WASHINGTON, DC (NV) – Tổng Thống Donald Trump hôm Thứ Bảy, 1 Tháng Tám, tuyên bố sẽ tiếp tục để ông Todd Blanche giữ chức quyền bộ trưởng tư pháp và đe dọa đẩy trở lại “quỹ đen” trị giá gần $1.8 tỷ, nhằm tưởng thưởng cho người ủng hộ, nếu hai thượng nghị sĩ Cộng Hòa, ông John Cornyn của Texas và ông Thom Tillis của North Carolina, không bỏ phiếu chuẩn thuận ông Todd Blanche, làm bộ trưởng Bộ Tư Pháp, theo AP.
Ông Blanche từng là thành viên chủ chốt trong nhóm luật sư biện hộ cho Tổng Thống Trump khi ông đối diện bốn bản cáo trạng. Nay, tổng thống không chỉ muốn đưa luật sư cũ của mình lên lãnh đạo Bộ Tư Pháp, mà còn công khai gắn việc chuẩn thuận nhân sự đó với tương lai của một quỹ bị chánh án liên bang phán không có cơ sở pháp lý.
Lời đe dọa của ông Trump đặt Thượng Viện trước một lựa chọn có tính cưỡng ép rằng hoặc chấp thuận người từng là luật sư của tổng thống, hoặc chứng kiến ông Trump giữ người đó tại chức mà không cần chuẩn thuận, đồng thời hồi sinh một “quỹ đen” gây tranh cãi.
Một vụ kiện trong đó Trump đứng ở cả hai phía
Quỹ $1.776 tỷ được tạo ra từ một thỏa thuận nhằm chấm dứt vụ kiện $10 tỷ do ông Trump, hai con trai là Donald Trump Jr. và Eric Trump, cùng công ty gia đình Trump Organization đệ đơn chống lại IRS và Bộ Ngân Khố về việc hồ sơ thuế của họ bị tiết lộ hồi năm 2019.
Điều bất thường là khi thỏa thuận được lập, ông Trump vừa là nguyên đơn với tư cách cá nhân, vừa là tổng thống đứng đầu nhánh hành pháp, trong đó có IRS, Bộ Ngân Khố và Bộ Tư Pháp, những cơ quan do ông lãnh đạo đứng phía bị đơn.
Một điểm đáng chú ý nữa là vụ tiết lộ hồ sơ này xảy ra ngay dưới nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump. Đáng ra chính ông phải là người chịu trách nhiệm hoàn toàn trong vai trò tổng thống đứng đầu chính phủ.
Ngày 18 Tháng Năm, Bộ Tư Pháp thông báo Tổng Thống Trump và gia đình đồng ý rút đơn kiện để đổi lấy lời xin lỗi chính thức và việc thành lập quỹ. Ông Trump không nhận tiền trực tiếp, nhưng quỹ sẽ lấy $1.776 tỷ từ Judgment Fund, một ngân khoản thường trực của liên bang dùng để thanh toán các phán quyết và dàn xếp kiện tụng.
Các đồng minh của Trump từng bị truy tố vì tham gia cuộc tấn công Quốc Hội ngày 6 Tháng Giêng, 2021, có thể thuộc số người xin bồi thường. Trump gọi họ là nạn nhân của một hệ thống tư pháp bị “vũ khí hóa,” mặc dù nhiều người đã nhận tội hoặc bị kết án dựa trên bằng chứng, hình ảnh và lời khai trước tòa, theo Reuters.
Thỏa thuận còn đi kèm một lệnh rất rộng, tìm cách ngăn các cơ quan liên bang điều tra, kiểm toán hoặc theo đuổi một số vấn đề thuế liên quan đến Trump, gia đình, các công ty và chi nhánh của ông.
Thượng Nghị Sĩ Cornyn nói phạm vi có thể liên quan tới hơn 100 công ty con và yêu cầu Bộ Tư Pháp xác nhận bằng văn bản rằng sự miễn trừ không được áp dụng cho những cuộc kiểm toán trong tương lai.
Toà liên bang vô hiệu hóa thỏa thuận
Ngày 13 Tháng Bảy, Chánh Án Liên Bang Kathleen Williams kết luận Tổng Thống Trump sử dụng vụ kiện IRS cho mục đích không thích hợp, nhằm tạo vẻ hợp pháp cho một thỏa thuận đem lại lợi ích cá nhân và chính trị.
Chánh Án Williams xác định các luật sư riêng của ông Trump và Bộ Tư Pháp không thật sự đứng ở hai phía đối nghịch như một vụ kiện dân sự hợp lệ đòi hỏi. Bà ngăn cấm các bên sử dụng thỏa thuận trong những thủ tục pháp lý khác, làm cho các điều khoản về quỹ và sự bảo vệ khỏi kiểm toán không thể có hiệu lực. Một số luật sư còn bị chế tài hoặc chuyển hồ sơ tới cơ quan kỷ luật nghề nghiệp.
Tòa cũng cho rằng vụ kiện không có nền tảng khả thi về luật pháp hoặc sự kiện và đã bị sử dụng để “thao túng tiến trình tư pháp.” Vị chánh án còn đặc biệt lo ngại về lời khai của ông Blanche, mô tả một số phát biểu của ông là gây hiểu lầm hoặc thiếu thành thật.
Như vậy, đây không đơn giản là một chính sách gây tranh luận. Thỏa thuận tạo ra quỹ đã bị một thẩm phán liên bang xác định là sản phẩm của việc sử dụng sai tòa án và không còn giá trị pháp lý.
Trump tuyên bố quỹ đã “chết,” rồi lập tức hồi sinh
Trước sự phản đối của các thượng nghị sĩ Cộng Hòa, ông Blanche từng nói quỹ sẽ không được tiến hành. Bộ Tư Pháp sau đó cung cấp văn bản cho biết lệnh ngày 18 Tháng Năm thành lập quỹ được thu hồi và “không còn hiệu lực.”
Hôm Thứ Sáu, 31 Tháng Bảy, Trump cũng tuyên bố quỹ đã “chết.” Hành động này dường như mở đường cho cuộc thương lượng với hai thượng nghị sĩ Cornyn và Tillis. Thượng Nghị Sĩ Chuck Grassley (Cộng Hoà – Iowa), chủ tịch Ủy Ban Tư Pháp Thượng Viện, sau đó đưa cuộc bỏ phiếu về đề cử ông Blanche trở lại lịch trình ngày Thứ Ba, nhằm cho Tòa Bạch Ốc thêm thời gian tìm đủ phiếu.
Nhưng đến sáng Thứ Bảy, Tổng Thống Trump lại đổi ý. Ông đe dọa phục hồi quỹ nếu hai thượng nghị sĩ tiếp tục phản đối ông Blanche, đồng thời công kích họ vì những bất đồng chính trị trước đó.
Sự đảo ngược chỉ trong vòng một ngày cho thấy lời tuyên bố quỹ đã “chết” không phải một cam kết dựa trên nguyên tắc pháp lý mà giống một nhượng bộ tạm thời trong cuộc mặc cả thương trường kiểu ông Trump có thể bỏ quỹ để lấy phiếu cho ông Blanche, rồi lại đe dọa phục hồi quỹ khi các thượng nghị sĩ chưa chịu khuất phục.
Cộng Hòa phản ứng: “Thúng tiền bồi thường cho những kẻ côn đồ”
Thượng Nghị Sĩ Tillis tuyên bố Tổng Thống Trump rõ ràng muốn hồi sinh một “thúng tiền bồi thường” bằng cách lập quỹ khác hoặc ép Quốc Hội thông qua một dự luật mà đa số nghị sĩ Cộng Hòa tại Thượng Viện phản đối.
Ông Tillis đánh giá ông Blanche có năng lực, nhưng sự đảo ngược của Tổng Thống Trump có thể làm ông Blanche không được chuẩn thuận. Hai thượng nghị sĩ Cornyn và Tillis muốn có một cam kết bằng văn bản rằng quỹ không thể trở lại và điều khoản bảo vệ ông Trump và gia đình khỏi kiểm toán phải được giới hạn rõ ràng.
Lo ngại của họ không phải vô căn cứ. Quỹ được thiết kế đủ rộng để những người bị truy tố vì cuộc tấn công Quốc Hội ngày 6 Tháng Giêng, 2021, có thể xin bồi thường, kể cả một số người đã nhận tội hoặc bị kết án. Các nhà phê bình cho rằng tiền thuế có nguy cơ trở thành phần thưởng chính trị cho những người trung thành với Trump.
Không phải chống “vũ khí hóa” Bộ Tư Pháp mà là ‘hợp pháp hóa’ lấy tiền thuế
Society for the Rule of Law, một tổ chức gồm nhiều luật gia bảo thủ và cựu viên chức Cộng Hòa, gọi quỹ này là sự chuyển hướng vi phạm pháp luật khi dành $1.776 tỷ tiền thuế vào một “quỹ đen” nhằm tưởng thưởng đồng minh chính trị. Tổ chức này nhấn mạnh Hiến Pháp trao quyền chi tiêu cho Quốc Hội, trong khi Quốc Hội chưa chuẩn thuận ngân sách riêng cho quỹ.
Giáo Sư Luật Adam Zimmerman của trường đại học University of Southern California nói chưa từng có tiền lệ một tổng thống đương nhiệm sử dụng vụ kiện riêng chống chính chính quyền của mình để tạo ra một chương trình tiền công được thiết kế cho những người ủng hộ.
Thượng Nghị Sĩ Ron Wyden (Dân Chủ – Oregon) gọi điều khoản bảo vệ Tổng Thống Trump và gia đình khỏi kiểm toán là hành động tự phục vụ tham nhũng, đồng thời yêu cầu Thượng Viện bác đề cử ông Blanche vì vai trò của ông ấy trong việc xây dựng thỏa thuận.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở tên gọi “chống vũ khí hóa.” Vấn đề là một tổng thống đã dùng vụ kiện cá nhân để tìm quyền miễn trừ cho gia đình, tạo quỹ tiền thuế cho những người có thể là đồng minh chính trị, rồi dùng tương lai của quỹ ấy để gây sức ép đưa luật sư riêng lên đứng đầu Bộ Tư Pháp.
Bộ trưởng Bộ Tư Pháp phải phục vụ Hiến Pháp và quyền lợi của nước Mỹ, không phải lòng trung thành với người từng thuê mình.
Khi tổng thống trở thành nguyên đơn, kiểm soát bị đơn, lựa chọn người thương lượng, hưởng lợi từ thỏa thuận và dùng thỏa thuận ấy để ép Thượng Viện chuẩn thuận luật sư của mình, đó không còn là thượng tôn luật pháp. Đó là quyền lực công bị kéo xuống thành công cụ phục vụ quyền lợi cá nhân. (MPL)
