SACRAMENTO, California (NV) – Một thực tế âm thầm nhưng thiếu thốn dai dẳng là cảnh hàng trăm ngàn trẻ em tại California đang lớn lên trong các gia đình chỉ có cha/mẹ đơn thân mà không nhận được đầy đủ tiền cấp dưỡng, khoảng trống tài chính tưởng nhỏ nhưng đủ để đẩy các em vào tình trạng thiếu thốn.
Từ thực tế khó khăn này, Dân Biểu Tiểu Bang Stephanie Nguyễn (Dân Chủ- Địa Hạt 10 tiểu bang California) đưa ra một dự luật được xem là chưa từng có tiền lệ tại Mỹ, nhằm buộc hệ thống chính quyền phải chủ động bảo vệ quyền lợi tài chính của trẻ em thay vì trông chờ vào sự tự nguyện của người lớn, theo trang tin The Daily Journal cho biết.
Dự luật AB 1643, được giới thiệu vào Tháng Tư 2026, không chỉ là một điều chỉnh thủ tục mà là một thay đổi tận gốc cách vận hành của hệ thống trợ cấp nuôi con. Nếu như trước đây, phụ huynh có quyền nuôi con phải tự ghi danh vào Department of Child Support Services để nhận tiền cấp dưỡng, một bước mà nhiều người không thực hiện vì thiếu thông tin, vì thỏa thuận riêng, hoặc vì những mối quan hệ đổ vỡ quá phức tạp, thì nay, theo đề xuất của nữ dân biểu tiểu bang gốc Việt, hệ thống sẽ mặc nhiên ghi danh tất cả các gia đình có liên quan đến án lệnh cấp dưỡng, trừ khi họ chủ động rút ra.
Chính cơ chế tự động đưa vào danh sách này là lý do dự luật của Dân Biểu Stephanie Nguyễn được xem là đầu tiên tại Mỹ. Hiện nay, theo luật liên bang, chỉ những gia đình nhận trợ cấp công mới bị buộc phải tham gia hệ thống cấp dưỡng, còn lại phần lớn phụ huynh được quyền lựa chọn. Điều đó tạo ra một khoảng trống lớn là tiền cấp dưỡng tồn tại trên giấy tờ, nhưng không phải lúc nào cũng được thi hành trong thực tế. Và khi hệ thống dựa vào lựa chọn cá nhân của phía phụ huynh mất quyền nuôi con, những người dễ bị tổn thương nhất, chính là trẻ em, lại là bên chịu thiệt thòi.
Tại California có khoảng 2 triệu trẻ em sống trong gia đình đơn thân, trong đó cứ bốn em thì có một em sống dưới mức nghèo, khoảng cách giữa quyền lợi pháp lý và thực tế đời sống ngày càng trở nên rõ rệt. Trong khi đó, hệ thống cấp dưỡng của tiểu bang, vốn có khả năng chuyển hàng chục triệu đô mỗi tháng đến các gia đình, lại chưa được tận dụng đầy đủ. Nói cách khác, công cụ đã có, nguồn tiền đã có, nhưng cơ chế vận hành chưa đủ mạnh để đưa tiền đến đúng nơi cần đến.
Trong bối cảnh đó, lập luận của Dân Biểu Stephanie Nguyễn mang tính trực diện và thực dụng. Bà cho rằng khi một gia đình rơi vào cảnh một nguồn thu nhập, thì mỗi khoản tiền cấp dưỡng không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà là yếu tố quyết định để duy trì mức sống tối thiểu cho trẻ. Khi dòng tiền này bị gián đoạn, hệ quả không dừng lại ở những bữa ăn thiếu hụt, mà lan sang cả việc học hành, sức khỏe và sự ổn định tâm lý của trẻ em.
Nếu được thông qua, dự luật sẽ đưa phần lớn các gia đình vào một hệ thống có khả năng thực thi mạnh hơn, nơi việc cấp dưỡng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thiện chí của người trả tiền. Thông qua các công cụ như khấu trừ lương hay giữ tiền hoàn thuế, tiểu bang có thể bảo đảm rằng khoản tiền này được chuyển đều đặn đến phụ huynh đang nuôi con. Sự thay đổi này, về bản chất, không tạo ra nguồn tiền mới, nhưng làm cho dòng tiền hiện có trở nên ổn định và đáng tin cậy hơn.
Dĩ nhiên, đề xuất này không tránh khỏi tranh cãi. Một số ý kiến lo ngại rằng việc đưa tất cả gia đình vào cùng một hệ thống có thể làm xáo trộn những thỏa thuận riêng vốn đang vận hành ổn định, hoặc vô tình làm căng thẳng thêm mối quan hệ giữa hai bên sau ly dị. Tuy nhiên, điểm mấu chốt không nằm ở sự thuận tiện của người lớn mà ở câu hỏi cốt lõi đó là: Khi hệ thống hiện nay vẫn để quá nhiều trẻ em rơi vào cảnh thiếu thốn, thì việc can thiệp mạnh hơn có phải là điều cần thiết hay không.
Với dự luật mới, Dân Biểu Stephanie Nguyễn đặt lại thứ tự ưu tiên. Thay vì xem cấp dưỡng nuôi con là một thỏa thuận dân sự giữa hai người lớn, dự luật của bà coi đó là một nghĩa vụ xã hội đối với trẻ em, một nghĩa vụ mà nhà nước có trách nhiệm bảo đảm được thi hành. Và chính sự thay đổi góc nhìn đó đã khiến đề xuất này trở thành một bước đi vừa táo bạo, vừa đáng chú ý trong chính sách gia đình tại Hoa Kỳ hiện nay. (MPL)
