Bài vọng cổ ‘Dưới Cổng Trường Làng’ của Quy Sắc

Ngành Mai/Người Việt

Nghệ sĩ Hữu Phước thời còn trẻ. (Hình: Ngành Mai sưu tập)

Bài vọng cổ “Dưới Cổng Trường Làng” của soạn giả Quy Sắc ra đời vào khoảng năm 1961-1962, là bài ca có lời văn tả cảnh trường làng, đề cập đến hàng cây điệp trổ bông đỏ, mà trong văn học gọi là hoa phượng, có cả tiếng ê a của học trò, tiếng gõ thước trên bàn của thầy giáo.

Ðây là bài vọng cổ trữ tình, vừa tả cảnh vừa nói lên tình tự dân tộc, đồng thời cũng gợi lại trong tiềm thức của người nghe một câu chuyện tình đẹp ở làng quê miền Nam xưa kia, khiến cho người ta cảm xúc nhớ lại các hình ảnh cũ mà ở mỗi làng, mỗi thôn xóm tuy có khác nhau về tình tiết câu chuyện, nhưng lại tương tợ với nhau về cảnh sắc thiên nhiên, cùng với sự vật và tâm sự của con người.

Những người từng sinh sống ở miền Nam từ thời thập niên 1960 trở về trước, chắc ai cũng hình dung được cái hình ảnh thân thương quen thuộc của thời còn trẻ, mỗi khi đi qua một mái trường làng nào đó, mà bài ca “Dưới Cổng Trường Làng” đã vô tình khơi lại. Ðặc biệt là những người đã từng làm nghề dạy học ở vùng quê mà người ta thường gọi là “Thầy Giáo Làng,” thì khi nghe bài ca này lại càng thấm thía, càng gợi nhớ nhiều hơn.

Soạn giả Quy Sắc nguyên là thầy giáo làng, nhưng có lẽ có căn nợ với cổ nhạc cải lương nên ông nghỉ nghề dạy học, bước vào lãnh vực cải lương chuyên viết tuồng và sáng tác bài ca vọng cổ. Người ta không biết bài vọng cổ “Dưới Cổng Trường Làng” có gởi gắm tâm sự của soạn giả Quy Sắc hay không, nhưng có một số các vị làm nghề gõ đầu trẻ nghe ca bài này rồi tự khóc thầm, do bởi kỷ niệm xa xưa nào đó hiện về trong tâm não.

Hãng dĩa hát Hồng Hoa thu thanh phát hành bài vọng cổ “Dưới Cổng Trường Làng” với giọng ca cà giựt, cà giựt của Hữu Phước đã làm say mê hàng vạn người nghe dĩa hát vào thời điểm đó. Dĩa hát ra đời, các ca sĩ tài tử đã học từ trong dĩa rồi đi ca ở các buổi đình đám địa phương, và ở đâu ca bài này cũng được hoan nghinh, có đôi khi dĩa vừa hát xong, hoặc ca sĩ tài tử vừa ca dứt bản thì có người lên tiếng: “Sao mà giống tâm sự của tôi quá!”

Có điều nghệ sĩ Hữu Phước sau khi ca thu thanh dĩa hát “Dưới Cổng Trường Làng” nổi tiếng quá, thì một số người cũng gọi anh ta là thầy giáo, do đó mà đã không ít khán giả tưởng đâu khi xưa Hữu Phước làm thầy giáo.

Anh cũng không cải chính nên thiên hạ mới lầm tưởng như vậy, chứ thật ra Hữu Phước có đi dạy học bao giờ, mà xuất thân từ một anh chạy bàn trong quán nhậu “Họa Mi” của cô Năm Cần Thơ trong khuôn viên Ðại Thế Giới.

Lúc bấy giờ Tướng Bảy Viễn nắm quyền ở sòng bạc Ðại Thế Giới, ông nghe Hữu Phước có giọng ca hay nên viết giấy giới thiệu với ông Ba Bản chủ hãng dĩa hát Hoành Sơn, và tại đây Hữu Phước có cơ hội ca thu dĩa và nổi danh luôn.

Dưới đây là bài vọng cổ “Dưới Cổng Trường Làng.”

Thơ:
Bên cổng trường làng quê,
Cô nàng đứng chờ ai,
Nơi cuối đường xa xa,
Ong bướm đang đùa hoa,
Hai tâm hồn một ngả,
cùng chơi vơi vào miền tiên cảnh giao hòa.

1) Thực trạng ấy kéo đến mấy mùa điệp tàn rồi điệp nở, cũng vẫn kẻ trong lớp ngó ra, người ngoài cổng liếc mắt trông vào… nhưng không ai nói lên được tiếng nói nào. Có những đêm hiu quạnh chàng trai sắp đặt muôn ngàn câu tha thiết, gặp nàng thố lộ tâm can, nhưng khi gặp mặt, tim đập mạnh như trống liên hồi tan học, những câu sắp đặt theo hơi thở ngập ngừng bay theo làn mây gió.

2) Có một buổi sáng mai nhà giáo đang nhìn đôi bồ câu rỉa lông ân ái, bỗng cô gái hiện ra, tay cắp rổ, miệng nở nụ cười tình.

Thơ:
Sáng nay em đến chợ kinh,
Gởi chi thầy nói em xin mua giùm.

Thầy mới buông lời ý nhị:
Chợ kinh có bán tơ vàng,
Quả hồng đỏ ối xin nàng giùm mua.

3) Thế rồi hôm sau dưới lũy tre làng, đôi tim rộn rã ngập tràn yêu đương. Dù thuyền tình đã đến bến mơ nhưng chưa cặp được là vì lễ giáo tôn nghiêm của những bậc sanh thành… Cha mẹ chàng từ khước cô dâu không đợi ly rượu mâm trầu. Song thân nàng tự ái quyết chẳng gả con cho một gia đình tự đại tự cao. Hai trẻ vì hiếu phải chịu xa nhau, nàng gạt nước mắt vâng lời mẹ dày duyên cùng kẻ khác. Còn chàng mượn gót chân lãng tử, rày đây mai đó, mượn cỏ cây mây nước để xóa bỏ vết thương lòng.

4) Từ đây mái trường vắng bóng chàng giáo viên tận tụy, cổng trường vắng chiếc nón lá đợi trống tan trường. Hàng điệp chẳng trổ hoa đứng lặng lẽ bơ phờ. Bướm chẳng nhởn nhơ, chim không buồn ca hót, tiếng ê a của học trò như chìm lặng trong không gian, tiếng gõ thước trên bàn như lui về dĩ vãng. Chỉ dưới lũy tre làng những chiếc lá vàng thi nhau rơi lả tả, như khóc như than cho một kiếp duyên tình.

5) Hai mươi năm sau sương gió phủ trắng mái đầu người phiêu bạt, bỗng tình quê rào rạt, nhà giáo trở về làng tiếp tục lại nghề xưa. Sáng nay có một thiếu phụ dẫn con vào học, nhà giáo gỡ kiếng ra nhìn thì rõ ràng là người đẹp thuở trước. Thiếu phụ bỡ ngỡ thưa rằng: Dạ thưa thầy! Ðây là đứa trẻ mất cha, xin thầy dạy dỗ và ban cho nó chút tình phụ tử. Như suy nghĩ, rồi thủng thỉnh thầy lại gật đầu.

Ngoài cổng trường ánh nắng vàng nhảy múa trên hàng điệp đơm hoa, như mừng cho đôi quả tim già, cùng hòa điệu lại như thời hoa niên.

Mời độc giả xem phóng sự: “Salton Sea: đất khô hồ chết”

Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Nghệ sĩ ở Little Saigon ăn Tết như thế nào?

Có lẽ nhiều người trong chúng ta thắc mắc không biết ngoài chuyện bận rộn chạy show, các nghệ sĩ ăn Tết như thế nào, có giống người... thường không?

‘Em Gái Mưa’ chương trình ‘ướt át’ cho giới trẻ yêu nhạc

“Em Gái Mưa” là tựa đề một nhạc phẩm do ca sĩ Hương Tràm sáng tác. Nhạc phẩm này nói lên một tình cảm “vòng tay học trò,” và nổi tiếng trong suốt năm 2017.

‘Black Panther’ và ‘Early Man,’ hai phim cuối tuần đáng xem

Cuối tuần này, đến ngày 18 Tháng Hai, khán giả Little Saigon sẽ thích thú với hai bộ phim hành động, viễn tưởng, hoạt hình hấp dẫn là “Black Panther” và “Early Man.”

Lễ cúng Tổ đờn ca tài tử ở Little Saigon

Một buổi lễ cúng Tổ đờn ca tài tử, do Hội Cổ Nhạc Miền Nam Việt Nam Hải Ngoại tổ chức đã diễn ra trong bầu không khí tôn nghiêm tại hội trường nhật báo Người Việt.

‘Nhạc Việt Theo Dòng Lịch Sử’ cười với quê hương, khóc với quê hương

Hai chương trình ca nhạc “Nhạc Việt Theo Dòng Lịch Sử” và “Music in Passage of Time” tại Little Saigon tới đây sẽ đưa khán giả về với dòng nhạc quê hương.

Joaquin Phoenix sẽ đóng vai nhân vật phản diện Joker

Đạo diễn Todd Phillips muốn diễn viên Joaquin Phoenix đóng vai phản diện được nhiều người ưa thích, đó là The Joker.

Justin Timberlake gây tranh cãi vì tưởng nhớ cố nhạc sĩ Prince

Ca sĩ Timberlake từng có lời trêu chọc ông Prince trong bài hát “Give It to Me” khi hát chung với ca sĩ Timbaland hồi năm 2007.

Cuối tuần xem gì, nghe gì ở Little Saigon?

Cuối tuần này, đến ngày 11 Tháng Hai, khán giả Little Saigon sẽ xem ba bộ phim hành động, tình cảm, tâm lý “Fifty Shades Freed,” “Peter Rabbit,” “The 15:17 to Paris.”

Ca sĩ Nick Carter bị tố hiếp dâm một nữ ca sĩ trẻ

Trong giới ca nhạc, điện ảnh ngày càng có nhiều đạo diễn, diễn viên nổi tiếng bị tố quấy rối tính dục. Nay đến ca sĩ Nick Carter của ban nhạc Backstreet Boys bị một nữ ca sĩ tố hiếp dâm.

Người đóng vai Tổng Thống Trump hồi phục sau khi mổ hông

Diễn viên Alec Baldwin vừa đi giải phẫu để thay hông và sức khỏe đang hồi phục. Ông nổi tiếng nhất vì đóng vai Tổng Thống Donald Trump.