Bài vọng cổ ‘Dưới Cổng Trường Làng’ của Quy Sắc

Ngành Mai/Người Việt

Nghệ sĩ Hữu Phước thời còn trẻ. (Hình: Ngành Mai sưu tập)

Bài vọng cổ “Dưới Cổng Trường Làng” của soạn giả Quy Sắc ra đời vào khoảng năm 1961-1962, là bài ca có lời văn tả cảnh trường làng, đề cập đến hàng cây điệp trổ bông đỏ, mà trong văn học gọi là hoa phượng, có cả tiếng ê a của học trò, tiếng gõ thước trên bàn của thầy giáo.

Ðây là bài vọng cổ trữ tình, vừa tả cảnh vừa nói lên tình tự dân tộc, đồng thời cũng gợi lại trong tiềm thức của người nghe một câu chuyện tình đẹp ở làng quê miền Nam xưa kia, khiến cho người ta cảm xúc nhớ lại các hình ảnh cũ mà ở mỗi làng, mỗi thôn xóm tuy có khác nhau về tình tiết câu chuyện, nhưng lại tương tợ với nhau về cảnh sắc thiên nhiên, cùng với sự vật và tâm sự của con người.

Những người từng sinh sống ở miền Nam từ thời thập niên 1960 trở về trước, chắc ai cũng hình dung được cái hình ảnh thân thương quen thuộc của thời còn trẻ, mỗi khi đi qua một mái trường làng nào đó, mà bài ca “Dưới Cổng Trường Làng” đã vô tình khơi lại. Ðặc biệt là những người đã từng làm nghề dạy học ở vùng quê mà người ta thường gọi là “Thầy Giáo Làng,” thì khi nghe bài ca này lại càng thấm thía, càng gợi nhớ nhiều hơn.

Soạn giả Quy Sắc nguyên là thầy giáo làng, nhưng có lẽ có căn nợ với cổ nhạc cải lương nên ông nghỉ nghề dạy học, bước vào lãnh vực cải lương chuyên viết tuồng và sáng tác bài ca vọng cổ. Người ta không biết bài vọng cổ “Dưới Cổng Trường Làng” có gởi gắm tâm sự của soạn giả Quy Sắc hay không, nhưng có một số các vị làm nghề gõ đầu trẻ nghe ca bài này rồi tự khóc thầm, do bởi kỷ niệm xa xưa nào đó hiện về trong tâm não.

Hãng dĩa hát Hồng Hoa thu thanh phát hành bài vọng cổ “Dưới Cổng Trường Làng” với giọng ca cà giựt, cà giựt của Hữu Phước đã làm say mê hàng vạn người nghe dĩa hát vào thời điểm đó. Dĩa hát ra đời, các ca sĩ tài tử đã học từ trong dĩa rồi đi ca ở các buổi đình đám địa phương, và ở đâu ca bài này cũng được hoan nghinh, có đôi khi dĩa vừa hát xong, hoặc ca sĩ tài tử vừa ca dứt bản thì có người lên tiếng: “Sao mà giống tâm sự của tôi quá!”

Có điều nghệ sĩ Hữu Phước sau khi ca thu thanh dĩa hát “Dưới Cổng Trường Làng” nổi tiếng quá, thì một số người cũng gọi anh ta là thầy giáo, do đó mà đã không ít khán giả tưởng đâu khi xưa Hữu Phước làm thầy giáo.

Anh cũng không cải chính nên thiên hạ mới lầm tưởng như vậy, chứ thật ra Hữu Phước có đi dạy học bao giờ, mà xuất thân từ một anh chạy bàn trong quán nhậu “Họa Mi” của cô Năm Cần Thơ trong khuôn viên Ðại Thế Giới.

Lúc bấy giờ Tướng Bảy Viễn nắm quyền ở sòng bạc Ðại Thế Giới, ông nghe Hữu Phước có giọng ca hay nên viết giấy giới thiệu với ông Ba Bản chủ hãng dĩa hát Hoành Sơn, và tại đây Hữu Phước có cơ hội ca thu dĩa và nổi danh luôn.

Dưới đây là bài vọng cổ “Dưới Cổng Trường Làng.”

Thơ:
Bên cổng trường làng quê,
Cô nàng đứng chờ ai,
Nơi cuối đường xa xa,
Ong bướm đang đùa hoa,
Hai tâm hồn một ngả,
cùng chơi vơi vào miền tiên cảnh giao hòa.

1) Thực trạng ấy kéo đến mấy mùa điệp tàn rồi điệp nở, cũng vẫn kẻ trong lớp ngó ra, người ngoài cổng liếc mắt trông vào… nhưng không ai nói lên được tiếng nói nào. Có những đêm hiu quạnh chàng trai sắp đặt muôn ngàn câu tha thiết, gặp nàng thố lộ tâm can, nhưng khi gặp mặt, tim đập mạnh như trống liên hồi tan học, những câu sắp đặt theo hơi thở ngập ngừng bay theo làn mây gió.

2) Có một buổi sáng mai nhà giáo đang nhìn đôi bồ câu rỉa lông ân ái, bỗng cô gái hiện ra, tay cắp rổ, miệng nở nụ cười tình.

Thơ:
Sáng nay em đến chợ kinh,
Gởi chi thầy nói em xin mua giùm.

Thầy mới buông lời ý nhị:
Chợ kinh có bán tơ vàng,
Quả hồng đỏ ối xin nàng giùm mua.

3) Thế rồi hôm sau dưới lũy tre làng, đôi tim rộn rã ngập tràn yêu đương. Dù thuyền tình đã đến bến mơ nhưng chưa cặp được là vì lễ giáo tôn nghiêm của những bậc sanh thành… Cha mẹ chàng từ khước cô dâu không đợi ly rượu mâm trầu. Song thân nàng tự ái quyết chẳng gả con cho một gia đình tự đại tự cao. Hai trẻ vì hiếu phải chịu xa nhau, nàng gạt nước mắt vâng lời mẹ dày duyên cùng kẻ khác. Còn chàng mượn gót chân lãng tử, rày đây mai đó, mượn cỏ cây mây nước để xóa bỏ vết thương lòng.

4) Từ đây mái trường vắng bóng chàng giáo viên tận tụy, cổng trường vắng chiếc nón lá đợi trống tan trường. Hàng điệp chẳng trổ hoa đứng lặng lẽ bơ phờ. Bướm chẳng nhởn nhơ, chim không buồn ca hót, tiếng ê a của học trò như chìm lặng trong không gian, tiếng gõ thước trên bàn như lui về dĩ vãng. Chỉ dưới lũy tre làng những chiếc lá vàng thi nhau rơi lả tả, như khóc như than cho một kiếp duyên tình.

5) Hai mươi năm sau sương gió phủ trắng mái đầu người phiêu bạt, bỗng tình quê rào rạt, nhà giáo trở về làng tiếp tục lại nghề xưa. Sáng nay có một thiếu phụ dẫn con vào học, nhà giáo gỡ kiếng ra nhìn thì rõ ràng là người đẹp thuở trước. Thiếu phụ bỡ ngỡ thưa rằng: Dạ thưa thầy! Ðây là đứa trẻ mất cha, xin thầy dạy dỗ và ban cho nó chút tình phụ tử. Như suy nghĩ, rồi thủng thỉnh thầy lại gật đầu.

Ngoài cổng trường ánh nắng vàng nhảy múa trên hàng điệp đơm hoa, như mừng cho đôi quả tim già, cùng hòa điệu lại như thời hoa niên.

Mời độc giả xem phóng sự: “Salton Sea: đất khô hồ chết”


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Cuối tuần xem gì, nghe gì ở Little Saigon?

Cuối tuần này, đến ngày 27 Tháng Năm, ngoài nhiều chương trình ca nhạc, khán giả Little Saigon sẽ xem bộ phim hành động, giả tưởng “Solo: A Star Wars Story.”

Nhạc sĩ Lam Phương ‘lần cuối cùng đi Úc’ gặp khán giả ái mộ

Nhạc sĩ Lam Phương sẽ bay sang Úc cho hai đêm nhạc “Những Chuyện Tình Lam Phương”, diễn ra tại Sydney ngày 8 Tháng Sáu và 10 Tháng Sáu tại Melbourne.

Diễn viên Đức Tiến: ‘Làm phim ở Mỹ khó khăn trăm bề’

Mới đây, nghệ sĩ Đức Tiến được mời vào vai nam chính, vai cảnh sát Hùng trong bộ phim ‘Bàn tay máu’ của đạo diễn Quốc Võ. Phim dự kiến sẽ công chiếu tại nhiều ở California vào tháng 10 tới. Đóng phim ở Mỹ khác ở Việt Nam thế nào?

Từ bài vọng cổ ‘Bóng Người Kỵ Sĩ’ đến ‘Ngân Bình Sơn’

Thời thập niên 1940 bài vọng cổ dài 20 câu, nhưng đến năm 1952 danh ca Thành Công biên soạn bài vọng cổ “Bóng Người Kỵ Sĩ” rút lại còn 16 câu, và được hãng dĩa Asia thu thanh phát hành cùng khắp.

‘Xe Lăn Tình Thương,’ từng vòng xe vào đời

"Xe Lăn Tình Thương" có những giọng ca cột trụ như Diễm Liên, Loan Châu, Công Thành & Lynn, Henry Chúc và Zaza Minh Thảo, Băng Nhi.

Hình ảnh mới của Lý Liên Kiệt khiến dư luận xôn xao

Tuy là một người lúc nào cũng mạnh mẽ trên màn ảnh, nhưng trong những năm gần đây diễn viên Lý Liên Kiệt bị nhiều bệnh.

Halle Berry sẽ có mặt trong ‘John Wick: Chapter 3’

Bộ phim hành động sát thủ “John Wick: Chapter 3” sẽ có nhiều diễn viên cũ quay lại và có thêm một số diễn viễn mới tham gia, trong đó có nữ tài tử Halle Berry.

Nghe nhạc cổ điển trong đêm thính phòng ‘Vân Anh and Friends’

Những màn trình diễn đơn tấu, song tấu, tam tấu, tứ tấu của nhiều nhạc cụ piano, violin, cello, kèn... sẽ mang đến khán giả nhiều cảm xúc.

‘Để Gió Cuốn Đi 2’ giúp trẻ mồ côi Việt Nam

Đêm nhạc “Để Gió Cuốn Đi 2” có sự góp mặt của các ca sĩ Lương Tùng Quang, Trúc Linh, Trúc Lam, Phi Khanh, Vũ Quang Vinh, Phạm Đình Ngọc.

‘Avengers: Infinity War’ có doanh thu hạng 5 trong lịch sử

Chỉ trong những ngày cuối tuần vừa rồi, “Avengers: Infinity War” lại tiếp tục trở thành phim có doanh thu nhiều thứ năm trong lịch sử.