Pao Lâm (sưu tầm)
Một trong những nét làm nên sự mê hoặc của núi rừng Tây Bắc Việt Nam là sự nhộn nhịp của những phiên chợ. Những phiên chợ chỉ họp mỗi tuần một lần là nét chấm phá rực rỡ sắc màu giữa màu xanh bát ngàn của núi rừng Tây Bắc.
Tây Bắc, Việt Nam quyến rũ bất kỳ ai một lần đặt chân đến nơi này bởi sự huyền bí của rừng già, sự thách thức của những đỉnh núi cao chót vót và những phiên chợ rộn ràng sắc màu trên trang phục của những cô sơn nữ đẹp hồn nhiên.
Chợ phiên vùng cao chỉ họp mỗi tuần một lần, vì thế phiên chợ không chỉ đơn giản là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa mà còn mang ý nghĩa quan trọng hơn nữa. Ðó là nơi để giao lưu, làm quen, vui chơi và giao duyên. Bởi vậy, cứ mỗi khi phiên chợ đến, người người đều đến chợ dù có nhu cầu mua bán hay không.
Nếu ở vùng đồng bằng có đình làng thì vùng cao có chợ phiên. Tuy nhiên, những phiên chợ còn đóng vai trò quan trọng hơn nữa trong đời sống của người dân nơi rẻo cao bởi sự cách trở về địa lý, sự hạn chế về các phương tiện liên lạc, sự thưa thớt dân cư khiến những phiên chợ là dịp duy nhất để họ có thể gặp gỡ, chuyện trò, giao lưu với nhau. Ðó là lý do những phiên chợ vùng cao đã vượt qua khỏi ranh giới hạn hẹp là trao đổi hàng hóa đơn thuần để chở thành một hoạt động xã hội, một nét văn hóa độc đáo và một nhu cầu không thể thiếu của người dân vùng cao.
Chợ phiên thì có nhiều nhưng những phiên chợ làm nên “thương hiệu” của vùng Tây Bắc thì có thể kể ghé thăm những phiên chợ độc đáo, còn giữ nguyên bản sắc vốn có như: Chợ Bắc Hà, Cán Cấu, Pha Long, Mường Hum, Cốc Ly,…
Chợ Bắc Hà
Cách thị trấn Sapa khoảng 100km, con đường lên Bắc Hà êm ái xuyên qua những cánh rừng thông đuôi ngựa, rừng sa mộc thoắt ẩn, thoắt hiện trong sương sớm. Cả khu chợ Bắc Hà nhộn nhịp giữa một thị trấn yên bình vào mỗi sáng Chủ Nhật. Dưới những chiếc ô xòe, mấy cô gái Mông xuống chợ tìm bạn, giấu nụ cười trong sự e ấp, dịu dàng; từng tốp phụ nữ Mông xúng xính trong trang phục sặc sỡ rảo bước xuống chợ, trên vai mang theo những gùi rau xanh, gùi mận chín và cả đứa con nhỏ còn đang ngon giấc trên lưng.
Phụ nữ thiểu số bán hàng trước nhà thờ Sapa. (Hình: Hoang Dinh Nam/AFP/Getty Images)
Chợ chia làm nhiều khu vực, khu bán hàng nông sản với những hàng dưa chuột, quả nào quả nấy to bằng bắp chân, xanh non xếp thành hàng dài, những mẹt ớt quả chín mọng, rực đỏ hay những giỏ mận tím đỏ. Hầu hết đồ nông sản trong phiên chợ đều là “cây nhà lá vườn” được người dân gom góp mang xuống chợ bán.
Tấp nập và rộn ràng nhất vẫn là quầy hàng bán thổ cẩm với cơ man nào áo váy, nào túi, nào khăn với những hoa văn rực rỡ sắc màu, những đường chỉ thêu tinh tế ẩn chứa trong đó là cả một tài năng, sự khéo léo, cần mẫn của những phụ nữ người dân tộc thiểu số.
Khu rèn đúc nông cụ rực hồng ánh lửa qua tiếng búa đập qua, đập lại, những lưỡi cày, những con dao, cái cuốc được làm ra rất tinh xảo từ sự khéo léo cần mẫn của những người đàn ông H’mong. Họ nổi tiếng với sự điêu luyện trong rèn đúc nông cụ sắc và tốt, phù hợp với tập quán canh tác trên nương rẫy, ruộng bậc thang mà bí quyết độc đáo của họ đã tốn không ít giấy mực của các nhà nghiên cứu văn hóa.
Phụ nữ Thái mang hàng ra bán ở chợ phiên Sơn La. (Hình: Hoang Dinh Nam/AFP/Getty Images)
Ðặc sắc và hấp dẫn là quầy hàng bán thịt lợn bản. Gọi là lợn bản vì đó là giống lợn đen của người dân bản địa. Không chỉ có người vùng cao mà cả những người dân nơi phố huyện Bắc Hà, thậm chí có cả người ở thành phố Lào Cai đi chơi chợ vẫn lùng mua cho được cân thịt lợn bản chính hiệu mang về.
Ði dạo chơi chợ Bắc Hà mà không ghé thăm dãy hàng ăn để thưởng thức món thắng cố bốc hơi nghi ngút, thơm lừng và thưởng thức bát rượu ngô bản phố thì kể như chưa đến Bắc Hà. Thoang thoảng trong làn khói nghi ngút là hơi men nồng nồng của thứ rượu được chắt ra từ đá núi, từ một bí quyết truyền thống rất độc đáo của người Mông nơi đây. Giống ngô trồng trên nương, men lá hồng my hái trên rừng và nguồn nước trong khe núi đã làm nên một thứ rượu đặc sản trong vắt, trở thành thương hiệu của vùng “cao nguyên trắng” Bắc Hà. Những bát rượu ngô được nấu, rồi ủ trong chum qua mấy năm mới đem ra uống, vừa êm vừa nồng say.
Chợ phiên của người Tày ở Lai Châu. (Hình: Frederic Brown/AFP/Getty Images)
Chợ phiên Bắc Hà được dệt nên từ những gùi mận Tam Hoa, điệu xòe Tà Chải, rượu ngô Bản Phố, thắng Cố Ngựa và sự nồng say chan chứa trong ánh mắt của người dân Bắc Hà.
Chợ Cốc Ly
Ngay bên cây cầu treo bắc qua dòng sông Chảy là chợ Cốc Ly. Chợ không lớn nhưng lại rất quan trọng đối với đồng bào dân tộc ở phía tây huyện Bắc Hà (Lào Cai). Mỗi tuần họp một lần vào sáng Thứ Ba, Cốc Ly là nơi họp mặt, trao đổi hàng hóa của người Mông hoa, người Dao khuyển (còn gọi là Dao đen) và người Nùng.
Cũng giống như các phiên chợ vùng cao khác, ở Cốc Ly người dân bán đủ thứ, từ sản vật địa phương cho đến đồ dùng được mang từ dưới xuôi lên hay từ Trung Quốc về. Chợ Cốc Ly cũng được chia thành từng khu riêng biệt như: khu bán gia súc, khu bán hoa quả, đồ sinh hoạt và ăn uống.
Trẻ em dân tộc Thái đen đi chợ phiên ở Lai Châu. (Hình: Frederic Brown/AFP/Getty Images)
Các cô gái H’mong xúng xính trong bộ váy áo sặc sỡ, e lệ với chiếc ô che ngang trên đầu. Họ thường tập trung ở đầu cầu để khoe váy áo và quan trọng hơn là để tìm bạn. Ðây cũng là nét khác biệt của chợ Cốc Ly so với nhiều phiên chợ khác của đồng bào dân tộc.
Chợ Cốc Ly nằm ngay sát bên dòng sông Chảy tạo nên những nét thơ mộng, lãng du hiếm có. Trong hành trình khám phá phiên chợ, có thể kết hợp với thăm chợ và du ngoạn xuôi dòng sông. Con sông rất đẹp và nên thơ với nhiều đoạn thắt được tạo bởi hai dãy núi thẳng đứng và những đoạn lại mở rộng ra với tầm nhìn xa tít. Hai bên bờ là những bãi cát đẹp, những làng bản của người Tày, người Mông hoa, nhiều thác nước trắng xóa trông xa như những dải lụa trắng phất phơ trong gió. Ghé thuyền thăm hang Tiên để khám phá vẻ đẹp kỳ thú của những măng nhũ đá được tích tụ hàng triệu năm, đẹp lung linh, huyền ảo như một động Phong Nha thu nhỏ.
Người Dao đi chợ phiên ở Ðiện Biên. (Hình: Frederic Brown/AFP/Getty Images)
Một hành trình bắt đầu đầu ở thượng nguồn dòng sông Chảy rồi hòa mình vào sự rộn ràng đầy giai điệu của phiên chợ Cốc Ly, ngỡ ngàng trước vẻ đẹp của hang Tiên và dòng sông xanh mướt trước khi dừng chân ghé thăm ngôi làng nhỏ với những ngôi nhà sàn xinh xắn, yên bình nép mình bên bờ sông sẽ mang đến những cung bậc cảm xúc tròn đầy cho những lữ khách yêu thích thiên nhiên và khám phá những giá trị văn hóa nơi vùng cao.
(Còn tiếp)
Ciao Travel
Add: 1st Floor, 3 Phan Huy Ich Street, Hanoi, Vietnam
Tel: 84-4-39290270; Fax: 84-4-39290271
E-mail: [email protected]
Website: www.ciaotravels.com
