Lê Tâm
(theo SF Chronicle)
Hai cựu thống đốc California là Pete Wilson và Arnold Schwarzenegger cũng như giáo sư chuyên về hiến pháp tại đại học Harvard, Laurence Tribe, vừa cùng nhau đưa ra ý kiến trước tòa về luật nhập ngạch (teacher tenure law) của nhà giáo tại California hiện nay, nói với tòa kháng án rằng các điều khoản bảo vệ việc làm và thâm niên của luật này khiến nhiều học sinh trở thành nạn nhân của các nhà giáo thiếu khả năng.
Một lớp tiểu học tại Los Angeles, California. (Hình: Getty Images)
Có thể nói là “hầu như không thể nào đưa các nhà giáo thiếu khả năng ra khỏi lớp học,” vì các điều khoản trong luật nhập ngạch nhà giáo ở California, các luật sư của hai ông Wilson và Schwarzenegger cho hay trong đơn gửi tòa kháng án tại Los Angeles hồi giữa tuần này. Sau 15 năm mà không có hành động gì từ phía Quốc Hội tiểu bang và sự thất bại của cử tri nhằm thông qua một dự luật năm 2005, họ cho rằng đây là lúc tòa án phải có biện pháp.
Hiện không có một tiểu bang nào khác “cho phép có các luật một chiều theo đó đứng về phía quyền lợi của nhà giáo mà bỏ qua quyền lợi của học sinh,” theo lá đơn thứ nhì của giáo sư luật trường Harvard, ông Laurence Tribe, người từng dạy Tổng Thống Barack Obama và chủ tịch Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ John Roberts. Những nhà giáo khác ký vào đơn này gồm cả Rachel Moran, một giáo sư trường luật đại học UCLA và từng là khoa trưởng tại đây.
Tòa kháng án đang duyệt xét một phát quyết vào Tháng Sáu năm 2014 của thẩm phán Rolf Treu thuộc tòa Thượng Thẩm ở Los Angeles, theo đó cho rằng luật về nhập ngạch và thâm niên là vi hiến. Sau phiên xử kéo dài tám tuần, thẩm phán Treu ra phán quyết rằng các luật này vi phạm quyền lợi của học sinh là có sự công bằng về giáo dục đồng thời cũng tạo ra sự bất công nặng nề đối với các học sinh nghèo và thuộc thành phần thiểu số, vì họ là những người thường xuyên nhất được dạy bởi các giáo chức thiếu kinh nghiệm và không hội đủ điều kiện.
Bộ Trưởng Tư Pháp tiểu bang California Kamala Harris và các nghiệp đoàn giáo chức đã nộp đơn kháng án. Họ nói rằng luật ngạch trật bảo vệ nhà giáo chống lại các quyết định cho nghỉ việc vô căn cứ và cả thẩm phán Treu lẫn chín học sinh đưa đơn kiện đều không đưa ra được chứng cớ rằng các luật này gây hại cho học sinh hoặc che chở cho nhà giáo thiếu khả năng.
Luật ngạch trật trong ngành giáo dục ở California cho phép một trường học có quyền cho một giáo viên nghỉ việc vì bất cứ lý do nào trong hai năm đầu, nhưng đòi hỏi phải đưa ra được lý do rõ ràng (good cause) để trình bày trước hội đồng quyết định vấn đề cho nghỉ việc những năm sau đó. Luật về thâm niên buộc các trường phải cho nghỉ những giáo viên dạy ít năm trước nhất rồi mới đến những người khác mỗi khi có nhu cầu giảm giáo viên. Tuy nhiên, luật cũng cho phép có trường hợp ngoại lệ đối với những người có những chuyên môn đặc biệt và có khả năng đáp ứng nhu cầu của học khu.
Đơn của hai cựu thống đốc California nói rằng thời gian duyệt xét là hai năm như hiện nay quá ngắn để các hiệu trưởng có thể có quyết định chính xác về nhập ngạch và do đó sẽ đưa đến kết quả là có những giáo viên rất không hữu hiệu nhưng lại được luật này bảo vệ.
“Các nhà lập pháp tiểu bang đã không làm nhiệm vụ của họ,” hai cựu thống đốc cho hay, nói rằng có hơn 30 dự luật được đưa ra từ năm 1999 tới 2015 nhưng Quốc Hội California đã không có hành động gì.
Một dự luật theo đó sẽ gia tăng thời gian duyệt xét từ hai lên năm năm, có được sự hậu thuẫn của ông Schwarzenegger, đã được đưa ra để cử tri bỏ phiếu vào năm 2005. Tuy nhiên dự luật này bị khoảng 55% cử tri bác bỏ.
