COPENHAGEN, Đan Mạch (NV) – Giới lãnh đạo Đan Mạch và vùng lãnh thổ tự trị Greenland ngày Thứ Bảy, 19 Tháng Chín, bày tỏ sự lạc quan thận trọng trước thông báo của Tổng Thống Donald Trump về một thỏa thuận an ninh mới tại Bắc Cực. Dù vậy, cả Copenhagen và Nuuk đều nhấn mạnh thỏa thuận này tuyệt đối không làm tổn hại đến chủ quyền hay toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch, theo Reuters.
Trước đó, Tổng Thống Trump vào hôm Thứ Sáu, 18 Tháng Chín, tuyên bố Mỹ, Denmark và Greenland đã đạt một thỏa thuận mà ông mô tả là trao cho Washington “quyền kiểm soát vĩnh viễn” về an ninh Greenland, chấm dứt nhiều tháng căng thẳng sau khi ông từng đòi Mỹ phải sở hữu hòn đảo Bắc Cực này. Trong thông báo trên Truth Social, ông Trump nói Mỹ sẽ “FOREVER” (vĩnh viễn) có toàn bộ khả năng cần thiết để bảo vệ Greenland và nước Mỹ, đồng thời không một đối thủ nào được phép đặt căn cứ quân sự hoặc thực hiện các khoản đầu tư nhạy cảm tại Greenland nếu không được Washington chấp thuận. Reuters cho biết thỏa thuận cho phép Mỹ mở rộng đáng kể hiện diện quân sự nhưng không đáp ứng mục tiêu trước đó của ông Trump là đưa Greenland trở thành lãnh thổ Mỹ.
Phản ứng trước thông báo trên, ông Lars Lokke Rasmussen, ngoại trưởng Đan Mạch cho biết: “Tuần tới có thể là một tuần tốt lành cho cả Greenland, Đan Mạch và Mỹ. Một giai đoạn bất ổn hy vọng sẽ được thay thế bằng một thỏa thuận ràng buộc, giúp tăng cường an ninh ở Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, qua đó củng cố an ninh chung trong NATO và châu Âu – đồng thời vẫn tôn trọng các lằn ranh đỏ của Vương Quốc Đan Mạch”.
Về phần mình, Thủ Tướng Mette Frederiksen của Đan Mạch và người đứng đầu chính quyền Greenland Jens-Frederik Nielsen đều khẳng định văn kiện này tôn trọng tuyệt đối chủ quyền, sự toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch cũng như quyền tự quyết của người dân bản địa Greenland. Ông Nielsen cũng hoan nghênh thỏa thuận vì không chỉ mang lại lợi ích về an ninh tập thể mà còn hỗ trợ sự phát triển kinh tế lâu dài của hòn đảo.
Thỏa thuận dự kiến được ký kết bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York vào tuần tới, song vẫn cần quốc hội Đan Mạch và cơ quan lập pháp Greenland thông qua trước khi chính thức có hiệu lực. Nhiều chi tiết then chốt như quy mô quân sự bổ sung của Mỹ hay mức độ điều chỉnh quyền hạn hiện vẫn chưa được công bố chi tiết.
Tin này xuất hiện sau nhiều tháng đàm phán kín căng thẳng, bắt nguồn từ việc ông Trump từng không loại trừ khả năng dùng vũ lực hay tiếp tục đòi mua lại Greenland, gây rạn nứt ngoại giao nghiêm trọng trong nội bộ liên minh NATO.
Dù dư luận Đan Mạch phần nào thở phào vì nguy cơ xung đột leo thang đã được giải quyết bằng con đường ngoại giao, các chuyên gia nhận định việc thực thi thỏa thuận vẫn sẽ là phép thử lớn giữa tham vọng địa chính trị của Washington và quyền tự quyết của người dân vùng Bắc Cực.
Thực tế Mỹ đã có thỏa ước xây căn cứ quân sự ở Greenland từ 1951
Một phần quan trọng thường bị bỏ khỏi cách kể câu chuyện Greenland là Mỹ không phải mới bắt đầu có quyền quân sự tại đây dưới thời ông Trump. Theo Hiệp Định Phòng Thủ Greenland ký giữa Mỹ và Denmark ngày 27 Tháng Tư, 1951, Washington được quyền xây dựng, duy trì cơ sở, bố trí quân nhân và tiến hành nhiều hoạt động quân sự trong các khu vực phòng thủ đã được thỏa thuận. Đáng chú ý, văn bản ghi rõ những quyền này được thực hiện “mà không phải trả tiền cho chính phủ Đan Mạch.”
Cách nói của ông Trump gây ấn tượng như là trước đây phải mua hoặc thuê quyền quân sự tại Greenland. Ông Trump từng nhấn mạnh trong các cuộc thương lượng trước đó rằng “không trả tiền” và “không trả giá sang nhương,” nhưng nguyên tắc Mỹ không phải trả tiền thuê cho quyền đặt căn cứ quân sự tại các khu vực phòng thủ ở Greenland đã tồn tại từ hiệp định 1951.
Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng Mỹ không “hoàn toàn kiểm soát toàn bộ Greenland về quân sự” theo nghĩa pháp lý. Reuters mô tả Washington gần như có quyền đặt căn cứ và bay qua Greenland gần như toàn diện nhưng chủ quyền đảo băng giá này vẫn thuộc Vương Quốc Đan Mạch. Hiệp định sửa đổi năm 2004 còn xác định căn Thule Air Base, nay là Pituffik Space Base, là khu vực phòng thủ duy nhất còn lại và quy định Mỹ, Denmark và Greenland phải tham vấn về các vấn đề liên quan hiện diện quân sự Mỹ.
Trong thời Chiến Tranh Lạnh, Mỹ từng duy trì nhiều căn cứ và cơ sở quân sự trên Greenland trước khi thu hẹp lực lượng. Ngày nay, Pituffik Space Base vẫn là một mắt xích quan trọng trong hệ thống cảnh báo hỏa tiễn, phòng thủ hỏa tiễn và giám sát không gian của Mỹ và NATO.
Chuyên gia Marc Jacobsen thuộc đại học Royal Danish Defense College nói với AP rằng Mỹ từng có một hiện diện quân sự rất lớn tại Greenland, đồng thời lưu ý chưa rõ thỏa thuận mới khác bao nhiêu so với những quyền Washington đã có từ trước. (MPL)
