Thiên An/ Người Việt
WESTMINSTER, California (NV)- Công việc của một chuyên viên dạy phát âm, dạy nói (Speech-Language Pathologist hay Speech therapist) bao gồm việc khám, thẩm định, chữa trị và phòng các bệnh về nuốt và phát âm.
Những bệnh nhân thường gặp vấn đề về nói chuyện, ngôn ngữ, nuốt nước bọt, từ một số nguyên do khác nhau, như đột quỵ, chấn thương não, chấn thương cột sống, mất thính giác, chậm phát triển, hay một số bệnh tâm thần nhẹ. Bệnh nặng nhẹ tùy trường hợp, khiến âm thanh, tốc độ, hay từ ngữ khi nói ra bị khó nghe.
Khi thẩm định bệnh, người chuyên viên dạy nói cần: trao đổi với bệnh nhân để đánh giá khả năng sử dụng ngôn ngữ, quyết định mức độ khó khăn trong vấn đề phát âm khi đọc những bài kiểm tra đơn giản, quyết định cách chữa trị cho từng cá nhân.
Khi chữa bệnh, người chuyên viên dạy nói cần: dạy cho bệnh nhân cách tạo ra tiếng nói, phát triển khả năng phát âm, dạy những cách giao tiếp thay thế như ra dấu, dạy cách nghe và viết chính xác, giúp bệnh nhân luyện tập để cải thiện những cơ bắp giúp phát âm, hướng dẫn gia đình cách giải quyết những vấn đề liên quan.
Một số chuyên viên sẽ làm việc theo một nhóm tuổi hay nhóm bệnh riêng biệt. Nhiều người cùng làm việc với chuyên viên từ những lãnh vực khác, như bác sĩ giải phẫu, bác sĩ tai mũi họng, chuyên viên tâm lý, giáo viên, cán sự xã hội…
Môi trường làm việc
Cứ hai chuyên viên dạy nói thì có một người làm việc ở trường học. Số còn lại làm việc tại các cơ sở y tế, và tại tư gia. 75% làm việc toàn thời gian, 25% bán thời gian, theo hợp đồng.
Để thành một chuyên viên dạy tập nói
Ngành chuyên viên dạy nói đòi hỏi ít nhất là bằng thạc sĩ. Để vào được chương trình thạc sĩ, một số trường đòi hỏi phải hoàn thành một số lớp cụ thể như sinh học hay tâm lý học ở bậc cử nhân. Bậc thạc sĩ ngoài việc đào tạo kiến thức cần thiết, còn thường cho sinh viên đi thực tập làm việc trực tiếp với bệnh nhân. Hiện có khoảng 250 chương trình thạc sĩ ngành chuyên viên tập nói được Hội Đồng Bằng Cấp Giáo Dục (CAA) của tổ chức American Speech –Language – Hearing Association công nhận.
Hầu hết các tiểu bang yêu cầu phải thi lấy bằng hành nghề sau khi người chuyên viên đã có bằng thạc sĩ và kinh nghiệm thực tập. Nhiều chuyên viên dạy nói gia nhập công đoàn.
Những kỹ năng cần thiết bao gồm: kỹ năng giao tiếp, phân tích, biết lắng nghe, để ý các chi tiết nhỏ, và không thể thiếu là sự kiên nhẫn.
Công việc tương tự
Occupational therapist, physical therapist, recreational therapist, audiologist, psychologist.
Nghe từ người trong cuộc
Trang Người Việt Trẻ có dịp được hỏi chuyện về công việc của cô Julie Diệp, một chuyên viên dạy nói có tiếng trong khu vực Orange County với hai thập niên trong nghề, hiện là chủ nhân New Hope Therapy Center, và là giám đốc điều hành của OC Autism, một tổ chức vô vụ lợi cho người tự kỷ.
Công việc của một chuyên viên tập nói là khám, thẩm định, chữa trị và phòng các bệnh về nuốt và phát âm (Hình minh hoạ: Spencer Platt/ Getty Images)
Sau đây là nội dung cuộc phỏng vấn
NVT: Cơ duyên nào mà anh chị chọn theo nghề này?
Julie Diệp: Khi tôi đang theo học ở trường Pasadena City College, chị tôi khuyến khích tôi nên theo một ngành nào đó mà tôi thực sự thích. Tôi luôn thích nói chuyện và giúp đỡ người khác, nên tôi quyết định theo học ngành Speech- Language Pathology, bệnh về nói, phát âm. Tôi định ra kế hoạch lấy các lớp cho hai năm, cần thiết để chuyển lên học ở đại học. Tôi cố gắng theo đúng kế hoạch đó và đã hoàn thành được. Lúc 23 tuổi, tôi hoàn thành xong bậc thạc sĩ ở trường Loma Linda University.
Trở lại giai đoạn khi tôi học ở Pasadena City College, vì điểm trung học của tôi không đủ để lên thẳng đại học. Một thầy giáo của lớp Lịch Sử Thế Giới đã nói với tôi rằng tôi thuộc thành phần học sinh loại F, thành phần luôn rớt các bài thi trong lớp của ông. Tôi mất hết tự tin, không nghĩ về việc sẽ thành công ở bậc trung học. Người thầy đó làm tôi thấy mình thật dở, nhưng thực sự thì tôi biết mình có cách học không giống người ta. Tôi đã không được chuẩn bệnh ADHD và Dyslexia cho đến khi sau 30 tuổi, khi tôi bắt đầu nhận các hỗ trợ đặc biệt về học tập. Lúc đó tôi đã làm việc trong ngành Speech Therapy được 15 năm và học lên cao học ngành Applied Behavior Analysis. Hiện tại tôi là chủ nhân của New Hope Therapy Center, và điều hành tổ chức OC Autism. Lúc này thì tôi đã biết trân trọng sự khó khăn trong khả năng học tập của mình, và đã biết không gì có thể cản trở con đường một người đến thành công.
NVT: Một người cần có những tố chất nào để là một chuyên viên dạy nói giỏi?
Julie Diệp: Ngành tập phát âm, tập nói có nhiều môi trường làm việc khác nhau, với các độ tuổi khác nhau. Người chuyên viên cần tính năng động, sáng tạo, và biết làm chủ tình hình. Người đó phải có thể dễ dàng tiếp xúc và làm việc với con nít, hoặc/và người lớn, để giúp họ cải thiện khả năng giao tiếp, ăn uống, và học hành. Mục đích là để tìm ra lãnh vực nào bị thiểu năng, và tìm ra cách giải quyết, và khuyến khích bệnh nhân trong việc chữa trị. Thông thường, bệnh nhân không muốn phải thay đổi, vì thế, nhiệm vụ của công việc này là sáng tạo, giúp người đó hiểu ra sự cần thiết của việc chữa trị. Khả năng làm chủ tình hình giúp cho chuyên viên kiểm soát được quá trình điều trị và tiên đoán được kết quả của các phương pháp chữa trị.
Nếu bạn thích dạy học cho trẻ con, bạn có thể làm việc với học khu để giúp các trẻ có được khả năng giao tiếp cần thiết để tham gia các lớp học, hòa vào môi trường chung. Một số chuyên viên tập nói cũng thích lãnh vực y tế, họ làm việc tại các bệnh viện với các bệnh nhân có bệnh nặng. Bạn cũng có thể nghiên cứu và dạy học, để giúp duy trì và phát triển lãnh vực này, giúp nhu cầu của bệnh nhân được đáp ứng ngày càng tốt hơn.
Những chuyên viên có kinh nghiệm lâu năm cũng có thể trở thành chuyên gia, nhân chứng, cho chương trình Special Education Advocacy. Hiện tại, tôi là chuyên viên tập nói chuyên về hai ngôn ngữ Anh- Việt, với kinh nghiệm về y tế và tâm lý hành xử, đặc biệt là về bệnh tự kỷ và bệnh và các bệnh bẩm sinh, tự nhiên, gây khó khăn khi nói chuyện. Tôi có quyền kiểm định độc lập (IEE) cho một số trường hợp liên quan đến pháp luật. Mục đích là để các bệnh nhân nhỏ tuổi và gia đình được đảm bảo quyền lợi dành cho chương trình giáo dục đặc biệt, Special Education Rights, để có cơ hội thành công về học vấn, nghề nghiệp, và xã hội. Thông thường, chương trình này hoàn toàn miễn phí cho các gia đình bệnh nhân, bất kể thu nhập.
NVT: Những khó khăn thử thách mà khi trở thành người trong nghề mới biết?
Julie Diệp: Về ngành chuyên viên dạy nói, bạn cũng có thể lấy bằng “phụ tá”, bậc thạc sĩ Speech- Language Pathologist Assistant (SLPA) sau khi lấy bằng cao đẳng (AA/AS), hoặc bằng cử nhân đại học (BS). Theo học tại một đại học cộng đồng có dạy bằng hai năm AA/AS là cách nhanh nhất để kiếm việc. Tôi sẽ dạy tại đại học cộng đồng OCC vào mùa Fall 2015 này, khoa SLPA để cung cấp một con đường trực tiếp giúp các bạn trẻ tìm được việc.
Nhiều đại học có chương trình cử nhân ngành bệnh giao tiếp, Communication Disorders, nhưng hầu hết các bạn có bằng cử nhân không được nhận vào chương trình cao học. Mà các chương trình này lại không có các lớp giúp các bạn có thể thi lấy bằng hành nghề phụ tá SLPA. Nhiều sinh viên trở thành chuyên viên phòng bệnh Behavioral Interventionist làm việc tại các tư gia, hoặc mất nhiều thời gian và tiền bạc hơn để trở thành một phụ tá/chuyên viên tập nói. Một sinh viên có bằng cử nhân muốn trở thành một phụ tá SLPA, người đó phải lấy thêm lớp ở đại học cộng đồng để lấy được bằng hành nghề của tiểu bang.
Một chuyên viên SLP phải có bằng thạc sĩ ngành Communication Disorders, hoặc tương tự. Sự cạnh tranh vào bậc cao học là rất dữ dội, bạn phải có điểm trung bình cao, thường là từ 3.3 đến 3.6, tùy trường. Ví dụ, nếu có 200 sinh viên tốt nghiệp cử nhân ngành này ở trường CSU Fullerton, thì có thể chỉ có khoảng 20 em trong số đó là vào được bậc cao học. Tôi khuyên các bạn sinh viên còn lại có thể nghĩ đến các ngành cũng tương tự như Special Education, Occupation Therapy, tâm lý học Psychology… và học lên để có nhiều kỹ năng khác nhau giúp người khác.
Trong khi chuyên viên SLP có thể thẩm định và chữa bệnh, các “phụ tá” SLPA chỉ có thể giúp chữa bệnh. SLPA không cần phải làm việc khi đã về đến nhà. Còn người SLP phải dành nhiều thời gian để viết báo cáo, xin chấp thuận các chương trình và dịch vụ, và quản lý việc chăm sóc bệnh nhân. Nhiều người phải mang việc về nhà làm, viết báo cáo đến đêm hay cuối tuần. Là một người SLP làm việc với trường học, công việc của tôi còn nhiều hơn, và hầu hết các báo cáo, định bệnh, tôi phải hoàn thành ở nhà. Nếu làm tư nhân, các bệnh án và đơn xin dịch vụ y tế được chấp thuận khó khăn hơn. Chúng tôi phải vận động bệnh nhân, bỏ thời gian để cung cấp việc điều hành các ca bệnh, và là cầu nối của nhiều nguồn hỗ trợ (như Regional Center, School District, Medical Insurance). Điều đáng tiếc là tiền bảo hiểm y tế dành cho việc tập nói là rất thấp. Rất khó để mở một cơ sở tư nhân và vẫn giữ được tiêu chuẩn cao nhất. Các gia đình bệnh nhân nên kiên nhẫn so sánh khi phải lựa chọn một cơ sở.
NVT: Những niềm vui anh chị nhận được trong công việc?
Julie Diệp: Chuyên viên dạy nói là các chuyên viên y tế, bên cạnh việc cũng là giáo viên, người hướng dẫn, và người lên tiếng cho quyền lợi của bệnh nhân. Đây là một công việc rất tốt để bạn có thể giúp người khác và giữ đầu óc mình phải luôn cố gắng với sự đa dạng giữa các bệnh nhân và trường hợp cụ thể của họ. Nhu cầu dành cho chuyên viên tập nói rất cao, bạn có thể kiếm được việc ở bất kỳ đâu, và lương bổng cũng rất tốt.
NVT: Với những bạn trẻ đang lưỡng lự, không biết ngành này có phù hợp với mình không, xin anh chị cho một lời khuyên.
Julie Diệp: Rất nhiều người trở thành SLP vì thích giúp người khác và hiểu được sự quan trọng của giao tiếp và hòa nhập xã hội. Có rất nhiều ngành khác tương tự cũng có thể giúp các bệnh nhân nếu Speech Therapy không là sự chọn lựa duy nhát của bạn. Nếu bạn thích ngành này, bạn có thể vào chương trình SLPA ở một đại học cộng đồng có chương trình này. Nếu điểm của bạn thấp, có thể bạn phải chọn một ngành khác đấy. Nếu bạn có điểm C trong học bạ, tôi sẽ khuyên bạn không nên lấy bằng cử nhân những ngành Communication Disorders, vì tỉ lệ được nhận vào cao học thấp. Còn nếu bạn có điểm số cao với rất nhiều điểm A, bạn sẽ có nhiều cơ hội hơn được nhận vào chương trình cao học để trở thành SLP. Chúc bạn tìm được niềm đam mê của mình.
*Số liệu về nghề chuyên viên dạy nói (Speech Language Pathologist)
Thu nhập trung bình: $69,870/ năm- $33.59/ giờ
Trình độ học vấn: Thạc sĩ
Số việc làm: 134,100
Tốc độ tăng trưởng 10 năm tới: 19%
