ORANGE COUNTY, California (NV) – Dân Biểu Derek Trần (Dân Chủ) và ứng cử viên Chương Võ (Cộng Hòa) đang tranh ghế đại diện Địa Hạt 45 của California tại Hạ Viện Hoa Kỳ trong cuộc bầu cử diễn ra vào ngày 3 Tháng Mười Một.
Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ, có hai người gốc Việt tranh cùng một ghế dân biểu liên bang trong bầu cử chung cuộc (general election).
Cùng xuất thân từ gia đình người Việt tị nạn và từng nhận trợ giúp của chính phủ, hai người có quan điểm khác nhau về trợ cấp, bảo hiểm y tế, và chính sách di trú, theo báo mạng Capital & Main hôm Thứ Tư, 14 Tháng Mười.
Địa Hạt 45 phần lớn thuộc Orange County, bao gồm vùng Little Saigon, nơi có cộng đồng người Việt lớn nhất hải ngoại, và một phần phía Đông Nam Los Angeles County. Người gốc Việt chiếm khoảng 13% dân số địa hạt, theo số liệu của Cơ Quan Thống Kê Dân Số được bài báo dẫn lại.
Cha mẹ của cả hai ứng cử viên đều rời Việt Nam sau năm 1975. Những gì hai người trải qua từ thời thơ ấu được họ nhắc đến trong vận động tranh cử, nhất là giữa lúc chính phủ liên bang đưa ra những thay đổi về chương trình hỗ trợ người có thu nhập thấp.
Khác biệt về trợ cấp và giảm thuế
Một điểm bất đồng chính giữa hai ứng cử viên là Đạo Luật HR 1 (One Big Beautiful Bill Act), được Tổng Thống Donald Trump ký ban hành năm 2025. Đạo luật bao gồm các khoản giảm thuế, đồng thời giảm chi tiêu liên bang cho Medicaid và chương trình trợ giúp thực phẩm SNAP (Food Stamps).
Ông Derek Trần bỏ phiếu chống HR 1. Ông Chương Võ công khai ủng hộ và cho biết gia đình ông được hưởng lợi về thuế.
Tại một buổi vận động trong nhà hàng ở Gardena hồi Tháng Tư, ông Chương Võ bày tỏ sự hài lòng về khoản tiền hoàn thuế nhận được. Trong cuộc phỏng vấn với Capital & Main, ông cho rằng gia đình ông thành công nhờ chăm chỉ làm việc, cùng sự giúp đỡ của chính phủ trong thời gian cần thiết.
“Hồi nhỏ, cả gia đình tôi đều nhận trợ cấp. Chúng tôi là người tị nạn, đến đây tay trắng,” ông Chương Võ nói. “Nhưng chúng tôi quyết tâm chấm dứt việc dựa vào trợ cấp.”
Ông Derek Trần nhấn mạnh vai trò của các chương trình từng giúp gia đình ông trang trải cuộc sống. Tại một buổi gặp tình nguyện viên ở Garden Grove ngày 26 Tháng Chín, ông nhắc đến chương trình hỗ trợ dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, sau sinh, và trẻ em dưới 5 tuổi (WIC), chương trình hỗ trợ tiền thuê nhà (Section 8), và trợ cấp thực phẩm.
Ông cho biết những khoản trợ giúp này gắn liền với tuổi thơ của ông, và giúp gia đình ông có thể sống tại Mỹ. Kinh nghiệm ấy là một lý do khiến ông phản đối việc cắt giảm các chương trình hỗ trợ người có thu nhập thấp.
Theo dữ liệu do California Health Care Foundation công bố năm 2025, khoảng 276,700 cư dân Địa Hạt 45 hưởng Medi-Cal, tương đương 36% dân số địa hạt vào thời điểm thống kê. Số liệu này có trước việc thay đổi bản đồ bầu cử. Medi-Cal là chương trình Medicaid của California, cung cấp bảo hiểm y tế cho người đủ điều kiện về thu nhập hoặc các tiêu chuẩn khác.
Trên trang vận động tranh cử, ông Chương Võ cam kết bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội và bảo hiểm y tế Medicare cho người cao niên đang hưởng các chương trình này. Theo ông, đây là những quyền lợi người lao động đã đóng góp trong quá trình làm việc, nên cần được phân biệt với các chương trình trợ giúp dành cho người có thu nhập thấp.
“An Sinh Xã Hội là quyền lợi có được qua đóng góp,” ông Chương Võ nói.
Ảnh hưởng đến bảo hiểm y tế và trợ cấp thực phẩm
Những thay đổi về Medicaid và SNAP phụ thuộc vào tình trạng di trú hiện tại của người nhận. Người từng đến Mỹ theo diện tị nạn không đương nhiên mất quyền lợi vì nguồn gốc nhập cư của mình.
Đối với SNAP, những người đang có quy chế tị nạn hoặc được chấp thuận tị nạn có thể mất điều kiện hưởng trợ cấp theo quy định mới. Người đã chuyển sang thường trú nhân, tức có thẻ xanh, vẫn có thể đủ điều kiện nếu đáp ứng các yêu cầu của chương trình. Người đã nhập quốc tịch được xét theo diện công dân Hoa Kỳ.
Tại California, quyền hưởng Medi-Cal tùy thuộc vào tuổi, thu nhập, tình trạng di trú, và việc người đó đã tham gia chương trình hay chưa. Tiểu bang sử dụng ngân sách riêng để duy trì bảo hiểm cho một số nhóm không được liên bang tài trợ. Người đang nhận Medi-Cal cần thực hiện việc gia hạn theo yêu cầu.
Capital & Main dẫn ước tính của phía thiểu số thuộc Ủy Ban Kinh Tế Lưỡng Viện Quốc Hội Mỹ, theo đó 44,008 người tại Địa Hạt 45 có thể mất bảo hiểm y tế vào năm 2034 do các thay đổi về Medicaid và bảo hiểm theo Đạo Luật Chăm Sóc Y Tế Giá Phải Chăng (ACA, thường được gọi là Obamacare). Tuy nhiên, phân tích công bố vào Tháng Sáu, 2025 có trước khi HR 1 được ban hành và thay đổi bản đồ bầu cử. Vì thế, con số này không phản ánh chính xác tác động đối với Địa Hạt 45 hiện nay.
Tranh luận về chủ nghĩa xã hội và di trú
Lập trường chống Cộng là một chủ đề trong cuộc vận động tranh cử. Ông Chương Võ chỉ trích Dân Biểu Derek Trần vì bỏ phiếu chống nghị quyết HR 1490 ngày 1 Tháng Chín, trong đó Hạ Viện Hoa Kỳ tuyên bố lên án chủ nghĩa xã hội dưới mọi hình thức.
Ông Derek Trần giải thích rằng ông phản đối nghị quyết vì phía Cộng Hòa bác đề nghị của ông bổ sung nội dung lên án chế độ Cộng Sản Việt Nam. Tài liệu của Ủy Ban Quy Tắc Hạ Viện ghi nhận đề nghị của ông Derek Trần có đề cập đến chế độ tại Việt Nam và ông Hồ Chí Minh.
Ông Brandon Bùi, 54 tuổi, cư dân Garden Grove, tham dự một buổi vận động của ông Chương Võ, cho biết ký ức về chiến tranh và cuộc sống tị nạn ảnh hưởng đến lựa chọn chính trị của ông. Ông Brandon Bùi liên hệ đảng Dân Chủ với chủ nghĩa xã hội vì một số ứng cử viên của đảng này được tổ chức Những Người Xã Hội Chủ Nghĩa Dân Chủ Hoa Kỳ (DSA) ủng hộ. Đây là quan điểm cá nhân của ông Brandon Bùi.
Dân Biểu Derek Trần cũng nhận được sự ủng hộ trong cộng đồng Việt Nam. Bà Cai Lê, 70 tuổi, tham gia nhóm tình nguyện viên nói tiếng Việt vận động cử tri tại Garden Grove, nói bà muốn chính phủ chăm lo cho người nghèo.
Về di trú, ông Derek Trần bị một số người có quan điểm cấp tiến chỉ trích vì bỏ phiếu ủng hộ Đạo Luật Laken Riley ngày 22 Tháng Giêng, 2025. Đạo luật yêu cầu cơ quan di trú giam giữ một số người không có giấy tờ hợp lệ nếu bị bắt hoặc bị cáo buộc phạm các tội được luật quy định, dù chưa bị tòa kết tội. Những người phản đối lo ngại quy định này xâm phạm quyền được xét xử theo đúng thủ tục pháp luật.
Cô Tracy La, giám đốc điều hành VietRISE, tổ chức bảo vệ quyền lợi cộng đồng Việt Nam và người nhập cư tại Orange County, cho biết lá phiếu ấy khiến một số cử tri trẻ có quan điểm cấp tiến thất vọng. Theo cô, cả ông Derek Trần và ông Chương Võ đều nhắc đến xuất thân từ gia đình nhập cư để vận động cử tri, nhưng chưa quan tâm đầy đủ đến những khó khăn mà người nhập cư trong địa hạt đang đối diện.
Tiền chợ, tiền nhà, và chi phí y tế
Đối với một số cử tri, lựa chọn trong Tháng Mười Một gắn liền với những khoản chi phí hàng tháng.
Ông James Syto, 59 tuổi, cử tri độc lập ở Santa Ana, nói với Capital & Main rằng ông làm công việc chăm sóc người khác tới 16 giờ mỗi ngày. Thu nhập của ông cao hơn mức được hưởng Medi-Cal, nhưng việc trả phí bảo hiểm y tế và tiền thuê nhà vẫn chật vật. Mỗi tuần, ông đến một điểm phát thực phẩm miễn phí để có thêm thức ăn cho gia đình.
Ông cho biết giá thực phẩm và triển vọng được chăm sóc y tế sẽ ảnh hưởng đến lá phiếu của mình.
Bản đồ bầu cử mới theo Đề Luật 50 được đánh giá là thuận lợi hơn cho ông Derek Trần. Tuy nhiên, lợi thế về thành phần cử tri chưa bảo đảm kết quả. Hai ứng cử viên tiếp tục vận động để giành sự ủng hộ của cư dân trước ngày bầu cử 3 Tháng Mười Một, với những bất đồng về thuế, trợ cấp, bảo hiểm y tế, và chính sách di trú.
Cho dù ai thắng, chiếc ghế dân biểu Địa Hạt 45 vẫn “trong tay” người Việt. (T.C.) [đ.d.]
