SACRAMENTO, California (NV) – Có thể cách giúp tiểu bang California thoát khỏi tình trạng vô gia cư là phòng ngừa ngay từ đầu, thay vi tập trung vào những người “đã” ở trong tình trạng này rồi, theo một bài viết trên báo mạng CalMatters hôm Thứ Tư, 25 Tháng Ba.
Đây là cách suy nghĩ của các giới chức ở Santa Clara County – cũng như ở các nơi khác khắp tiểu bang – ngày càng gây chú ý và sẽ được thử nghiệm không chỉ ở California.
Các chương trình này cho thấy rằng chỉ với khoản hỗ trợ vài nghìn đô la, các tổ chức có thể giúp một người tránh rơi vào cảnh vô gia cư. Cách làm này vừa giúp người nhận giúp đỡ tránh được cú sốc mất nhà, vừa tiết kiệm cho chính quyền địa phương hàng chục nghìn đô la chi phí giải quyết hậu quả sau đó.
Chương trình tại Santa Clara County do tổ chức phi lợi nhuận “Destination: Home” tiến hành gần đây trở thành hình mẫu cho 10 dự án thí điểm mới toàn nước Mỹ. Đây là lần đầu tiên chương trình được thử nghiệm tại nhiều tiểu bang. Nếu thành công, các nhà vận động chính sách sẽ thúc đẩy xây dựng một chương trình cấp quốc gia.
Song song đó, một dự luật tại California năm nay đưa ra yêu cầu tiểu bang xây dựng chiến lược tổng thể về phòng ngừa vô gia cư.
Bà Jennifer Loving, giám đốc điều hành “Destination: Home,” nhận định: “Cách rõ ràng nhất để giải quyết nạn vô gia cư là ngay từ đầu không nên để nó xảy ra.”
Chuyển hướng tư duy: Từ chữa cháy sang phòng ngừa
Việc tập trung vào phòng ngừa đánh dấu một thay đổi lớn trong tư duy chính sách. Trước đây, nguồn lực chủ yếu thường được dồn cho những người đã sống trên đường phố nhằm giúp họ quay lại cuộc sống ổn định. Vấn đề là cứ mỗi người được đưa vào nhà tạm trú, lại có nhiều người khác rơi vào cảnh vô gia cư, khiến tình hình không được cải thiện đáng kể.
Tuy nhiên, phòng ngừa cũng đặt ra thách thức riêng. Hiệu quả cao nhất chỉ đạt được khi hỗ trợ đúng những người đang cận kề nguy cơ mất nhà, nhưng việc xác định chính xác nhóm này không hề đơn giản. Một số khu vực ở vùng Bay Area sử dụng bảng câu hỏi đánh giá rủi ro, trong khi Los Angeles County áp dụng mô hình trí tuệ nhân tạo (AI).
Ông Jim Sullivan, giám đốc Phòng Thí Nghiệm Cơ Hội Kinh Tế thuộc đại học Notre Dame University, lưu ý rằng nếu xác định sai đối tượng, nguồn lực có thể bị phân tán vào những người vẫn có khả năng tự xoay xở, qua đó làm giảm nguồn lực dành cho các hình thức hỗ trợ thiết yếu như nhà tạm trú khẩn cấp hoặc nhà ở hỗ trợ dài hạn cho nhóm có nguy cơ cao. Nghiên cứu của nhóm nghiên cứu của ông Sullivian tại Santa Clara County cho thấy những người nhận hỗ trợ phòng ngừa có khả năng rơi vào vô gia cư thấp hơn 78% so với nhóm tương tự không nhận hỗ trợ.
Tuy nhiên, ngay cả trong nhóm không được hỗ trợ, tỉ lệ này vẫn ở mức thấp: 4.1% so với 0.9% ở nhóm có hỗ trợ. Theo bà Janey Rountree, giám đốc điều hành Phòng Thí Nghiệm Chính Sách California tại đại học UCLA, đơn vị tham gia phát triển một chương trình tương tự tại Los Angeles County, chuyện này phản ánh một thực tế rằng dù cuộc khủng hoảng trên đường phố rất dễ nhận thấy, nhưng xét về mặt thống kê, vô gia cư vẫn là hiện tượng hiếm. Phần lớn người dân vẫn duy trì được chỗ ở nhờ sự hỗ trợ từ gia đình hoặc bạn bè.
Phương thức vận hành của chương trình
“Destination: Home” đã góp phần khởi động chương trình phòng ngừa vô gia cư đầu tiên của Santa Clara County từ năm 2017. Vào thời điểm đó, gần như không có sự trợ giúp nào dành cho những người đang cận kề nguy cơ mất nhà. Nhiều gia đình đối mặt với lệnh trục xuất nhà khi tìm đến các dịch vụ hỗ trợ thậm chí còn bị từ chối ngay cả khi họ rơi vào cảnh sống ngoài đường.
Với ngân sách ban đầu $1 triệu từ nguồn quyên góp, chương trình đã hỗ trợ 200 hộ gia đình trong năm đầu tiên. Những năm sau đó, kết quả đạt được giúp tổ chức này nhận được sự ủng hộ của chính quyền quận hạt. Chương trình hiện có ngân sách hằng năm khoảng $30 triệu, phần lớn là tài trợ từ công quỹ, và giúp đỡ được khoảng 2,500 gia đình mỗi năm. Hiệu quả tác động ngày càng thể hiện rõ. Trước khi chương trình ra đời, cứ một người được sắp xếp nhà ở thì có thêm ba người mất nhà. Hiện nay, con số này giảm xuống chỉ còn khoảng 1.7 người cho mỗi trường hợp được hỗ trợ, theo “Destination: Home.”
Người tham gia biết đến chương trình qua nhiều phương tiện khác nhau, như ngân hàng thực phẩm, các tổ chức dịch vụ xã hội, truyền miệng, hoặc thông qua nhân viên hỗ trợ tại tòa án xét xử trục xuất nhà. Sau đó, họ điền một bảng câu hỏi nhằm đánh giá rủi ro vô gia cư, dựa trên nhiều yếu tố như từng trải qua bạo lực gia đình, từng vô gia cư hoặc bị khuyết tật. Nếu rơi vào mức rủi ro nhất định, họ sẽ đủ điều kiện nhận hỗ trợ.
Trong năm qua, mỗi người tham gia nhận trung bình khoảng $6,500, kể cả trường hợp quay lại nhiều lần, phần lớn dùng để chi trả tiền thuê nhà, tiền cọc, và các chi phí liên quan đến chỗ ở. Khoản tiền này cũng có thể được sử dụng để giải quyết những vấn đề trực tiếp đe dọa việc giữ được nơi cư trú, như sửa xe để đi làm, trả tiền khách sạn trong thời gian chuyển chỗ ở, chi phí y tế, hoặc thanh toán nợ thẻ tín dụng nếu khoản trả góp hàng tháng ảnh hưởng đến việc đóng tiền thuê. Người tham gia có thể quay lại xin hỗ trợ nhiều lần khi cần, và thực tế nhiều người đã làm như vậy, “Destination: Home” cho biết.
Bà Erin Stanton, giám đốc hỗ trợ gia đình của tổ chức Sacred Heart Community Service, đơn vị điều phối chương trình, cho biết họ đang cung cấp dịch vụ trợ giúp tạm thời cho những người đối mặt với các vấn đề có tính hệ thống và dài hạn, và không kỳ vọng rằng chỉ vài tháng hỗ trợ có thể ngay lập tức làm tăng nguồn cung nhà ở giá rẻ hoặc tạo ra các công việc có mức lương đủ sống.
Hiện nay, “Destination: Home” đang mở rộng mô hình này toàn nước Mỹ, bao gồm San Mateo County tại California, Miami-Dade County ở Florida, thành phố Atlanta ở Georgia, Austin-Travis County tại Texas, các cộng đồng ở Alaska, và nhiều cộng đồng bộ lạc tại Minnesota. Mục tiêu là kiểm chứng xem mô hình này có hiệu quả ngoài phạm vi Santa Clara County hay không, đồng thời điều chỉnh cho phù hợp với từng bối cảnh cụ thể, vì nhu cầu tại những khu vực suy thoái kinh tế hoặc bị tình trạng nghiện ngập ảnh hưởng sẽ khác với những nơi đang trải qua tiến trình đô thị hóa nhanh.
Với gần $80 triệu huy động từ các nhà tài trợ tư nhân, “Destination: Home” cấp cho mỗi địa phương $500,000 để xây dựng chương trình theo mô hình Santa Clara County, cùng ít nhất $5 triệu để vận hành trong ba năm. Các chương trình đầu tiên dự kiến khởi động vào mùa Thu năm nay. Đại học Notre Dame University sẽ tiến hành đánh giá hiệu quả, và nếu kết quả tích cực, tổ chức này sẽ thúc đẩy xây dựng một chiến lược phòng ngừa nạn vô gia cư với quy mô toàn quốc.
San Mateo County tham gia thử nghiệm mô hình này vì xem đây là một cơ hội đáng chú ý, theo bà Amy Davidson, giám đốc Trung Tâm Vô Gia Cư của quận hạt. Dù đã có chương trình hỗ trợ tài chính khẩn cấp, quận hạt vẫn chưa sàng lọc để xác định nhóm nào có nguy cơ vô gia cư cao nhất. Với sự hỗ trợ của “Destination: Home,” một chương trình thứ hai sẽ được triển khai nhằm nhắm đến đối tượng chính xác của chương trình. Theo bà Davidson, đây là dịp để đánh giá rõ những gì đang hiệu quả, đồng thời nhận diện các hướng tiếp cận mà địa phương chưa từng thử nhưng có thể cân nhắc áp dụng.
Tỉ lệ vô gia cư giảm
Năm cộng đồng khác tại vùng Bay Area, bao gồm San Francisco và Oakland, đã triển khai các chương trình phòng ngừa tương tự, phục vụ tổng cộng hơn 30,000 người. Các chương trình này được tổ chức All Home và Bay Area Community Services hỗ trợ. Những đơn vị vừa tài trợ vừa xây dựng một biểu mẫu trực tuyến chuẩn hóa để đánh giá mức độ rủi ro vô gia cư của từng người ghi danh. Một chương trình thứ sáu cho cộng đồng tại Marin County dự kiến được triển khai vào cuối năm nay.
Tại San Francisco, những người tham gia chương trình có nguy cơ vô gia cư thấp hơn 40% so với nhóm có hoàn cảnh tương tự nhưng không nhận được hỗ trợ. Trong giai đoạn từ Tháng Ba, 2023 đến Tháng Hai, 2025, có dưới 5% người tham gia trở thành vô gia cư trong vòng một năm sau khi nhận hỗ trợ phòng ngừa, trong khi đó, ở nhóm không nhận hỗ trợ, con số này là 8%.
Tại Los Angeles County, những người được hỗ trợ thông qua Homelessness Prevention Unit có thể phải vào nhà tạm trú hoặc sử dụng dịch vụ hỗ trợ ngoài đường phố thấp hơn 71% về sau. Tương tự như Santa Clara County, tỉ lệ vô gia cư nói chung ở Los Angeles vẫn ở mức thấp: Dưới 2% người tham gia chương trình rơi vào tình trạng này và sử dụng dịch vụ đường phố hoặc nhà tạm trú trong vòng 18 tháng, so với hơn 6% ở nhóm có hoàn cảnh tương tự nhưng không tham gia.
Công cụ của Los Angeles County có điểm khác biệt là sử dụng AI để dự đoán ai có thể bị vô gia cư cao nhất. Người tham gia không cần nộp đơn. Nếu mô hình AI xác định họ thuộc nhóm rủi ro, nhân viên chương trình sẽ chủ động liên lạc và mời tham gia.
Chương trình vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và một bản báo cáo phân tích chi tiết sẽ được công bố vào năm tới. Chương trình nhận được sự ủng hộ nồng nhiệt từ các lãnh đạo địa phương. Los Angeles County bổ sung thêm nguồn tài trợ từ Measure A và đang triển khai một chương trình phòng ngừa mới dành riêng cho thanh niên.
Từ những nỗ lực này, một dự luật được đưa ra trong năm nay yêu cầu California xây dựng chiến lược phòng ngừa vô gia cư toàn tiểu bang và sẽ được đệ trình vào Tháng Bảy, 2027. (TC) [đ.d.]
