SACRAMENTO, California (NV) – Một dự luật tại California có thể cho phép các hãng bảo hiểm xe hơi theo dõi cách lái xe của khách hàng để tính phí bảo hiểm, theo trang báo mạng CalMatters hôm Thứ Tư, 8 Tháng Bảy.
Dự Luật AB 311, do nữ Dân Biểu Tina McKinnor (Dân Chủ-Inglewood) đề xuất, cho phép tài xế tự nguyện dùng dữ liệu “telematics” để chứng minh hồ sơ lái xe của mình. Đổi lại, họ có thể được giảm phí bảo hiểm nếu hệ thống ghi nhận họ lái xe an toàn.
“Telematics” là công nghệ thu thập dữ liệu từ xe hơi, điện thoại thông minh, ứng dụng di động, hoặc các thiết bị kết nối khác. Dữ liệu có thể gồm vị trí, tốc độ, quãng đường, lực thắng, mức độ cua gấp, đổi làn xe, bám đuôi xe trước, thời điểm lái xe, tuyến đường di chuyển, và một số hành vi khác sau tay lái.
California hiện là tiểu bang duy nhất ở Mỹ chưa cho phép các hãng bảo hiểm dùng “telematics” để định giá bảo hiểm xe hơi. Theo luật hiện hành, khi tính phí bảo hiểm, các công ty phải đặt trọng tâm vào ba yếu tố chính: Hồ sơ an toàn của tài xế, số dặm lái xe, và kinh nghiệm lái xe.
Dự Luật AB 311 sẽ cho phép tài xế dùng dữ liệu “telematics” như một phần của hồ sơ lái xe, bên cạnh dữ liệu của Nha Lộ Vận California (DMV).
Những người ủng hộ nói dự luật có thể giúp đường phố an toàn hơn, vì tài xế có khuynh hướng lái cẩn thận để được giảm phí. Những người phản đối, gồm Bộ Bảo Hiểm California (CDI), tổ chức bảo vệ người tiêu dùng (Consumer Watchdog), và nhiều tổ chức bảo vệ quyền riêng tư, lo ngại dự luật mở đường cho một hệ thống định giá bảo hiểm thiếu minh bạch, có thể dựa vào dữ liệu cá nhân và thuật toán khó kiểm chứng.
Lời hứa giảm phí bảo hiểm nếu lái xe an toàn hơn
Tại phiên điều trần của Ủy Ban Bảo Hiểm Thượng Viện California hôm 24 Tháng Sáu, bà Kellie Montalvo kể rằng con trai bà, anh Benjamin, 21 tuổi, thiệt mạng năm 2020 khi đang đi xe đạp và bị một nữ tài xế nhắn tin điện thoại trong khi lái xe, tông trúng. Theo bà, người tài xế này từng bị phạt vì chạy quá tốc độ, từng gây tai nạn, và vụ liên quan đến con bà là lần thứ tư nghi can bỏ chạy khỏi hiện trường sau khi gây tai nạn.
“Tôi mất ngủ rất nhiều đêm khi nghĩ rằng, nếu cô ấy bị chặn lại ở một thời điểm nào đó trước cái đêm kinh hoàng ấy, có lẽ con trai của tôi còn sống hôm nay,” bà Montalvo nói trong nghẹn ngào. Bà kêu gọi các nhà lập pháp phải thông qua dự luật vì tin rằng biện pháp này có thể cứu mạng người.
Một số nhân chứng khác cũng mang theo ảnh lớn của thân nhân thiệt mạng trong tai nạn giao thông để ủng hộ AB 311.
Nữ Dân Biểu McKinnor nói tại phiên điều trần rằng bà mất ba người bạn trong các vụ tai nạn xe hơi vài năm gần đây. Theo bà, “telematics” là công cụ khuyến khích tài xế lái an toàn hơn.
Tổ chức “Safer Streets for Everyone,” một nhóm vận động an toàn giao thông, là đồng bảo trợ dự luật. Ông Damian Kevitt, sáng lập viên kiêm giám đốc điều hành tổ chức này, từng bị xe tông khi đi xe đạp và mất một chân. Ông dẫn ra một số kết quả nghiên cứu cho thấy tài xế cải thiện hành vi, trong đó có việc giảm dùng điện thoại khi lái xe, nếu có phần thưởng tài chính.
Tuy nhiên, CalMatters ghi nhận các nghiên cứu được nhắc đến tại phiên điều trần đều có hậu thuẫn của ngành bảo hiểm. Những người ủng hộ AB 311 tại hai ủy ban của Thượng Viện gần đây chưa nêu ra nghiên cứu độc lập nào chứng minh được “telematics” thật sự giúp cải thiện an toàn giao thông.
Một điểm gây tranh cãi khác là lời hứa giảm phí bảo hiểm. Bộ Bảo Hiểm California dẫn dữ liệu của tiểu bang Maryland năm 2023 cho thấy trong số tài xế tham gia chương trình “telematics,” 31% được giảm phí, 24% bị tăng phí, và 45% gần như giữ nguyên phí bảo hiểm.
Nghiên cứu của Maryland cũng cho thấy hệ thống “telematics” thu thập nhiều loại dữ liệu, gồm tuyến đường, ngày lái xe, mức tăng tốc hoặc thắng gấp, khoảng cách bám đuôi xe trước, cua gấp, và nhiều hành vi khác. Phần lớn các hãng bảo hiểm thuê bên thứ ba thu thập dữ liệu này.
Một khảo sát độc lập của Consumer Reports năm 2024 cho thấy “telematics” có thể giúp một số tài xế giảm phí bảo hiểm, với mức tiết kiệm trung vị (median) khoảng $120 mỗi năm. Khảo sát cũng ghi nhận số tiền bảo hiểm tiết kiệm nhiều hơn đối với nhiều tài xế người da đen và gốc Latino so với tài xế da trắng và gốc Châu Á. Tuy vậy, một số tài xế tham gia khảo sát lại cho thấy bảo hiểm của họ bị tăng phí.
Quyền riêng tư, thuật toán, và tranh cãi về AB 311
Bộ Bảo Hiểm California phản đối AB 311 vì cho rằng dự luật chưa phù hợp với Prop. 103, tức là đề luật bảo hiểm được cử tri California thông qua năm 1988. Prop. 103 ra đời trong bối cảnh phí bảo hiểm xe hơi và nhà ở tăng cao, đồng thời yêu cầu các hãng bảo hiểm giảm 20% cho tài xế có hồ sơ lái xe tốt.
Dự luật này cho phép hãng bảo hiểm xét số dặm lái xe khi định phí, vì quãng đường là yếu tố được pháp luật công nhận. Nhưng theo Bộ Bảo Hiểm, Dự Luật AB 311 đi xa hơn khi cho phép các hãng dùng nhiều loại dữ liệu hành vi do bên thứ ba thu thập.
Trong thư gửi Thượng Nghị Sĩ Steve Padilla (Dân Chủ-Chula Vista), chủ tịch Ủy Ban Bảo Hiểm Thượng Viện, bà Josephine Figueroa, thứ trưởng kiêm giám đốc lập pháp của Bộ Bảo Hiểm California, cảnh báo dự luật tạo ra “những lỗ hổng trách nhiệm rộng,” làm suy yếu vai trò giám sát của cơ quan quản lý, và cho phép các hãng bảo hiểm chuyển một phần trách nhiệm chủ chốt sang các nhà cung cấp “telematics” bên ngoài.
Bà Figueroa cũng cho rằng dự luật dùng ngôn ngữ mơ hồ về việc các hãng bảo hiểm phải thẩm định các công ty “telematics” ra sao, cũng như cách đưa dữ liệu này vào hồ sơ lái xe. Theo bà, cơ quan bảo hiểm từng ghi nhận các trường hợp tiêu chí tưởng như trung tính lại tạo tác động bất lợi cho một số cộng đồng, chẳng hạn dùng tỉ lệ ghi danh cử tri theo khu điều tra dân số như yếu tố thay thế cho chủng tộc hoặc tư cách công dân.
Consumer Watchdog chia sẻ những quan ngại với Bộ Bảo Hiểm. Bà Carmen Balber, giám đốc điều hành tổ chức này, nói tại phiên điều trần rằng bảo hiểm xe hơi ở California phải dựa trên hồ sơ lái xe thật sự của tài xế, thay vì sản phẩm của một thuật toán hoặc hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) chưa được kiểm chứng để dự đoán hành vi tương lai.
Bà Balber cũng đặt vấn đề về thủ tục lập pháp của AB 311. Theo bà, dự luật được sửa theo kiểu “gut-and-amend,” tức là gần như thay ruột dự luật sau thời hạn giới thiệu ban đầu, thường để đẩy nhanh một nội dung gây tranh cãi. Nội dung thay mới này được nộp lên Thượng Viện ngày 10 Tháng Sáu, và Consumer Watchdog có chưa đầy một tuần lễ để chuẩn bị trước khi dự luật được đưa ra thảo luận.
Bộ Bảo Hiểm California cũng nêu các lo ngại tương tự trong thư gửi các nhà lập pháp.
Tuy nhiên, bốn ngày sau thư cảnh báo của Bộ Bảo Hiểm, Ủy Ban Bảo Hiểm Thượng Viện vẫn thông qua AB 311. Vài ngày sau, Ủy Ban Quyền Riêng Tư, Công Nghệ Số, và Bảo Vệ Người Tiêu Dùng của Thượng Viện cũng thông qua dự luật và chuyển sang Ủy Ban Chuẩn Chi, bước kế tiếp trong tiến trình lập pháp.
Danh sách ủng hộ Dự Luật AB 311 bao gồm nhiều nhóm vận động trong ngành bảo hiểm, vốn từ lâu muốn California cho phép dùng “telematics.” Theo dữ liệu Digital Democracy của CalMatters, “Personal Insurance Federation of California,” một nghiệp đoàn đại diện cho các hãng bảo hiểm cá nhân tại California, từng chi khoảng $1,000 cho ăn tối và đi lại liên quan đến Dân Biểu McKinnor trong vài năm qua. Hồ sơ tài chính tranh cử của tiểu bang cũng cho thấy bà McKinnor nhận tổng cộng $38,000 từ nhóm này cùng một số nhóm khác, và của nhân viên ngành bảo hiểm từ năm 2022.
Thượng Nghị Sĩ Steve Padilla cũng nhận số tiền vận động tranh cử tương đương từ ngành bảo hiểm kể từ năm 2022, theo hồ sơ tài chính tranh cử. Thượng Nghị Sĩ Christopher Cabaldon (Dân Chủ-Napa), chủ tịch Ủy Ban Quyền Riêng Tư, cũng nhận khoảng $27,000 từ ngành bảo hiểm, tính từ thời điểm ông tranh cử vào Hạ Viện California năm 2008.
Tại phiên điều trần của Ủy Ban Quyền Riêng Tư, ông Cabaldon bày tỏ ủng hộ mạnh mẽ Dự Luật AB 311. Ông nói người tiêu dùng nên có quyền chọn cách dùng dữ liệu lái xe của mình và ông tin vào triển vọng của công nghệ này.
Các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và quyền riêng tư, gồm ACLU California Action, Consumer Federation of California, và TechEquity Action, lo rằng tài xế thu nhập thấp có thể cảm thấy bị ép phải đổi dữ liệu cá nhân lấy cơ hội giảm phí bảo hiểm. Với một sản phẩm bắt buộc phải mua như bảo hiểm xe hơi, lựa chọn đó có thể trở thành áp lực tài chính.
Bà Becca Cramer, đại diện “Privacy Rights Clearinghouse,” nói trước hai ủy ban Thượng Viện rằng Dự Luật AB 311 sẽ cho phép một nền tảng số “định giá bằng giám sát” đối với một sản phẩm mà người dân California bắt buộc phải có. Theo bà, người dân California có quyền riêng tư được quy định trong hiến pháp và quyền đó cần được bảo vệ khi họ mua bảo hiểm xe hơi.
Tranh cãi quanh Dự Luật AB 311 hiện tập trung vào câu hỏi là liệu California có nên cho phép các hãng bảo hiểm dùng dữ liệu liên quan đến hành vi lái xe của cá nhân để giảm phí cho một số tài xế, trong khi nguy cơ bị theo dõi, định giá thiếu minh bạch, và thiên lệch thuật toán vẫn là điều đáng lo ngại.
Với người lái xe, lời hứa giảm phí nghe có vẻ hấp dẫn trong thời điểm chi phí bảo hiểm tăng. Nhưng với các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng, một khoản giảm chưa chắc chắn không đủ để biện minh cho việc mở rộng thu thập dữ liệu cá nhân trên đường phố California. (T.C.) [đ.d.]
