SEOUL, Nam Hàn (NV) – Chuyến đi Châu Á lần này của Tổng Thống Joe Biden, giữa tình hình chiến sự Ukraine nóng bỏng hiện nay, cho thấy mối quan tâm của chính phủ Mỹ về tình hình địa chính trị tại khu vực Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.
Sự có mặt của ông Biden tại Đông Bắc Á dù không có tiếng súng nhưng lại tiềm tàng những xung đột trong tương lai.
Các điểm nóng này bao gồm Đài Loan đòi độc lập, nguyên tử Bắc Hàn, tranh chấp quần đảo Kuril, chủ quyền khu vực Biển Đông, và khủng hoảng biên giới Ấn Độ -Trung Quốc, theo ông Brad Lendon, phân tích gia quân sự của đài CNN.
Chiến cuộc Nga-Ukraine trở thành một bài học cho các quốc gia Châu Á đang trong tình trạng tranh chấp lãnh thổ, lãnh hải khiến làm gia tăng các lo ngại về an ninh khu vực.
Sau đây là những điểm nóng quân sự tại khu vực Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương chờ đón ông Joe Biden.
Đài Loan độc lập
Đài Loan nằm cách bờ biển Trung Quốc chưa đầy 177 dặm. Trong hơn 70 năm, hai bên bờ eo biển là hai thể chế có chủ quyền riêng biệt, nhưng điều đó không ngăn được Bắc Kinh liên tục tuyên bố hòn đảo này lãnh thổ của họ.
Hành động đó khiến các cường quốc khác ở Thái Bình Dương, đặc biệt là Nhật, phải dè chừng, bởi vì có đến 90% nhu cầu năng lượng đưa về đất nước “Mặt Trời Mọc” đều phải qua vùng biển Đài Loan, do đó sự ổn định kinh tế của Nhật gắn liền với sự tự chủ của Đài Bắc.
Hoa Kỳ cam kết cung cấp cho Đài Loan khả năng tự vệ, mặc dù không đưa quân đội bảo vệ đảo quốc.
Từ điểm căn bản này, cuộc xâm lăng của Nga vào Ukraine nảy sinh những bài học cho Mỹ và các đồng minh, kể cả Trung Quốc.
“Nói một cách đơn giản, Bắc Kinh có thể ‘chơi bạo’ vì không nghĩ rằng Washington sẵn sàng mạo hiểm một cuộc chiến tranh, dù có thể trở thành cuộc chiến nguyên tử, vì Đài Loan,” Giáo Sư Peter Harris, thuộc đại học Colorado State University, nhận định.
“Điều này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh Tổng Thống Biden từ chối đưa quân đội Mỹ tới Ukraine vì mối đe dọa chiến tranh nguyên tử với Nga,” ông Harris nhận xét.
Trong khi Nga bị sa lầy, khối NATO, do Mỹ lãnh đạo, và phần lớn phần còn lại của thế giới đứng về phía Ukraine. Họ cùng thông qua các lệnh trừng phạt kinh tế đối với Nga và cung cấp vũ khí cho Ukraine.
Tình hình trên có thể khiến Trung Quốc cảnh giác với bất kỳ manh động nào đối với Đài Loan, do lo sợ các quốc gia xung quanh khu vực có thể thực hiện những hành động chống lại Bắc Kinh, ý kiến của Giáo Sư Harris.
“Bắt buộc Trung Quốc phải tính toán lại trước tình cảnh mà Nhật, Úc, Nam Hàn, Philippines, và những nước khác tái cân nhắc chiến lược an ninh quốc gia mềm mỏng của họ, nếu các quốc gia này chứng kiến Trung Quốc bộc lộ thái độ bành trướng và hung hãn,” Giáo Sư Harris nhận định.
Nhiều quốc gia trong khu vực tranh chấp lãnh hải với Trung Quốc hiện đang thực hiện những chính sách hòa hoãn, mềm dẻo, nhưng nếu sức ép Bắc Kinh trở thành sự đối đầu thì bài học bảo vệ đất nước can trường của Ukraine có thể trở thành tấm gương cho cả khu vực đứng lên đối đầu.
Đây cũng chính là một phần trong sứ mệnh của Tổng Thống Biden trong chuyến công du Châu Á lần này: Kết nối khu vực quanh chủ đề bảo vệ Đài Loan độc lập như một biện pháp ngăn chặn bất kỳ sự hiếu chiến nào của Trung Quốc.
Tham vọng nguyên tử của Bắc Hàn
Chế độ Kim Jong Un tiến hành các vụ thử hoả tiễn ở mức kỷ lục trong năm nay và có những dấu hiệu cho thấy Bình Nhưỡng có thể sẵn sàng thử vũ khí nguyên tử lần đầu tiên kể từ năm 2017.
Các vụ thử hỏa tiễn diễn ra sau khi các cuộc đàm phán nguyên tử giữa Bắc Hàn và Mỹ bị đình trệ sau hội nghị thượng đỉnh thất bại tại Hà Nội giữa ông Kim và cựu Tổng Thống Donald Trump.
“Một số nhà quan sát cho rằng Bắc Hàn dàn dựng các cuộc thử nghiệm hỏa tiễn để thu hút sự chú ý của Washington và tái khởi động đối thoại,” ông Leif-Eric Easley, giáo sư trường đại học Ewha Womans University ở Seoul, nhận định. “Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy Bình Nhưỡng đang tập trung vào việc nâng cao năng lực quân sự để răn đe, đe dọa và tống tiền các nước khác.”
Đó là một màn trong vở kịch của Nga, trước khi xâm lăng Ukraine, và cung cấp một bài học cho vấn đề tại bán đảo Triều Tiên, Giáo Sư Easley nhận xét.
Tuy nhiên, “sự hung hăng của Nga minh chứng rằng kết cục là cái giá của chiến tranh luôn lớn hơn giá của hòa bình. Không những sinh mạng con người bị huỷ diệt mà nguồn lực quốc gia bị tiêu hao. Quan trọng hơn nữa, các nhà lãnh đạo có xu hướng đánh giá quá cao mục đích đạt được bằng quân sự và chính trị, nhưng đánh giá thấp những hậu quả không lường trước,” theo giáo sư.
Theo ý kiến ông Easley, Tổng Thống Biden có thể giảm bớt mối đe dọa từ Triều Tiên bằng cách tận dụng sức mạnh của các mối quan hệ đối tác của Mỹ ở Thái Bình Dương.
“Các lựa chọn hiệu quả và hợp lý cho Seoul và Washington để tăng cường khả năng răn đe bao gồm khôi phục các cuộc tập trận kết hợp trên thực địa, phối hợp tốt hơn trong gia tăng năng lực quốc phòng và chính thức hóa hợp tác an ninh ba bên với Tokyo,” ông Easley nói.
Quần đảo Kuril
Quần đảo Kuril, được Nga gọi là Nam Kuril và Lãnh Thổ Phía Bắc của Nhật, bị lực lượng Liên Xô đánh chiếm sau khi Nhật đầu hàng Đồng Minh vào năm 1945.
Sự bất đồng về việc ai là người có quyền sở hữu hợp pháp đối với các hòn đảo làm rạn nứt quan hệ giữa hai nước, làm họ tiếp tục không ký được hiệp ước hòa bình trong Đệ Nhị Thế Chiến.
Nhưng cuộc xâm lăng Ukraine của Nga khiến căng thẳng giữa Tokyo và Moscow tăng lên mức cao nhất kể từ 1945.
Nhật kịch liệt lên án cuộc xâm lăng, đứng hẳn về phía Tây phương chống lại Nga, bao gồm trục xuất các nhà ngoại giao Nga, áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Moscow và thậm chí viện trợ cho Ukraine.
Cần ghi nhớ rằng trong thời gian gần đây Nga tăng cường hoạt động quân sự ở vùng Tây Thái Bình Dương, bao gồm việc thử hỏa tiễn ở vùng biển giữa Nhật và Nga cũng như cùng Trung Quốc tập trận Hải Quân ở vùng biển ngay sát lãnh hải Nhật.
Ông Robert Ward, chủ tịch Viện Nghiên Cứu An Ninh Quốc Tế có trụ sở tại London, Anh, cho biết: “Với tất cả những điều này, nhận thức về mối đe dọa tại vùng lãnh hải phía Bắc của Nhật khiến đưa đến các thay đổi đáng kể.”
Rõ ràng, những căng thẳng gia tăng mà ông Ward gọi là “vòng cung rủi ro” cho Nhật kéo từ từ quần đảo Kuril ở phía Bắc, mối đe dọa tên lửa của Bắc Hàn từ phía Tây, và xa hơn về phía Nam với Trung Quốc xung quanh đảo Senkaku/Điếu Ngư Đài, khu vực mà cả Bắc Kinh và Tokyo đều tuyên bố có chủ quyền.
Đây sẽ là một mối quan tâm lớn đối với Tổng Thống Biden bởi vì Mỹ có một hiệp ước phòng thủ, cam kết bảo vệ bất kỳ phần nào của lãnh thổ thuộc chủ quyền của Nhật.
Bất kỳ hành động nào, dù là nhỏ nhất liên quan đến an ninh của Nhật, đồng minh cốt lõi của Mỹ, Washington sẽ phải để ý.
Nếu Washington không hành động, điều này sẽ tạo ra lo ngại về tất cả các cam kết của Mỹ ở những nơi khác trên thế giới, kể cả với các đồng minh NATO, vốn lo lắng về hành động tiếp theo của Nga ở Châu Âu.
Tranh chấp chủ quyền Biển Đông
Trung Quốc tuyên bố có chủ quyền đối với gần như toàn bộ Biển Đông rộng 1.3 triệu dặm vuông là nguồn gốc liên tục gây căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh trong những năm gần đây.
Cuộc chiến ở Ukraine, cùng với căng thẳng gia tăng xung quanh Đài Loan, Bắc Hàn, và quần đảo Kuril, có làm nhiệt độ ở Biển Đông giảm xuống một chút, tuy nhiên, mối đe dọa bùng nổ xung đột tại đây là một sự đe dọa thường xuyên đi kèm với thái độ ngang ngược của Trung Quốc.
Ông Collin Koh, thành viên nghiên cứu tại trung tâm nghiên cứu vấn đề quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, lưu ý rằng vào năm 2022, Washington dường như hạn chế các hoạt động tự do hàng hải (FONOPS), mà trong đó các chiến hạm Hải Quân Mỹ tuần tra gần các đảo tranh chấp mà Trung Quốc chiếm đóng. Chỉ có một chuyến hải hành kiểu này diễn ra hồi Tháng Giêng.
“Có vẻ như Washington quyết định chuyển từ cách tiếp cận quân sự hóa trước đây tại Biển Đông sang cách tiếp cận dựa trên kinh tế địa lý nhiều hơn,” ông Koh nhận xét và lưu ý rằng tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ-ASEAN, Tổng Thống Biden và các nhà lãnh đạo Đông Nam Á đã đưa ra các cam kết kinh tế, phát triển và chăm sóc sức khỏe, thay vì cam kết quân sự.
Chỉ có một sáng kiến an ninh là đưa một chiến hạm của tuần duyên Mỹ cùng sự huấn luyện đến khu vực này, theo ông Koh.
Chiến dịch quân sự thất bại của Nga ở Ukraine cũng là một bài học cho Trung Quốc.
Rõ ràng Nga không giành được ưu thế trên không so với Ukraine, và Bắc Kinh chắc chắn sẽ dễ dàng rơi vào hoàn cảnh tương tự trong nỗ lực bảo vệ các đảo nhân tạo được quân sự hóa trong vùng quần đảo Trường Sa ở phía Nam Biển Đông, theo ông Koh.
“Đường dây tiếp vận, hàng không và hàng hải, từ các trung tâm ven biển dọc theo phía Nam Trung Quốc với các tiền đồn ở vùng quần đảo Trường Sa, quá dài và dễ bị ngăn chặn trừ khi Trung Quốc bảo đảm được sự thống trị hoàn toàn của lực lượng Không Quân và Hải Quân,” ông Koh phân tích. “Ngay cả khi Trung Quốc có thể giành được ưu thế ban đầu bằng cách chiếm được một số vị trí ở Biển Đông, việc chiếm giữ một cách an toàn về lâu dài sẽ trở nên không chắc chắn.”
Xung đột biên giới Ấn Độ-Trung Quốc
Sự bế tắc kéo dài hàng thập niên dọc theo đường biên giới không rõ ràng giữa Ấn Độ và Trung Quốc trên dãy núi Himalaya có thể là vấn đề quân sự phức tạp nhất mà Tổng Thống Biden phải đối mặt trong chuyến đi Châu Á lần này.
Một cuộc đụng độ đẫm máu giữa quân đội Ấn Độ và Trung Quốc tại vùng biên giới Himalaya vào năm 2020 đẩy Ấn Độ, quốc gia lâu nay xem Nga là nhà cung cấp vũ khí chính, xích lại gần Mỹ hơn.
Ấn Độ cũng liên kết với Mỹ, Nhật, và Úc trong “Bộ Tứ Kim Cương,” một nhóm các quốc gia liên minh trong nỗ lực đẩy lùi ảnh hưởng của Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Nhưng mối quan hệ chặt chẽ trong lịch sử của New Delhi với Moscow, và nhu cầu giữ nguyên vẹn nhập cảng dầu và khí đốt từ Nga, cũng như chuỗi cung ứng quân sự, khiến Ấn Độ không áp dụng các biện pháp trừng phạt Nga, điều mà các thành viên “Bộ Tứ” khác luôn đi đầu.
Giáo Sư Harsh Pant, thuộc trường đại học Kings College London, lưu ý hai yếu tố từ bài học Ukraine có thể khiến Ấn Độ nghiêng về Mỹ.
Thứ nhất, thông tin tình báo, kiểm soát và do thám do Washington cùng các đồng minh Tây phương cung cấp giúp Ukraine ngăn chặn và hiện đẩy lùi Nga trên chiến trường.
Ông Pant cho biết, Ấn Độ nhìn nhận Mỹ có năng lực kiểm soát thực địa mạnh mẽ cũng như hiểu biết về thực lực quân sự của Trung Quốc, và những gì đang xảy ra ở Ukraine chứng tỏ sức mạnh của Mỹ.
Thứ hai, nghi vấn về hiệu quả trong việc Nga là nhà cung cấp khoảng một nửa số vũ khí quân sự của Ấn Độ đang được đặt ra.
Ông Pant phân tích: “Ấn Độ phải xem xét rất cẩn thận về nguồn cung cấp vũ khí và phụ tùng thay thế. Bởi vì, khi toàn bộ năng lực sản xuất vũ khí của Nga bị cuốn hút vào một cuộc chiến tranh của chính họ, thì làm sao còn là nguồn bảo trì và phụ tùng thay thế cho Ấn Độ.”
Trước tình hình này, Washington và các đồng minh lại là nơi có thể đáp ứng hai nhu cầu bảo trì và phụ tùng quân sự, và hơn thế nữa, Tây phương cũng có thể chuyển giao kỹ thuật để Ấn Độ tự sản xuất các loại vũ khí tân tiến.
Và có thể đây chính là giải pháp tốt cho Ấn Độ trong cuộc họp của các nhà lãnh đạo “Bộ Tứ” ở Tokyo trong những ngày tới. (Mai Phi Long) [đ.d.]
