Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website www.nguyentranhoang.com và www.radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
TÓM TẮT CÁC KỲ TRƯỚC:
Tâm lý trị liệu (psychotherapy) có thể được sử dụng độc lập hoặc kết hợp với thuốc để đạt được kết quả tốt nhất.
Tâm lý trị liệu tập trung vào việc giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về cảm xúc và suy nghĩ của mình.
Bằng cách đào sâu vào những suy nghĩ tiêu cực, những nỗi lo âu và sự lo lắng không kiểm soát, các nhà tâm lý trị liệu có thể giúp bệnh nhân tìm ra những giải pháp tích cực hơn để đối phó với tình trạng lo âu của mình.
Trong tâm lý trị liệu, các nhà tâm lý trị liệu sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để giúp bệnh nhân vượt qua rối loạn lo âu.
Cognitive Behavioral Therapy (CBT):
CBT (hành vi nhận thức) là một trong những phương pháp tâm lý trị liệu phổ biến nhất. Một điểm chính của tâm lý trị liệu hành vi nhận thức là niềm tin rằng các rối loạn tâm lý (như lo âu) có phần dựa trên các mẫu tư duy, và phần dựa trên hành vi đã học được. Do đó, tâm lý trị liệu hành vi nhận thức nhằm giải quyết và khắc phục các mẫu tư duy có hại, và cung cấp cho bệnh nhân các công cụ để giúp đối phó với lo âu
Rối loạn nhận thức là gì?
Suy nghĩ bị méo mó hay rối loạn nhận thức (cognitive distortions) là những mẫu suy nghĩ cường điệu không dựa trên sự thật. Điều này dẫn đến việc ta nhìn nhận những thứ một cách tiêu cực hơn so với thực tế.
Nói cách khác, rối loạn nhận thức là khi tâm trí của ta thuyết phục ta tin vào những điều tiêu cực không hoàn toàn đúng sự thật, về chính ta và thế giới xung quanh ta.
Suy nghĩ của chúng ta ảnh hưởng rất lớn đến cảm xúc và hành vi của chúng ta. Khi cho, (chấp) rằng những suy nghĩ tiêu cực này là sự thật, ta có thể hành xử dựa trên giả định sai lầm.
Sau đây là một số dạng suy nghĩ bị méo mó (cognitive distortions) thường gặp:
- Lọc thông tin
- Cực đoan hóa
- Khái quát hóa quá mức
- Khước từ những điểm tích cực
- Rút ra kết luận quá sớm
- Phóng đại hóa vấn đề
- Cá nhân hóa quá mức
- Giả định sai lầm về việc kiểm soát
- Định kiến về sự công bằng
- “Nên phải”
- Lý do cảm xúc
- Giả định thay đổi
- Gán nhãn, “chụp mũ”
- “Luôn luôn đúng”
Lọc thông tin (Filtering): tập trung vào chi tiết tiêu cực và bỏ qua tất cả các thông tin tích cực. Giống như nhìn qua cửa sổ dơ chỉ cho ta thấy một phần ánh sáng và chặn đi phần (tươi sáng) còn lại.
Polalization (tư duy định kiến, cực đoan)
Là một dạng tư duy méo mó, khi mà một người chỉ suy nghĩ theo hai phía tuyệt đối, đen hoặc trắng, và không chấp nhận được những giá trị trung gian hay màu xám trong cuộc sống. Điều này dẫn đến cái nhìn sai lệch về thế giới xung quanh và những sự kiện trong cuộc sống, khiến cho người bị ảnh hưởng của tư duy định kiến gặp khó khăn trong việc giữ động lực, giữ lòng tự tin và duy trì mục tiêu dài hạn.
Khái quát hóa quá mức (overgeneralization)
Khái quát hóa quá mức là xây dựng các phổ quát rộng dựa trên bằng chứng hạn chế hoặc một sự kiện duy nhất. Điều này xảy ra khi ta lấy một kinh nghiệm tiêu cực hoặc một thông tin duy nhất và áp dụng nó vào tất cả các tình huống tương tự, liên quan đến người hoặc khía cạnh của cuộc sống của mình.
Khi khái quát hóa quá mức, ta thường bỏ qua những sự khác biệt và biến thể tồn tại trong các tình huống khác nhau. Ta lấy một kết quả tiêu cực hoặc một trường hợp cụ thể và kết luận rằng nó đại diện cho một mẫu luôn xảy ra. Ví dụ, nếu khi trượt môn toán, ta có thể nghĩ, “Tôi rất tệ ở toán. Tôi sẽ không bao giờ giỏi bất kỳ môn học nào.” Trong trường hợp này, ta mở rộng kinh nghiệm tiêu cực của việc trượt môn toán để suy ra rằng ta sẽ thất bại ở tất cả các môn học.
Nên làm gì khi sống cùng một người có triệu chứng hay xu hướng khái quát hóa quá mức?
Sống cùng một người có xu hướng khái quát hóa quá mức có thể gặp khó khăn, nhưng có những cách ta có thể giúp đỡ và hỗ trợ. Đây là một số cách về cách sống với người có xu hướng khái quát hóa quá mức:
Khuyến khích giao tiếp mở: Khích lệ giao tiếp mở và thành thật với người đó. Tạo ra một không gian an toàn và không đánh giá để họ có thể thể hiện suy nghĩ và cảm xúc của mình. Hãy kiên nhẫn lắng nghe để hiểu quan điểm của họ.
Đưa ra góc nhìn khác: Khi nhận ra người đó đang khái quát hóa quá mức, nhẹ nhàng đưa ra góc nhìn hoặc ví dụ khác để đối chiếu với khái quát hóa quá mức của họ. Chia sẻ những tình huống cụ thể mà kết quả khác biệt để giúp họ nhìn thấy rằng không phải mọi tình huống đều tuân theo cùng một mô hình.
Tránh tăng cường những khái quát hóa quá mức: Hạn chế việc xác nhận hoặc hỗ trợ những niềm tin khái quát hóa quá mức của họ. Thay vào đó, cung cấp phản hồi xây dựng và khuyến khích họ xem xét những khả năng hoặc yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Cung cấp sự đảm bảo và hỗ trợ: Khái quát hóa quá mức thường phát sinh từ những nỗi sợ hoặc bất an bên trong. Cung cấp sự hỗ trợ tinh thần và đảm bảo để giúp họ xây dựng sự tự tin và thách thức mô hình suy nghĩ tiêu cực.
Khuyến khích tự phản ánh: Giúp người đó phát triển nhận thức về bản thân bằng cách khuyến khích suy ngẫm về suy nghĩ và niềm tin của họ. Đặt câu hỏi thúc đẩy họ xem xét bằng chứng và khám phá những giải thích hoặc diễn giải khác.
Tạo môi trường tích cực: Tạo một không gian tích cực và động lực bằng cách tập trung vào những điểm mạnh và thành tựu của người đó. Khuyến khích họ tán thành những thành công nhỏ bé và công nhận những trường hợp mà họ nhận ra (sự khái quát hóa quá mức của họ), và có biểu hiện thoát khỏi những khái quát hóa quá mức.
Tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp: Nếu xu hướng khái quát hóa quá mức của người đó ảnh hưởng mạnh đến cuộc sống hàng ngày và mối quan hệ, sẽ rất hữu ích khi ta đề nghị tìm sự hỗ trợ từ một chuyên gia tâm lý. Một nhà tâm lý có chuyên môn có thể cung cấp hướng dẫn và kỹ thuật đặc biệt để giải quyết và quản lý khái quát hóa quá mức.
Kiên nhẫn và thấu hiểu: Cần ý thức rằng việc giúp đỡ thay đổi các rối loạn nhận thức thường cần rất nhiều thời gian và cố gắng. Hãy kiên nhẫn với người đó và hiểu rằng vượt qua khái quát hóa quá mức là quá trình dần dần. Tránh chỉ trích hoặc áp lực họ, thay vào đó, cung cấp hỗ trợ và khích lệ trên suốt quá trình.
Hãy nhớ rằng mỗi người đều có đặc điểm riêng, điều thích hợp và có hiệu quả cho một người không nhất thiết phải thích hợp và có hiệu quả cho người khác.
Quan trọng là điều chỉnh phương pháp của ta dựa trên nhu cầu và sở thích cá nhân của người đó.
Sống cùng người có xu hướng khái quát hóa quá mức có thể gặp khó khăn, nhưng với sự thấu hiểu, thông cảm và sự hỗ trợ, ta có thể đóng vai trò tích cực trên hành trình của họ nhằm thoát khỏi khái quát hóa quá mức cũng như các rối loạn nhận thức khác.
