Luật Sư tại California và Washington. Luật Sư LyLy Nguyễn chuyên về Luật Khánh Tận Chương 7, 13 cho cá nhân và cơ sở thương mại, xóa hết các loại nợ, tranh tụng trước Tòa Khánh Tận và khai phá sản hủy bỏ nợ thuế. Về Hoạch Ðịnh Tài Sản, Luật Sư LyLy chuyên thảo Di Chúc và Tín Mục (trust), ủy quyền điều hành tất cả tài sản, dặn dò săn sóc y tế khi bất lực và hoạch định kế nghiệp. Về Luật Thuế, Luật Sư LyLy đại diện cho thân chủ trường hợp bị kiểm thuế, xin ngưng tịch thâu tài sản vì thiếu thuế, đại diện biện hộ trước Tòa Án Thuế và điều đình xin giảm nợ thuế. Về Luật Thương Mại, Luật Sư LyLy giúp thành lập công ty và tổ hợp hùn hạp. Ngoài ra Luật Sư LyLy còn rất giàu kinh nghiệm về thuế lợi tức cá nhân, thuế trả nhân công, thuế mua bán và thuế tài sản ở hai cấp liên bang và tiểu bang. Nếu cần tham khảo riêng xin liên lạc với Luật Sư LyLy Nguyễn tại văn phòng ở 10221 Slater Avenue, Suite 216, Fountain Valley, California 92708. Điện thoại: (714) 531-7080. Website: www.lylylaw.com.
Luật Sư LyLy Nguyễn
Nam nữ trên đất Mỹ có thể sống chung với nhau không hôn thú và không danh nghĩa vợ chồng và khi có con thì đứa trẻ được gọi là con ngoại hôn hay con tư sinh. Bài này trình bày một số vấn đề luật pháp tại Hoa Kỳ chung quanh quyền làm cha mẹ của người ngoại hôn (parenting for unmarried couples) gồm cả trường hợp cả hai cùng muốn nuôi chung trong suốt thời gian chung sống cho tới khi đứa con truởng thành cùng trường hợp chỉ một người nuôi con sau khi tan vỡ không còn ở với nhau nữa.
Thủ tục bảo đảm tình trạng hợp pháp của con ngoại hôn
Để bảo đảm trở thành cha mẹ hợp pháp của con ngoại hôn thì trong khai sinh của đứa trẻ phải ghi tên cả cha lẫn mẹ đẻ của đứa bé. Người ngoại hôn chưa lập khai sinh hoặc muốn thêm tên mình trong khai sinh của hài nhi thì có thể liên lạc với Sở Thống Kê Sinh Sản (Bureau of Vital Statistics) của tiểu bang sở tại hoặc vào mạng lưới của Trung Tâm Thống Kê Y Tế Quốc Gia Hoa Kỳ (U.S. National Center of Health Statistics) ở địa chỉ mạng www.cdc.gov/nchs/howto/w2w/w2welcom.htm. Nơi đây cung cấp miễn phí mọi tin tức liên quan đến khai sinh, khai tử, hôn thú và ly dị cho cư dân trên toàn lãnh thổ Hoa Kỳ.
Muốn ghi tên làm cha mẹ hợp pháp của một đứa trẻ, nhiều tiểu bang quy định người cha ruột ngoại hôn của hài nhi phải ký một tờ khai có tuyên thệ công nhận phụ hệ (paternity). Để rút ngắn thời gian người ngoại hôn có thể hỏi Sở Thống Kê Sinh Sản tiểu bang xem có lưu trữ hồ sơ xác nhận phụ hệ của cư dân tiểu bang hay không; nếu có thì nhờ tìm bản lưu khai sinh của con mình.
Trợ cấp chính phủ cho con ngoại hôn
Mọi con ruột sinh ra (biological child) hay con thừa nhận hợp pháp đều có đủ tư cách hưởng mọi phúc lợi của chính phủ ban cấp kể cả quyền hưởng “Phúc Lợi Thừa Kế Trợ Cấp An Sinh Xã Hội” (Social Security Survivorship Benefits) của cha mẹ qua đời để lại; trợ cấp hưu bổng cuả chính phủ hay các phúc lợi tương tự. Điểm chính yếu là phải có khai sinh cũng như vấn đề công nhận quan hệ phụ mẫu của đứa trẻ được giải quyết ngay lúc hài nhi mới ra đời hoặc sau một thời gian ngắn. Một khi những đề mục trên được thanh thỏa đầy đủ thì cha mẹ của đứa trẻ ngoại hôn có thể yên tâm quyền lợi của con mình được bảo đảm nếu chẳng may xẩy ra tai họa gì cho mình. Nếu người nào sao lãng thiết lập quan hệ phụ mẫu hợp pháp – thí dụ như quên không kê tên mình vào khai sinh đứa trẻ – thì khi bất chợt qua đời, đứa trẻ sẽ bị các cơ quan an sinh của chính phủ khước từ trợ cấp vì lý do thiếu bằng chứng người chết là cha mẹ của đứa trẻ. Ít nhất đứa trẻ cũng chật vật bị làm khó dễ trong việc chứng minh quan hệ với cha mẹ mình. Nói tóm lại thiếu giấy tờ chứng minh con tư sinh sẽ gặp khó khăn không xin được trợ cấp của chính phủ.
Họ tên của con ngoại hôn
Tại hầu hết mọi tiểu bang khi cặp bạn tình sống chung có con với nhau thì có thể đặt cho đứa trẻ bất cứ tên họ nào khác dù tên họ đó chẳng dính dáng gì đến cha mẹ cả. Trên nguyên tắc luật pháp hoàn toàn không bắt buộc đứa trẻ phải mang họ, tên, tên lót của cả cha lẫn mẹ. Lấy thí dụ Nguyễn Thị Cam và Trần Văn Quít sống chung khi sinh con có thể tự do đặt tên cho đứa trẻ hoàn toàn khác lạ như Lý Đình Bưởi chẳng hạn. Cặp này cũng có thể đặt cho đứa trẻ họ ghép của hai người với dấu gạch nối như Nguyễn-Trần Bưởi, hoặc dùng một họ làm tên lót như Nguyễn Trần Bưởi hoặc Trần Nguyễn Bưởi (không có gạch nối). Sau này nếu muốn họ có thể xin tu chính khai sinh và đổi lại tên họ của đứa trẻ bằng cách liên lạc với Sở Thống Kê Sinh Sản nơi tiểu bang cư ngụ theo chỉ dẫn của Trung Tâm Thống Kê Y Tế Quốc Gia đề cập ở trên.
Bạn tình ngoại hôn cùng xin con nuôi
Tại nhiều tiểu bang cặp sống chung ngoại hôn có thể cùng đứng ra xin thừa nhận con nuôi. Không may các cơ quan xã hội của chính quyền tiểu bang – kể cả tiểu bang có cho phép thừa nhận – thường kỳ thị với nam nữ không là vợ chồng hợp pháp. Cặp này thuờng phải qua nhiều thủ tục rườm rà thí dụ như chứng minh có gia cư vững vàng, có môi trường chung quanh lành mạnh thích hợp trong việc nuôi nấng trẻ thơ. Bạn tình ngoại hôn nào muốn xin con nuôi nên tham khảo với luật sư chuyên môn về luật gia đình để được trợ giúp soạn thảo giấy tờ hợp pháp căn bản trước khi tiến hành dự tính xin con nuôi.
Một khi cặp bạn tình sống chung cùng đứng ra thừa nhận con nuôi thì cả hai người đều là cha mẹ hợp pháp (legal parents). Điều này có nghĩa là mỗi người đều có bổn phận ngang nhau trong việc nuôi nấng, dậy dỗ và cấp dưỡng cho đứa trẻ. Trường hợp cuộc sống chung tan vỡ thì mỗi người đều có quyền hạn như nhau trong việc xin tòa án cho giám hộ hoặc thăm viếng đứa trẻ cũng như bổn phận cấp dưỡng đứa bé ấy cho tới tuổi trưởng thành.
Thừa nhận con theo cha mẹ thứ nhì
Trường hợp người ngoại hôn trước đã có con riêng nay đem con về sống chung với bạn tình khác thì được gọi là “thừa nhận con theo cha mẹ thứ nhì” (second-parent adoption). Đối với con do cha mẹ kết hôn chính thức sinh ra, nếu cha hoặc mẹ đứa trẻ sau khi ly dị có bạn tình mới thì người mới này có thể thừa nhận dễ dàng bởi đứa trẻ đương nhiên cư ngụ tại nhà của cha hay mẹ mới và sẽ tiếp tục ở mãi cho dù việc thừa nhận có thể bị tòa án bác bỏ.
Tuy nhiên đối với con của người ngoại hôn sinh ra, có một số tiểu bang vẫn không tán thành việc “thừa nhận con theo cha mẹ thứ nhì,” do đó nếu người nào muốn thừa nhận con ngoại hôn của bạn tình cần tham khảo với luật sư chuyên môn về luật gia đình tại địa phương để được thông báo những thay đổi giờ chót mà luật pháp cho phép thừa nhận.
Nên nhớ loại thừa nhận con riêng của người ngoại hôn sẽ không được tòa án chấp nhận ngoại trừ đạt được một trong các điều kiện kể sau:
-Có thỏa thuận của cả hai người cha mẹ hợp pháp của đứa trẻ.
-Người cha hoặc mẹ “không quyền giám hộ” (noncustodial parent) đã qua đời.
-Tòa nhận thấy người cha hoặc mẹ “không quyền giám hộ” thiếu điều kiện nuôi nấng đứa trẻ.
-Người cha hoặc mẹ “không quyền giám hộ” bỏ rơi đứa trẻ.
Nếu người “không quyền giám hộ” là cha thì cơ quan xã hội tiểu bang sẽ thẩm định hoặc giả người cha đã bỏ rơi đứa trẻ hoặc không cần đến sự đồng ý của người ấy trong việc “thừa nhận con theo cha mẹ thứ nhì.” Người cha nào có ký tờ xác nhận phụ hệ, có cấp dưỡng và có giữ liện lạc với đứa con thì không bao giờ sợ bị mất con mà không có sự đồng ý của mình.
Nếu người “không quyền giám hộ” là người mẹ thì cơ quan xã hội tiểu bang phải được sự đồng ý của người mẹ này hoặc đề nghị xin tòa chấm dứt mẫu hệ. Người mẹ ngoại hôn “không quyền giám hộ” vẫn phải trả tiền cấp dưỡng nếu có khả năng và thường xuyên thăm viếng đứa trẻ, nếu không sẽ bị cơ nguy mất hẳn con về tay “cha mẹ thứ nhì.”
Nếu việc thừa nhận thành công thì cha mẹ thừa nhận có cùng quyền hạn pháp lý và nghĩa vụ như cha mẹ ruột của đứa trẻ kể cả trách nhiệm nuôi nấng và cấp dưỡng đứa bé cùng quyền giám hộ hay thăm viếng đứa con trong trường hợp hai người không sống chung với nhau nữa.
Khai con theo thuế riêng
Thuế có ảnh hưởng tới những người ngoại hôn có con cũng giống như vợ chồng ly dị chỉ có một người được quyền khai thuế với đứa trẻ phụ thuộc (dependent). Tuy nhiên điều này không có nghĩa rằng chỉ có một người cha hoặc mẹ được quyền khai đứa trẻ nhưng có nghĩa là chỉ có một người được dùng đứa trẻ để khai miễn trừ (exemption) cho bớt thuế mà thôi. Như vậy làm sao xác định ai là người được khai bớt thuế? Điều này không khó, người cha hoặc mẹ nào ở mức thuế (tax bracket) cao hơn sẽ được giảm thuế nhiều hơn. Vì vậy hai bên cha mẹ đứa trẻ nếu muốn có thể thương lượng trước với nhau và viết trên giấy tờ rõ ràng về vấn đề chia nhau khai thuế ra sao.
Ảnh hưởng quyền hạn làm cha mẹ khi sống chung tan vỡ
Khi hai người bạn tình sống chung cùng đứng tên làm cha mẹ hợp pháp là chính cha mẹ ruột của đứa trẻ ngoại hôn, cũng như trường hợp hai người cùng đứng chung làm giám hộ con nuôi hoặc “thừa nhận con theo cha mẹ thứ nhì” thông thường đều có quyền giám hộ đứa trẻ bằng nhau.
Điều này có nghĩa là không có cha mẹ nào được quyền tước đoạt của người khác quyền “giám hộ thể chất” (physical custody) và quyền thăm viếng đứa trẻ ngoại trừ có lệnh của tòa án. Nếu tòa án có ban cấp cho người cha hoặc mẹ quyền “giám hộ thể chất” – tức là quyền thực sự giữ đứa trẻ ở hẳn với mình để nuôi – thì người kia có quyền được thăm viếng và cấp thứ tự kế tiếp trong việc nhận lãnh quyền “giám hộ thể chất” nếu người cha hay mẹ giám hộ đầu tiên không làm tròn nhiệm vụ nuôi nấng đứa nhỏ.
Dĩ nhiên quyền được làm cha mẹ của đứa nhỏ một cách hoàn toàn hợp pháp có thể bị lấy đi nếu cha mẹ ấy không làm tròn bổn phận pháp định. Lấy thí dụ mọi cha mẹ hợp pháp đều có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con bất kể có thực sự giữ nuôi đứa trẻ đó hay không. Điểm then chốt là người không được tòa cho quyền giám hộ nếu không muốn mất con thì phải giữ liên lạc thường xuyên với đứa trẻ bằng cách thăm viếng và cấp dưỡng với tất cả khả năng của mình.
Nếu người bạn tình không phải là cha mẹ hợp pháp của đứa trẻ thì khi cuộc sống chung tan vỡ người ấy không có quyền làm cha mẹ hợp pháp nào cả và ngay cả quyền thăm viếng cũng không được một khi đã chia tay với nhau. Theo nguyên tắc một người ngoại hôn nếu muốn tiếp tục giữ quan hệ suốt đời với đứa trẻ thì trong thời gian còn chung sống cả hai người bạn tình nên thiết lập và tôn trọng một giao ước bằng văn bản có nói rõ sẽ tiếp tục đối xử với đứa trẻ ra sao kể cả vấn đề thăm viếng và trợ cấp trong tương lai.
Nếu hai người bạn tình chia tay mà không thỏa thuận hòa hoãn và một trong hai người đệ đơn ra tòa đòi quyền thăm viếng thì kết quả ra sao tùy theo luật của từng tiểu bang. Thời gian không lâu trước đây, hầu hết mọi tiểu bang thường khước từ không cho phép người bạn tình không có quan hệ phụ mẫu hợp pháp gặp lại các con của bạn tình cũ mà không kể đến đến mối tình cảm thân thiết của người này đối với đứa trẻ trong thời gian họ còn chung sống cùng một mái nhà. Nhưng về sau luật này có thay đổi tại vài tiểu bang, tòa án có nhìn nhận nếu đứa trẻ yêu thích thì có thể cho người cha hay mẹ không hợp pháp ấy được phép thăm viếng. Vì lý do luật lệ chung quanh vấn đề này thay đổi liên tục, quí vị nào gặp hoàn cảnh này nên tham khảo với luật sư chuyên môn về luật gia đình để được chỉ dẫn cặn kẽ.
Kỳ tới chúng tôi sẽ trình bày vài khía cạnh pháp lý về quyền thay mặt quyết định y tế và tài chánh cho bạn tình ngoại hôn. Cũng như thường lệ người viết xin xác nhận nội dung của những loạt bài tìm hiểu luật pháp này chỉ có mục đích sử dụng với tính cách thông tin (information) giúp quí độc giả một vài kiến thức tổng quát về luật pháp Hoa Kỳ mà thôi và không thể coi như liên hệ của luật sư với thân chủ (attorney-client relationship). Do đó nếu có vấn đề liên quan đến luật, quí độc giả vẫn cần thảo luận với một luật sư chuyên môn về trường hợp của quí vị.
