Nhiều đại học ở California có vũ khí quân sự nhưng thiếu minh bạch

SACRAMENTO, California (NV) – Nhiều đại học và đại học cộng đồng (community college) tại California đang cho phép cảnh sát trường học sở hữu vũ khí và thiết bị quân sự, từ súng AR-15, lựu đạn gây choáng, lựu đạn hơi cay, đến thiết bị âm thanh tầm xa được quân đội gọi là “tiếng nói của Chúa,” theo điều tra của trang báo mạng CalMatters, công bố ngày 8 Tháng Bảy.

Luật California quy định cảnh sát trường học chỉ được sở hữu thiết bị quân sự khi nhà trường tin rằng các thiết bị này cần thiết để bảo vệ an toàn dân sự. Luật được thông qua năm 2021 cũng buộc các cơ quan cảnh sát công khai chính sách sử dụng, báo cáo thường niên và danh mục thiết bị.

Tuy nhiên, điều tra của CalMatters đối với 148 cơ sở công lập thuộc hệ thống Đại Học Cộng Đồng California, Đại Học California (UC) và Đại Học Tiểu Bang California (CSU) cho thấy nhiều trường thiếu hồ sơ ghi rõ chi tiết bắt buộc, hoặc chỉ cập nhật tài liệu sau khi CalMatters đặt câu hỏi.

Theo luật, hội đồng quản trị tiểu bang hoặc hội đồng học khu phải phê chuẩn hằng năm chính sách sử dụng, báo cáo về những lần thiết bị được dùng, và danh mục thiết bị quân sự. Sau khi báo cáo được phê chuẩn và đăng trên mạng, cảnh sát trường có 30 ngày để tổ chức một diễn đàn công khai, ở nơi thuận tiện và được thông báo rộng rãi, để công chúng tìm hiểu và góp ý.

Từ các báo cáo thường niên, CalMatters lập một danh mục lớn về thiết bị quân sự trong các trường công California. Danh mục này gồm hàng trăm súng trường bán tự động, hàng ngàn loại đạn hoặc phương tiện chứa cùng chất hóa học có trong ớt cay, và hàng trăm ngàn viên đạn súng trường.

Luật thiết bị quân sự chỉ áp dụng với sở cảnh sát trường học có nhân viên cảnh sát tuyên thệ. Các đơn vị an ninh trường học gồm nhân viên dân sự nằm ngoài diện này. Hơn 40 đại học cộng đồng nói với CalMatters rằng họ không nộp báo cáo.

Thiết bị quân sự và lỗ hổng minh bạch

Một số sở cảnh sát trường học lập báo cáo sau khi CalMatters gửi câu hỏi, dù luật yêu cầu các tài liệu này phải được đăng công khai khi thiết bị còn có thể sử dụng. Nhiều báo cáo hoặc chính sách thiếu các chi tiết luật đòi hỏi, gồm mô tả sản phẩm của nhà sản xuất, danh mục cập nhật và số lượng thiết bị.

UC Berkeley là một ví dụ. Hội Đồng Quản Trị UC phê chuẩn báo cáo thường niên của trường từ Tháng Chín năm ngoái, nhưng cảnh sát đại học chỉ đăng danh mục thiết bị ngày 7 Tháng Tư, sau bốn lần CalMatters gửi câu hỏi.

Theo chính báo cáo của các trường, San Jose State University và San Francisco State University sở hữu AR-15, dù chính sách của CSU không cho phép sử dụng loại vũ khí này. Bà Amy Bentley-Smith, phát ngôn viên của CSU, nói AR-15 tại các trường này là vũ khí tiêu chuẩn, vì vậy được miễn yêu cầu báo cáo.

Tuy vậy, báo cáo của San Jose State lại xếp AR-15 vào loại súng chuyên dụng, và chính các sở cảnh sát đại học là đơn vị xác định thiết bị nào thuộc diện tiêu chuẩn. Ông Robert King, phát ngôn viên San Francisco State, nói súng trường bán tự động của trường là vũ khí tiêu chuẩn và sẽ không còn được liệt kê trong báo cáo thường niên về sau.

Một số nơi còn vướng vấn đề nộp báo cáo. Cảnh sát Chico State (CSU, Chico) và Cal State Northridge (CSU, Northridge) nói báo cáo của họ được gửi đến văn phòng chưởng ấn của CSU, đúng theo chính sách toàn hệ thống. Riêng bà Klarissa Garcia, phụ tá điều hành của Cảnh Sát Trưởng CSU là ông Dominguez Hills, nói sở cảnh sát của trường bà không gửi báo cáo cho cơ quan quản trị nào.

Hội đồng quản trị của hệ thống CSU cũng bị nêu tên trong điều tra. Hội đồng này đã không xem lại chính sách thiết bị quân sự toàn hệ thống tại một phiên họp công khai kể từ năm 2022, dù luật yêu cầu chính sách phải được gia hạn ít nhất mỗi năm một lần. Bà Bentley-Smith nói hội đồng chỉ cần xem lại chính sách nếu CSU muốn cho phép thêm loại thiết bị mới, đồng thời cho biết hệ thống sẽ rà soát lại để bảo đảm tuân thủ luật.

Ở hệ thống đại học cộng đồng, nhiều trường thiếu chính sách và báo cáo thiết bị quân sự khi CalMatters đặt câu hỏi. Văn phòng chưởng ấn hệ thống này nói cơ quan không theo dõi việc các trường có tuân thủ luật minh bạch hay không.

Vấn đề minh bạch còn mở rộng ra ngoài các sở cảnh sát trường học có nhân viên tuyên thệ. Báo cáo năm 2025 của CSU Monterey Bay cho biết đội Quản Lý Tình Huống Khẩn Cấp của trường sở hữu ba máy bay không người lái có camera. Theo luật California, thiết bị bay điều khiển từ xa được xếp vào loại thiết bị quân sự. Đội này trực thuộc cảnh sát trưởng của trường, nhưng thành viên của đội là nhân viên ngoài lực lượng cảnh sát tuyên thệ.

Sau các câu hỏi của CalMatters, nhiều trường và cả hệ thống CSU nói họ sẽ tuân thủ đầy đủ luật minh bạch về thiết bị quân sự. Một số nơi cũng cho biết sẽ giảm số thiết bị đang giữ.

Sinh viên lo trường học bị quân sự hóa

Diễn đàn về thiết bị quân sự tại các trường thường ít người tham dự, theo nhiều sở cảnh sát đại học. Dù vậy, đối với một số sinh viên, đây là vấn đề trực tiếp liên quan đến môi trường học đường và quyền biểu tình.

Tại một cuộc biểu tình bên ngoài phiên họp của Hội Đồng Quản Trị UC hồi Tháng Giêng, nhóm UCLA thuộc UC Divest Coalition, một liên minh sinh viên chống chủ nghĩa đế quốc và chống quân sự hóa, chỉ trích hội đồng quản trị dùng tiền học phí cho thiết bị quân sự.

Cảnh sát UCLA dùng thiết bị âm thanh tầm xa để phát thông báo cho đám đông. Trong niên khóa 2024-2025, cảnh sát trường này triển khai các thiết bị được gọi là “tiếng nói của Chúa” 71 lần, tất cả trong các tình huống kiểm soát đám đông, gồm hội họp, biểu tình và tuần hành.

Cảnh sát UC Santa Cruz cũng dùng thiết bị âm thanh tương tự để ra lệnh giải tán các lều trại biểu tình ủng hộ Palestine năm 2024.

UCLA nói họ không dùng thiết bị này để phát âm thanh chói tai, dù thiết bị có khả năng làm như vậy. Tuy nhiên, cường độ âm thanh được đo bằng decibel. Một thiết bị âm thanh tầm xa có thể tạo âm thanh 160 decibel, trong khi âm thanh trên 120 decibel có thể gây tổn thương thính lực vĩnh viễn sau thời gian tiếp xúc ngắn. UCLA nói trường không đặt một mức decibel cố định, đồng thời khẳng định tuân thủ quy định liên bang và hướng dẫn khoa học về phơi nhiễm âm thanh.

Một số thiết bị được liệt kê trong danh mục lại nằm ngoài chính sách của hội đồng quản trị tiểu bang hoặc học khu. Một bản ghi nhớ Tháng Mười, 2025, của San Jose State University cho biết sở cảnh sát trường này có 33 lựu đạn hơi cay. Chính sách thiết bị quân sự của CSU không cho phép dùng lựu đạn để phóng hơi cay hoặc oleoresin capsicum, một chất gây cay có trong ớt.

Đại Úy Jermaine Thomas nói các lựu đạn này “luôn nằm trong kho vũ khí” và sở cảnh sát sẽ không bao giờ dùng. Ông cho biết trường dự định tiêu hủy chúng, cùng một khẩu súng tiểu liên cũng nằm ngoài chính sách của CSU.

Tại đại học cộng đồng Mt. San Antonio College, phản ứng của sinh viên bắt đầu hồi Tháng Hai, 2025, sau khi một ủy ban cố vấn gồm đại diện nhà trường và cảnh sát bàn chuyện bổ sung AR-15 vào kho vũ khí của cảnh sát trường. César Tlatoani Alvarado, sinh viên ngành khoa học chính trị, ngôn ngữ thế giới và nghiên cứu toàn cầu, nói nhiều sinh viên, đặc biệt là cựu quân nhân và sinh viên da màu, thấy bất an trước viễn cảnh một trường học có thêm vũ khí kiểu quân sự.

Theo thống kê của CalMatters, hơn 25 đại học và đại học cộng đồng công lập tại California đang sở hữu súng trường bán tự động. Nhiều chính sách của các trường mô tả loại súng này là vũ khí có độ chính xác cao, tầm bắn xa hơn và khả năng tác xạ tốt hơn súng ngắn.

Alvarado nói sinh hoạt biểu tình tại đại học cộng đồng Mt. San Antonio College sôi nổi nhưng ôn hòa, nên kế hoạch đưa AR-15 vào trường khiến nhiều sinh viên lo ngại. Sinh viên này dẫn đầu một liên minh các câu lạc bộ trong trường để phản đối kế hoạch mua súng. Đến Tháng Tư, gần 20 sinh viên, giảng viên và cựu sinh viên lên tiếng phản đối tại phiên họp hằng tháng của hội đồng quản trị học khu. Theo Alvarado, hàng trăm sinh viên đã tham gia nỗ lực này.