Gần một trăm tác phẩm bonsai, tùng, bách, olive,…
Nguyên Huy/Người Việt
WESTMINSTER (NV) – Vào hai ngày cuối tuần tới, 9 và 10 tháng 8, Hội Cây Kiểng Bonsai Ðỗ Quyên sẽ mở cuộc triển lãm hàng năm tại Trung Tâm Văn Hóa Chùa Bảo Quang.
Một cây Bonsai dáng nghiêng.
Theo ông Ngụy Ðược, người sáng lập hội và cũng là đương kim hội trưởng, “Hàng năm hội đều có mở cuộc triển lãm cây cảnh và bonsai để trước hết là cho các hội viên có dịp gặp gỡ và trao đổi nhau những kinh nghiệm kỳ thú trong việc săn sóc cây cảnh, nhất là cây bonsai. Sau đó là dịp để hội giới thiệu nghệ thuật chơi cây cảnh và bonsai trong cộng đồng người Việt.”
Cuộc triển lãm năm nay sẽ diễn ra trong hai ngày với khoảng gần một trăm tác phẩm về các loại bonsai như tùng, bách, olive… của các hội viên trong Hội Ðỗ Quyên. Cũng trong hai ngày triển lãm này, hội cũng mở những lớp chỉ dẫn cách săn sóc cây kiểng đặc biệt là các loại cây Bonsai. Theo thường lệ thì sẽ có hai lớp, một bằng tiếng Việt và một tiếng Anh vì qua những lần triển lãm trước, số khách đến thưởng ngoạn người địa phương thuộc nhiều sắc tộc Mỹ, Mexico, Hoa, Ðại Hàn, Philippines,…đến khá đông.
Hội Cây Kiểng & Bonsai Ðỗ Quyên được thành lập từ 4, 5 năm nay và nay thì đã được các hội bonsai trên thế giới biết đến rất nhiều qua thành tích của người sáng lập. Ông Ngụy Ðược cho biết ông “thường được nhiều nơi mời đến dạy về bonsai trong các lớp học về bonsai của các hội ở nhiều nơi. Lý do họ biết đến chúng tôi có thể vì hai lẽ, một là tôi là một học trò của danh sư bonsai người Nhật, ông Masahiko cũng còn có tên là Kimura. Ông là một chuyên gia nổi tiếng thế giới về lãnh vực bonsai. Lẽ thứ hai là do tác phẩm của tôi được trưng bày trong các kỳ triển lãm. Phần lớn những tác phẩm của tôi đã được giới bonsai thế giới chú ý, theo dõi. Một số magazine về bonsai đã xin phép đưa các tác phẩm của tôi lên bìa báo (đã có 3 tờ).”
Nói về nghệ thuật bonsai, ông Ngụy Ðược cho biết, “Nghệ thuật Bonsai là thứ nghệ thuật giúp cho người ta thu nhỏ thiên nhiên để thưởng thức. Xuất phát từ Trung Hoa, được Nhật Bản phát triển nên nay nói đến bonsai là nói đến nghệ thuật thanh cao của người Nhật. Cái chính của bonsai là sự tạo dáng khi đã kiếm được một cây bonsai nào. Các loại cây như tùng, bách, xi, sung, đa… thường được chọn làm cây Bonsai.
Ở những vùng núi cao bên Trung Hoa người ta bắt gặp những loại cây này mọc hoang và có hình dáng nhỏ gọn nên đã đem về nuôi dưỡng. Người ta chia thành 4 loại tùy theo chiều cao. Dưới 15 cm là loại bonsai rất nhỏ, thứ đến là từ 16 đến 30 cm là loại nhỏ, từ 31 đến 60 cm là loại trung bình. Còn cao trên 60 cm là loại lớn. Về dáng thì có thế thẳng đứng, thế thẳng đứng phóng khoáng, thế nghiêng, thế thác đổ và thế nửa thác đổ. Rồi tứ 5 thế đó người ta tạo thêm những thế khác như thế rễ phủ trên đá hay trong đá thế song thụ hay tam thụ và thế rễ lùm… Về thời gian để một tác phẩm bonsai hoàn chỉnh thường phải mất đến ba, bốn năm.”
Ðể định giá trị một cây bonsai người ta thường dựa vào một số yếu tố, thứ nhất là cây phải trổ nhiều hoa và hoa phải có màu sắc đẹp, lá phải xanh mướt và bóng, càng nhỏ càng tốt, thân cây phát triển như đầu voi đuôi chuột nghĩa là dưới to trên nhỏ. Một cây mà có đường kính phần gốc và ngọn không chênh lệch bao nhiêu thì không thể là cây bonsai được. Cây phải có cành và nhánh rõ ràng và theo một hình dáng nào đó đã định trước. Cành, nhánh cũng phải mọc những chồi non tốt. Vỏ cây càng lộ vẻ sần sùi, già cỗi càng tốt. Phần rễ phải dầy, to, gân guốc nổi trên một phần ba mặt chậu.
Chậu cũng là một phần tạo dáng cho cây bonsai. Chậu vuông, chậu chữ nhật, chậu hình voan nông sâu phải thích hợp với hình dáng của cây. Có chậu như một khe đá che phần gốc rễ sần sùi càng làm cho cây bonsai có một vóc dáng đặc biệt… Tóm lại bonsai là một nghệ thuật diễn đạt ấn tượng để người xem có được cảm giác thấy một hình ảnh có thật của một cổ thụ nhưng được thu nhỏ.
Ba tính chất thường làm nổi bật một cây bonsai là tính cổ thụ, tính thiên nhiên và tính thu nhỏ. Tính cổ thụ là cho dù cây còn nhỏ tuổi nhưng nghệ nhân bonsai đã tạo được những nét già cỗi khiến cây trở thành cổ thụ. Tính thiên nhiên hay tự nhiên là cây không được lộ ra sự nắn nót, gò ép. Ðiều này thật khó. Nó định tài năng của một nghệ nhân bonsai. Còn tính thu nhỏ là theo tỷ lệ một cây lớn tự nhiên, nó phải đồng dạng chứ không phải chỉ làm cho cây lùn đi. Phải hiểu Bonsai không phải là thứ cây lùn.
Tất cả những phương cách để tạo cho một cây thiên nhiên thành bonsai, ông Ngụy Ðược cho biết, đều có trong nhiều tạp chí chuyên biệt về bonsai, trong những sinh hoạt của các hội bonsai như hội Ðỗ Quyên và tất nhiên là phải dùng các dụng cụ chuyên biệt để cắt tỉa, cũng như các loại thuốc dưỡng cây, thúc cây phát triển như ý mình. Tất cả những thứ này, hội cũng sẽ cung cấp cho những ai cần đến.
Thú chơi cây cảnh với người Việt hiện nay ở hải ngoại không còn chỉ là thú tiêu dao của người lớn tuổi mà đã thu hút được mọi người trong các lớp tuổi. Một trong những lý do là kinh tế. Hầu hết các gia đình người Việt hải ngoại nay đã không còn phải tất bật long đong với cuộc sống như khi còn ở trong nước nên có thể nghĩ đến những thú tiêu dao thanh tịnh trong cây kiểng. Một lý do khác nữa là ngày nay “bí quyết” tạo Bonsai đã được phổ biến rộng khắp không còn là của riêng của những “nhà nghề” như xưa nữa.
Quí độc giả cần liên lạc với hội Ðỗ Quyên xin gọi (323) 842-6188.
