BUSAN, Nam Hàn (NV) – Tổng Thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vừa có cuộc gặp mặt trực tiếp lần đầu tiên sau sáu năm tại Busan, Nam Hàn, đạt được thỏa thuận tạm thời nhằm giảm căng thẳng trong cuộc chiến thương mại kéo dài giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, theo báo Wall Street Journal hôm Thứ Năm, 30 Tháng Mười.
Theo tuyên bố của hai bên, Mỹ sẽ giảm 10% mức thuế hiện hành đối với hàng hóa Trung Quốc, đưa tổng mức thuế trung bình xuống còn 47%. Đổi lại, Trung Quốc cam kết mạnh tay trấn áp hoạt động buôn bán tiền chất hóa học dùng để sản xuất fentanyl, loại ma túy tổng hợp gây hơn 100,000 ca tử vong mỗi năm tại Mỹ.
Bắc Kinh cũng đồng ý nới lỏng trong vòng một năm các hạn chế xuất cảng khoáng sản hiếm, nguồn nguyên liệu chiến lược cho công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao của phương Tây.
Ngoài ra, ông Trump cũng cho biết là Trung Quốc sẽ mua “khối lượng khổng lồ” đậu nành từ Mỹ, mang lại hy vọng cho nông dân Mỹ vốn chịu thiệt hại nặng nề vì chiến tranh thương mại.
Cuộc gặp gỡ “thân thiện” giữa hai kỳ phùng địch thủ
Chủ Tịch Tập, đối thủ đáng gờm nhất của Tổng Thống Trump trên trường thương mại, trong suốt thời gian qua từ chối khuất phục trước sức ép thuế quan Mỹ, thậm chí sẵn sàng đáp trả. Cuộc đối đầu này đã khiến thị trường thế giới chao đảo và làm nhiều đồng minh của Mỹ lo ngại.
Tuy nhiên, khi ngồi đối diện ông Tập trong căn phòng nhỏ tại căn cứ không quân Gimhae, ông Trump lại tỏ ra hết sức thân thiện khi nói: “Chủ Tịch Tập là một nhà lãnh đạo vĩ đại của một đất nước vĩ đại, và tôi tin rằng chúng ta sẽ có một mối quan hệ tuyệt vời trong thời gian dài.”
Ông Tập đáp lại qua phiên dịch: “Tôi luôn tin rằng sự phát triển của Trung Quốc gắn liền với tầm nhìn ‘Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại’ của ngài. Hai quốc gia chúng ta hoàn toàn có thể cùng nhau thành công và thịnh vượng.”
Trên đường trở về từ Nam Hàn, ông Trump chia sẻ với báo giới trên Air Force One rằng: “Nếu tính trên thang điểm từ 0 đến 10, thì tôi cho cuộc gặp này điểm 12.”
Những nhượng bộ hai chiều, sự “hạ nhiệt” tạm thời
Phía Mỹ đồng ý hoãn trong một năm kế hoạch hạn chế xuất cảng công nghệ cho các công ty con của những tập đoàn Trung Quốc nằm trong danh sách đen. Hai bên cũng tạm dừng thu phí cảng lẫn nhau trong vòng một năm, quyết định này đi kèm với việc Nam Hàn đầu tư $150 tỷ vào ngành đóng tàu của Hoa Kỳ.
Dù mang lại sự nhẹ nhõm cho cả hai bên, thỏa thuận này không giải quyết được mâu thuẫn căn bản giữa hai siêu cường, khi nền kinh tế của họ đang dần tách rời nhau trong nhiều lĩnh vực, từ công nghệ đến trí tuệ nhân tạo (AI).
Từ đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump luôn tuyên bố sẽ đạt được thỏa thuận thương mại toàn diện với Trung Quốc, nhằm thu hẹp thâm hụt thương mại khổng lồ của Mỹ, mục tiêu mà ông chưa thực hiện được trong nhiệm kỳ đầu dù đã mở ra cuộc chiến thuế kéo dài.
Tuyên bố trên Air Force One, Trump nói ông tin rằng hai nước có thể ký thỏa thuận trong “thời gian rất sớm”, cho rằng “không còn nhiều trở ngại lớn.”
Tuy vậy, các chuyên gia kinh tế tỏ ra thận trọng. William Bratton, nhà phân tích của BNP Paribas Securities, viết rằng thỏa thuận hôm Thứ Năm “không phải là bước đột phá lớn, mà chỉ là nhượng bộ mang tính tạm thời.”
Giới phân tích cho rằng Tập Cận Bình vẫn nắm lợi thế rõ rệt, đặc biệt trong vấn đề đất hiếm. Dù đồng ý hoãn siết xuất cảng, Trung Quốc vẫn giữ quyền từ chối cấp phép xuất cảng cho các công ty Mỹ, một đòn bẩy chiến lược giúp Bắc Kinh duy trì ảnh hưởng kinh tế.
Fentanyl, bài toán chưa có lời giải
Mỹ nhiều năm qua đã thúc ép Trung Quốc kiểm soát nghiêm ngặt hơn hoạt động xuất cảng tiền chất fentanyl. Tuy nhiên, việc này rất khó triệt để do các nhà sản xuất Trung Quốc thường thay đổi công thức hóa học để né luật.
Các chuyên gia cho rằng, để ngăn dòng tiền chất chảy sang Mexico, nơi các cartel sản xuất fentanyl bán sang Mỹ, Bắc Kinh cần bắt giữ và truy tố những đối tượng vi phạm, chứ không chỉ ra quy định chung chung.
Trung Quốc từng nhiều lần dùng hợp tác chống ma túy như một con bài ngoại giao, sẵn sàng rút lại cam kết khi quan hệ song phương xấu đi.
Hạ thuế giúp doanh nghiệp thở, nhưng không giải quyết được cốt lõi
Việc giảm 10% thuế đối với các sản phẩm liên quan fentanyl sẽ giúp một số doanh nghiệp Mỹ giảm chi phí nhập cảng, khiến hàng Trung Quốc cạnh tranh hơn một chút sau thời gian dài sụt giảm.
Theo số liệu của chính phủ Trung Quốc, xuất cảng của Trung Quốc sang Mỹ trong chín tháng đầu năm 2025 giảm gần 17% so với cùng kỳ năm trước.
Nhưng các chuyên gia nhận định: thỏa thuận này không thể đảo ngược xu hướng “thoát Trung” trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều tập đoàn Mỹ đã chi hàng triệu đô la để chuyển nhà máy sang Đông Nam Á và vẫn coi quan hệ Mỹ–Trung là dễ biến động, khó đoán định.
Những điểm nóng Ukraine và Đài Loan
Tại cuộc gặp, Tổng Thống Trump cho biết hai bên cũng thảo luận về cuộc chiến Ukraine, với mong muốn “hợp tác để chấm dứt chiến tranh.”
Đáng chú ý, vấn đề Đài Loan, điểm nóng nguy hiểm nhất trong quan hệ Mỹ–Trung, không được đề cập, theo lời ông Trump.
Điều này làm dấy lên lo ngại ở Đài Bắc rằng Trump có thể “đánh đổi” sự ủng hộ với Đài Loan để lấy các nhượng bộ thương mại từ Bắc Kinh.
Đôi bạn sẽ hội ngộ
Tổng Thống Trump cho biết ông sẽ thăm Trung Quốc vào Tháng Tư năm tới, và Chủ Tịch Tập sẽ có chuyến thăm đáp lễ sang Mỹ, ở DC hay là Palm Beach, Florida.
Hai nhà lãnh đạo từng gặp nhau lần cuối năm 2019 tại Osaka, Nhật Bản, khi họ đồng ý “ngưng chiến thương mại” bên lề hội nghị G20.
Khi đó, Mỹ yêu cầu Trung Quốc chấm dứt trợ cấp nhà nước và buộc chuyển giao công nghệ, điều mà Bắc Kinh chưa bao giờ chấp nhận.
Một cử chỉ ngoại giao hơn là bước ngoặt lịch sử
Theo WSJ nhận định, dù được nhà lãnh đạo Mỹ mô tả là “thành công vang dội,” thỏa thuận Busan chỉ mang lại sự tạm yên cho thị trường và nhà đầu tư, không phải sự thay đổi cấu trúc trong quan hệ Mỹ – Trung.
Cuộc gặp Busan cho thấy Trump muốn viết lại câu chuyện Mỹ – Trung theo cách riêng, ít tính thể chế, nhiều yếu tố thương lượng cá nhân. Ông đang cố “điều tiết” căng thẳng chứ không chấm dứt chúng, để duy trì vai trò trung tâm trong sân khấu quyền lực toàn cầu.
Nhưng nếu thỏa thuận chỉ dừng ở những con số dễ đổi và những lời hứa khó kiểm chứng, cuộc chiến thương mại sẽ chỉ “tạm nằm im,” chứ chưa kết thúc. (MPL) [kn]
