Hình ảnh trẻ nhận quà Giáng Sinh
Quây quần đổ bánh căn tại nhà trong dịp lễ mùa Đông
Tâm tình Thầy Cô
Tiếng Việt dùng trong giới trẻ hải ngoại (Phần 1)
Trần C. Trí
(University of California, Irvine)
Chúng ta, những bậc phụ huynh hay nhà giáo dục trong cộng đồng người Việt tại Hoa kỳ, chắc có cùng một tâm tư. Chúng ta đã xa quê hương trên 35 năm, đã ít nhiều hội nhập cuộc sống ở nước sở tại. Cùng với những thành quả tốt đẹp do sự hội nhập đem lại, chúng ta cũng phải đối diện với những mất mát không thể tránh. Chúng ta e ngại ngôn ngữ và văn hóa Việt đang dần dần phai nhạt trong thế hệ thứ hai và thứ ba. Chẳng vậy mà không biết bao nhiêu nỗ lực trong cộng đồng đã tiếp nối nhau trong sứ mạng bảo tồn tiếng nói và văn hóa: những trung tâm Việt ngữ, những nhật báo, tuần báo, nguyệt san bằng tiếng Việt, những đài truyền thanh, truyền hình Việt ngữ, những sinh hoạt giáo dục và văn hóa…, tưởng chừng như khó có thể mà quên được tiếng mẹ đẻ và những truyền thống tốt đẹp của ông cha với ngần ấy nỗ lực của những tấm lòng nặng tình với tương lai cộng đồng người Việt hải ngoại.
Tuy nhiên, nếu chúng ta thử quan sát con em của mình về mặt sử dụng tiếng Việt, chúng ta sẽ thấy một hình ảnh khác. Càng sinh sau đẻ muộn tại xứ người, kiến thức và khả năng nói tiếng Việt của các em càng yếu kém. Tình trạng này do nhiều yếu tố khác nhau gây nên. Vài nguyên nhân nổi bật hơn cả là khi các em và gia đình cư ngụ tại những địa phương không có một cộng đồng người Việt đáng kể, hay các em lớn lên trong những gia đình mà cha mẹ không khắt khe về việc gìn giữ tiếng Việt. Trong bài này, chúng tôi muốn nêu lên một hiện tượng đáng lo ngại hơn nhiều, đó không phải là tình trạng các em thuộc những trường hợp kể trên, mà là tình trạng của những em nói được tiếng Việt nhưng lại không muốn sử dụng nó như một phương tiện giao tiếp chính trong đời sống hằng ngày, kể cả với những em khác cũng nói được tiếng Việt.
Vừa là phụ huynh của hai con nhỏ sinh ra và lớn lên ở Mỹ, vừa là người giảng dạy tiếng Việt ở bậc đại học tại địa phương, chúng tôi có dịp quan sát các em để xem các em sử dụng tiếng Việt ra sao, trong trường hợp nào, với ai, và không dùng tiếng Việt trong những trường hợp nào. Chúng tôi cũng cố tìm ra một số nguyên nhân khiến cho các em không thể hay không muốn nói tiếng Việt.
Nguyên nhân chính yếu thứ nhất là nguyên nhân về ngôn ngữ
Ngay cả ở một số em sinh ra ở Mỹ, nói giỏi tiếng Việt ở nhà từ khi biết nói đến trước khi bắt đầu đi học, tiếng Việt của các em này sẽ biến mất một cách mau chóng chỉ một thời gian ngắn ngủi ở học đường. Điều này có thể xảy ra nếu cha mẹ các em không cố gắng giữ thăng bằng cho các em về mặt ngôn ngữ. Khi vào lớp, các em này có nhu cầu không muốn thua kém các bạn, hay có nhu cầu muốn được làm bạn với những em khác. Muốn vậy, chỉ có một ngôn ngữ duy nhất có thể giúp các em đạt được ý nguyện, đó là tiếng Anh. Mặt khác, tuy thời gian ở trong lớp ngắn hơn là thời gian các em ở nhà, tiếng Anh được dùng để truyền thụ kiến thức và dùng trong những sinh hoạt hết sức sinh động trong lớp. Điều đó cũng làm cho tiếng Anh trở thành thứ tiếng chủ động trong đầu của các em. Khi các em về đến nhà, nhiều khi cha mẹ các em vẫn còn đi làm, môi trường sinh hoạt của các em bị thu hẹp lại. Các em không có nhiều cơ hội để dùng tiếng Việt, hay nếu cần dùng, thì chỉ quanh quẩn với những sinh hoạt gia đình hạn hẹp. Tiếng Việt của các em không phát triển được mà xem chừng có cơ mỗi ngày một giảm sút. Đã vậy, khi các em bật truyền hình lên, những chương trình ưa thích của các em lại đem tiếng Anh đến, chiếm thêm thì giờ của các em ở nhà.
Đó là tình trạng của những em nhỏ. Một số các em lớn thuộc trình độ trung học hay đại học, không rành tiếng Việt, muốn học các lớp tiếng Việt để khỏi quên và học hỏi thêm, lại phải đối phó với một nguyên nhân ngôn ngữ khác. Tiếng Việt, tuy dùng mẫu tự La-tinh, lại quá phức tạp đối với các em này, một phần vì hệ thống thanh âm, một phần vì hệ thống chính tả cần những dấu biểu hiện thanh và âm khiến các em cảm thấy bị thách thức và đâm ra nản lòng. Có không ít những học sinh, sinh viên gốc Việt nói tiếng Việt lơ lớ không khác gì người ngoại quốc tập nói tiếng Việt. Nói đã khó, viết lại càng khó khăn hơn. Khi học tiếng Việt trong lớp, các em nhận ra rằng đây là loại tiếng Việt “học thuật”, tiếng Việt “cao cấp”, không phải loại tiếng Việt mà các em dùng ở nhà trong các sinh hoạt thu hẹp ở nhà bếp hay ở phòng ngủ. Vốn ngữ vựng của các em sao mà ít ỏi, hạn hẹp, so với những từ ngữ dùng trong những sinh hoạt mở rộng ra với thế giới bên ngoài. Đã thiếu tự tin, điều mâu thuẫn khi các em học tiếng Việt là đáng lẽ các em phải thấy tự tin hơn, có khi tình trạng nêu trên lại làm cho các em thiếu tự tin hơn nữa.
Không có cơ hội thực hành sử dụng tiếng Việt
Đã học thì phải có hành. Một nan đề khác lại nảy sinh khi các em học thêm tiếng Việt, mở rộng phạm vi sử dụng từ ngữ và thành ngữ, lại không có cơ hội để áp dụng những kiến thức và khả năng vừa thu nhận trong các lớp tiếng Việt. Rất nhiều sinh viên của chúng tôi, khi được hỏi các em đã áp dụng được những gì đối với vốn liếng tiếng Việt của mình, chỉ có thể kể lại rằng mình đã dùng tiếng Việt khi gọi thức ăn ở nhà hàng hay khi mua bán lặt vặt trong khu phố Little Saigon. Chỉ vậy thôi. Còn với bao nhiêu sinh hoạt khác như ngân hàng, bưu điện, học đường, công sở, phương tiện chuyên chở công cộng, v.v… cho dù có những nhân viên người Việt dùng tiếng Việt với các em đi nữa, thứ tiếng Việt mà các em có thể dùng chỉ là một thứ tiếng pha trộn giữa tiếng Việt và tiếng Anh-trong ngôn ngữ học được gọi là code switching-trong đó tiếng Anh có khi là thành phần áp đảo. Chẳng hạn như một em sinh viên giỏi tiếng Việt cũng thường chỉ nói được một câu như thế này với nhân viên ngân hàng đã là giỏi lắm: “Chị có thể check giùm em xem savings account của em balance là bao nhiêu không?”
Những từ ngữ tiếng Anh trong câu nói trên – check, savings account, balance – không phải là các em không được học bằng tiếng Việt trong lớp. Lý do mà đa số các em không dùng tiếng Việt không phải thuộc về ngôn ngữ, mà là một điều quan trọng không kém gì nguyên nhân về ngôn ngữ, đó là nguyên nhân về tâm lý. Điều này có nghĩa là có những em không nói tiếng Việt, không phải là các em đó không nói được tiếng Việt, mà là không muốn nói tiếng Việt. Đối với những em này, tiếng Việt chỉ là thứ tiếng bắt buộc phải dùng đối với những người không nói được tiếng Anh như ông bà nội, ông bà ngoại, hay những người đòi hỏi các em phải dùng tiếng Việt như cha mẹ, thầy cô. Đây là yếu tố tâm lý thứ nhất. Ít ai muốn làm điều gì bị bắt buộc phải làm, nếu có điều kiện tránh làm điều đó. Với các bạn đồng lứa hay anh chị em trong gia đình, các em dễ dàng nhận ra rằng dùng tiếng Anh để tâm sự hay để chơi đùa với nhau lúc nào cũng nhanh hơn là dùng tiếng Việt. Mặt khác, nói tiếng Việt nó cứ ngường ngượng thế nào, không tự nhiên được!
(Còn tiếp)
Học Tiếng Việt Dấu Yêu
Cành Hồng
Tôi dạy tiếng Việt tại các trung tâm Việt ngữ từ hơn 15 năm nay, thường thì chỉ phụ trách các lớp một, hai và ba.
Đa số các em của tôi khi mới bắt đầu đi học đều nói tiếng mẹ đẻ không rành, có em còn nói không được, thậm chí có em không thích học tiếng Việt, đi học vì bị ba mẹ bắt buộc mà thôi.
Tôi thường hỏi các em có thích học tiếng Việt Không, đa số đều trả lời rất thích học, nhưng khi tôi hỏi tại sao thì các em ấp úng. Có lẽ vì nể tôi nên các em nói “thích.”
Nhưng rồi, các em dần dần đã thích học thật. Lúc đầu các em chăm chỉ đến trường, làm bài đầy đủ, chú ý nghe giảng vì để được phần thưởng của tôi cho, nhưng sau đó, không có bánh kẹo, không có những câu chuyện cổ tích, các em vẫn chuyên cần.
Các em kể rằng các em rất vui khi mọi người khen các em nói tiếng Việt giỏi, ba mẹ rất hạnh phúc khi các em chào và nói chuyện bằng tiếng Việt với bạn bè. Ông bà khen các em và cho tiền thưởng.
Và rất nhiều em kể rằng: “Trong lớp các em được các thầy cô tuyên dương vì nói được hai ngôn ngữ.” Bạn các em rất ngưỡng mộ các em vì các bạn ấy chỉ nói được tiếng Mỹ.
Nhưng lý do quan trọng nhất, đối với tôi là – các em nên thích học tiếng Việt vì các em là người Việt Nam, cội nguồn các em là dân tộc Việt Nam. Các em cần học giỏi, có kiến thức để sau này góp phần xây dựng một nước Việt giàu mạnh, tự do dân chủ thực sự. Muốn thế, việc yêu thích học tiếng Việt phải là điều kiện tiên quyết, nhưng các em lại quên mất!
Em viết văn Việt
Những bài viết của học sinh các trường Việt ngữ
“Nhằm tạo một diễn đàn cho các em tập viết tiếng Việt, Ban Biên Tập trang Tiếng Việt Dấu Yêu kêu gọi quý phụ huynh và quý Thầy Cô khuyến khích các em viết văn, diễn tả bằng tiếng Việt những cảm nghĩ và ước vọng trong đời sống của các em. Ước mong nơi đây một sân chơi được mở ra và khu vườn văn hóa Việt sẽ được quý phụ huynh và quý Thầy Cô góp tay vun trồng, khuyến khích.
“Trong các bài nhận được và chọn để đăng, chúng tôi cố ý giữ nguyên văn những gì các em viết. Vì thế, khi đọc đến những ngôn từ, lỗi chính tả và sai văn phạm, chúng tôi mong được Phụ Huynh và Thầy Cô chia sẻ và sửa chữa cho các em tại nhà hay trong lớp học.
“Tất cả các bài viết dưới dạng MSWord, font Unicode; và hình ảnh dạng .jpg, xin gởi về địa chỉ email: [email protected] (Xin đừng gởi dạng .pdf vì không tiện cho việc layout).
Trân trọng cảm ơn quý vị.
Nguyễn Việt Linh
Đặt câu, mỗi câu có ba mệnh đề nói về Tết Dương Lịch
1-Năm nay em được nghỉ Lễ Giáng Sinh và Tết Tây 3 tuần, và em được đi chơi Las Vegas với ba mẹ nên em rất vui.
2- Cô em nói Tết Dương Lịch còn được gọi là Tết Tây và em thích gọi là Tết Tây hơn.
3-Tết Tây thì chúng em được nghỉ học nhiều ngày, nhưng Tết Ta thì không được nghỉ, nên em rất buồn.
4- Tết Tây đâu có vui bằng Tết Ta, em không có tiền mừng tủi, em cũng không được đi hội chợ nữa.
5-Em nghỉ Lễ Tết Tây được hơn một tuần rồi, và em sắp đi chơi một tuần, trở về nhà là em phải đi học lại.
6- Năm nay, em sẽ đón giao thừa tại Las Vegas, cả gia đình em rất vui và pháo bông ở đó rất đẹp.
7- Mẹ em nói chúng em không được vào xồng bài, mẹ dẫn chúng em đi coi đường và coi xiệc, chúng em sẽ được ăn thật nhiều.
8- Ba sẽ đưa cả nhà đi vào cái sa mạc gần đó, nhưng em không nhớ tên, em cũng chưa đi lần nào.
9- Ăn Tết Tây mà bà nội và cậu em lại muốn đi sa mạc , đâu có gì vui ở đó và trời lại lạnh muốn chết.
10- Nhưng má em nói ngoài đường thì đẹp, nó cũng vui lắm.
Cám ơn
Leon Nguyễn
Em cám ơn gia đình, mọi người đã giúp em thành một người tốt.
Mẹ đẻ ra em, lo cho em, và đưa em đi một trường tốt. Khi em buồn, mẹ em có đó để làm em cười, khi em đau, mẹ có đó để giúp em, và khi em bịnh, mẹ chăm sóc em. Cám ơn mẹ đã nuôi em từ nhỏ đến lớn.
Ba đã làm việc khó khăn để làm tiền để trả tiền nhà, trả trường học, và cho đồ ăn và nước uống. ba đã giúp em trở ra người lớn. Cám ơn ba đã làm việc để nuôi gia đình.
Ông bà nội đã lo cho em. Khi ba mẹ đi làm, ông nội dạy em điều mà em không biết, bà nội nuôi em khi lúc mẹ sinh ra em của em. Ông bà giúp em nhiều lắm. Con cám ơn ông bà nhiều lắm.
Em của em dạy em để lo cho đứa nhỏ để khi em lớn lên có con. Cám ơn em đã giúp anh.
Em muốn cám ơn gia đình đã giúp em 13 năm trong cuộc đời em. Em biết ơn gia đình em.
Leon Nguyễn – 13 tuổi – học sinh lớp 7 niên khóa 2014-2015 – Trường Việt Ngữ Nguyễn Bá Tòng (giáo xứ St. Barbara)
