NEW DELHI, Ấn Độ (NV) – Iran, Mỹ và quốc gia trung gian Pakistan vào hôm Thứ Bảy, 23 Tháng Năm, đều đồng loạt thông báo đã đạt được những bước tiến triển đáng khích lệ trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần ba tháng qua. Bộ Ngoại Giao Mỹ và các đại diện chính quyền Tehran cho biết một thỏa thuận có thể sẽ được công bố chính thức trong vài ngày tới, mang lại hy vọng hạ nhiệt cho cuộc khủng hoảng năng lượng đang làm đảo lộn các thị trường toàn cầu.
Phát biểu trước các phóng viên tại New Delhi tại chuyến thăm tới Ấn Độ, Ngoại Trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố: “Hiện có một vài tiến triển được thực hiện, một vài tiến triển đạt được, ngay cả khi tôi đang nói chuyện với quý vị lúc này, cũng có một số việc đang được thực hiện. Có khả năng rằng, cho dù là vào cuối ngày hôm nay, ngày mai, hoặc trong một vài ngày tới, chúng tôi có thể có điều gì đó để thông báo.”
Từ phía Tehran, ông Esmail Baghaei, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Iran, cũng đưa ra nhận định lạc quan về xu hướng thương lượng: “Xu hướng trong tuần này là hướng tới việc giảm bớt các tranh chấp, nhưng vẫn còn những vấn đề cần phải được thảo luận thông qua các nhà trung gian. Chúng ta sẽ phải chờ xem tình hình kết thúc ở đâu trong ba hoặc bốn ngày tới.”
Nỗ lực ngoại giao dồn dập này diễn ra qua vai trò trung gian của Pakistan nhằm thu hẹp các bất đồng cốt lõi giữa hai phía sau nhiều tuần giao tranh. Cuộc chiến này khiến tuyến đường thủy chiến lược là eo biển Hormuz bị đóng cửa làm các hoạt động vận tải hàng hải ngừng trệ gây áp lực nặng nề lên nguồn cung năng lượng thế giới bất chấp một lệnh ngừng bắn vẫn được duy trì.
Các cuộc đàm phán hiện đang tập trung vào một tài liệu gồm 14 điểm do phía Iran đề xuất, được xem là khuôn khổ chính cho các cuộc thảo luận song phương. Ông Baghaei cho biết, vấn đề Mỹ phong tỏa hoạt động vận tải hàng hải của Iran là rất quan trọng. Tuy nhiên, ưu tiên hàng đầu của Tehran vẫn là chấm dứt hoàn toàn mối đe dọa về các cuộc tấn công quân sự mới từ phía Mỹ, đồng thời giải quyết cuộc xung đột đang diễn ra tại Lebanon, nơi các phiến quân Hezbollah đồng minh của Iran đang giao tranh với binh sĩ Israel ở phía Nam.
Ngược lại, Ngoại Trưởng Rubio lặp lại các yêu cầu kiên quyết từ phía Tổng Thống Donald Trump. Theo đó, Mỹ đòi hỏi Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, các eo biển cần phải được mở cửa tự do mà không có bất kỳ khoản lệ phí nào, và phía Tehran phải bàn giao lại toàn bộ lượng uranium đã được làm giàu của mình.
Dù tiến trình ngoại giao có dấu hiệu khởi sắc thông qua sự dàn xếp của Thống Chế Asim Munir, tổng tư lệnh quân đội Pakistan, các nhà lãnh đạo quân sự Iran vẫn đưa ra những lời cảnh báo đanh thép. Ông Mohammad Baqer Qalibaf, nhà đàm phán hàng đầu của Iran, khẳng định nước này sẽ kiên quyết theo đuổi “các quyền hợp pháp” cả trên chiến trường lẫn trên bàn ngoại giao, đồng thời cáo buộc phía Mỹ thiếu sự thành thật.
Ông Qalibaf tuyên bố các lực lượng quân sự Iran hoàn toàn tái xây dựng năng lực chiến đấu trong thời gian diễn ra lệnh ngừng bắn. Ông cảnh báo rằng nếu Mỹ “tái khởi động chiến tranh một cách ngu ngốc”, hậu quả nhận lại sẽ “mạnh mẽ và cay đắng hơn” so với thời điểm bắt đầu cuộc xung đột.
Cuộc chiến vùng Vịnh này đang đặt ra áp lực chính trị nặng nề đối với Tổng Thống Trump tại quốc nội. Tỷ lệ ủng hộ của ông Trump bị ảnh hưởng tiêu cực do tác động trực tiếp của cuộc chiến lên giá năng lượng đối với người tiêu dùng Mỹ. Tính chất nghiêm trọng của tình hình hiện tại buộc nhà lãnh đạo Toà Bạch Ốc vào hôm Thứ Sáu phải thông báo hủy bỏ việc tham dự đám cưới của người con trai của ông vào cuối tuần này để ở lại Washington tập trung theo dõi cuộc khủng hoảng.
Bất chấp nhiều tuần xung đột dữ dội, các báo cáo cho thấy Iran vẫn bảo toàn được phần lớn kho dự trữ uranium được làm giàu gần mức vũ khí, cùng các năng lực về hoả tiễn, máy bay không người lái và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm, những yếu tố chiến lược mà Mỹ và Israel tuyên bố quyết tâm phải kiềm chế bằng được.
Các bên hiện đang đổ dồn sự chú ý vào kết quả điều phối cuối cùng tại Tehran trong ba đến bốn ngày tới. (MPL)
