vì sao giấc ngủ quan trọng?
Cơ thể ta cần giấc ngủ cho vô vàn lý do – mà khoa học ngày nay vẫn đang tiếp tục khám phá. Tuy nhiên, người ta đã biết rằng nếu thiếu ngủ, ta sẽ rơi vào tình trạng gọi là “thiếu ngủ kinh niên” – gây mệt mỏi, giảm trí nhớ, suy yếu sức khỏe và khả năng hoạt động thường nhật.
Nhu cầu và thói quen ngủ khác nhau ra sao?
Mỗi người có một kiểu ngủ khác nhau. Do đó, khái niệm “ngủ đủ” không hề cứng nhắc. Có người ngủ ít nhưng vẫn tỉnh táo cả ngày, có người cần ngủ nhiều mới đủ năng lượng. Sau đây là vài kiểu thường gặp:
Người ngủ sớm – dậy sớm: Họ tự nhiên cảm thấy buồn ngủ và thức dậy rất sớm, thường từ 4–5 giờ sáng.
Người ngủ trễ – dậy trễ: Có người chỉ dễ ngủ vào khuya và thức dậy muộn vào buổi sáng.
Người ngủ ngắn: Một số ít người chỉ cần 4-5 tiếng mỗi đêm vẫn thấy khỏe khoắn. Nhiều nghiên cứu cho thấy điều này có thể do di truyền.
Thói quen ngủ theo nghề nghiệp: Ví dụ, quân nhân từng tham chiến thường tập thành phản xạ ngủ nhẹ – chỉ cần động một tiếng nhỏ là giật mình. Ngược lại, một số người lại ngủ rất say, có khi bom rơi bên tai vẫn chẳng hay.
Biến đổi tự nhiên theo tuổi: Trẻ sơ sinh cần ngủ từ 14-17 tiếng mỗi ngày, trong khi người lớn chỉ cần khoảng 7-9 tiếng. Khi tuổi cao, giấc ngủ thường nhẹ hơn, và thời gian ngủ ban đêm giảm đi một cách tự nhiên.
Các loại mất ngủ
1-Theo thời gian:
Mất ngủ cấp tính (ngắn hạn): Thường kéo dài dưới vài tuần. Có thể do lo âu, căng thẳng tạm thời, hoặc thay đổi môi trường sống.
Mất ngủ mạn tính (dài hạn): Khi tình trạng mất ngủ xảy ra ít nhất ba lần mỗi tuần và kéo dài trên ba tháng. Trường hợp này thường được gọi là “rối loạn mất ngủ.”
2-Theo nguyên nhân:
Mất ngủ nguyên phát: Không do bệnh lý nào cụ thể, thường liên quan đến stress, lối sống, hoặc thói quen ngủ kém.
Mất ngủ thứ phát: Là triệu chứng của một vấn đề khác, như lo âu, trầm cảm, bệnh lý nội khoa (ví dụ đau mạn tính, suy tim, hoặc Parkinson).
Những triệu chứng thường gặp
Mất ngủ không chỉ đơn thuần là khó ngủ. Theo thời gian, những rối loạn này có thể ảnh hưởng sâu xa đến cả thân và tâm. Dưới đây là ba nhóm triệu chứng điển hình:
1-Khó ngủ vào ban đêm:
Khó ngủ đầu giấc: Lăn qua trở lại, trằn trọc mãi không thể chợp mắt. Đây là loại mất ngủ thường gặp ở người lo âu.
Thức giữa đêm: Ngủ được một chút rồi lại thức dậy giữa khuya, đôi khi cả tiếng đồng hồ không tài nào ngủ lại. Đây là dạng mất ngủ phổ biến nhất, chiếm gần hai phần ba các trường hợp.
Thức sớm: Thức dậy quá sớm vào buổi sáng và không ngủ lại được, dù chưa đủ giấc.
2-Ảnh hưởng ban ngày:
Vì thiếu ngủ là thiếu dưỡng chất cho não và toàn thân, nên vào ban ngày ta dễ gặp những vấn đề như:
- Lúc nào cũng cảm thấy mệt mỏi, lừ đừ, không tỉnh táo.
- Phản xạ chậm, nguy hiểm nhất là khi lái xe hay vận hành máy móc.
- Hay quên, khó tập trung, suy nghĩ chậm.
- Dễ nổi cáu, buồn bực vô cớ, có thể sa sút tinh thần, thậm chí rơi vào trầm cảm.
3-Tính chất của mất ngủ mạn tính:
Một số đặc điểm để chẩn đoán mất ngủ mạn tính gồm:
Không do hoàn cảnh đặc biệt: Người bệnh có thời gian, có điều kiện để ngủ, nhưng vẫn không ngủ được.
Xảy ra thường xuyên: Ít nhất ba lần mỗi tuần.
Kéo dài: Trên ba tháng.
Không do thuốc hoặc bệnh khác gây ra: Ví dụ, nếu mất ngủ là hậu quả của thuốc kích thích, rối loạn tâm thần chưa điều trị, hay một chứng bệnh khác, thì không được gọi là mất ngủ nguyên phát.
Nguyên nhân của mất ngủ
Cho đến nay, y học vẫn chưa hoàn toàn hiểu rõ tất cả nguyên nhân gây ra mất ngủ. Tuy nhiên, người ta đã phát hiện ra một số yếu tố có thể gây hoặc góp phần làm cho giấc ngủ bị rối loạn:
Di truyền: Nếu trong gia đình có người hay mất ngủ, thì nguy cơ của ta cũng cao hơn.
Não bộ hoạt động quá mức: Một số người có cấu trúc hoặc hoạt động hóa học trong não khiến họ khó thư giãn để vào giấc ngủ.
Bệnh lý cơ thể: Những bệnh như trào ngược dạ dày, đau mạn tính, suy tim, Parkinson, hoặc rối loạn nhịp sinh học đều có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Vấn đề tâm thần: Khoảng một nửa số người bị mất ngủ mạn tính cũng mắc một rối loạn tâm thần nào đó, thường là lo âu hoặc trầm cảm.
Biến cố cuộc đời: Áp lực tài chính, tang chế, ly hôn, công việc bất ổn… tuy không trực tiếp gây mất ngủ, nhưng thường là tác nhân khơi mào.
Thay đổi môi trường sống: Ví dụ như đi máy bay qua nhiều múi giờ, ngủ ở nơi lạ, thay đổi lịch làm việc, đặc biệt là làm ca đêm.
Thói quen ngủ xấu: Như uống cà phê buổi tối, dùng điện thoại trước khi ngủ, ngủ nướng ban ngày, không có giờ giấc ổn định…
Những ai dễ bị mất ngủ hơn?
Một số người có nguy cơ cao hơn người khác:
Người có giấc ngủ nhẹ, dễ bị đánh thức.
Người dùng rượu thường xuyên – dù rượu có thể gây buồn ngủ lúc đầu, nhưng về sau sẽ làm giấc ngủ bị phân mảnh.
Người sống trong môi trường thiếu an toàn, như bị bạo hành, đe dọa, hoặc sống trong cảnh lo âu triền miên.
Người có tâm lý sợ ngủ – chẳng hạn như từng bị hoảng loạn về đêm, hay gặp ác mộng thường xuyên.
