Huyền Nhi
Las Vegas
Không biết ai đã thóc mách với tuần báo “Người Việt LasVegas” là Huyền Nhi tôi đã từng viết những chuyện vui tào lao, chuyện tầm phào ở các báo Cali, nên bổng một buổi chiều Chủ nhiệm Thế Phong xuất hiện ngay tại tệ xá và khẩn khoản mời Nhi viết giúp cho báo “Người Việt Las Vegas”!
Huyền Nhi tôi định gác bút “retired” ẩn danh ẩn tánh, thế mà có người ‘chỉ chọt’ để cho ông phải tới năn nỉ, ỉ ôi… làm cho phái nữ này mềm lòng khó mà từ chối, nhất là ông nói đây là tờ báo ấn hành do một số anh chị em có tâm hồn nghệ sĩ tại địa phương cố gắng hình thành một cơ quan thông tin ngôn luận với những tin tức đặc biệt về Las Vegas hầu làm nhịp cầu truyền thông với đồng bào, và góp phần xây dựng cộng đồng ngày càng thêm vững mạnh trong mọi lãnh vực, nhất là hy vọng gây được tiếng vang tốt đẹp cho thành phố cờ bạc, chứ không như cách nghĩ phổ biến cho rằng Las Vegas chỉ biết “đỏ đen”!
Do đó Nhi tôi đành phải nhận lời, dù rằng thì giờ rất eo hẹp, cũng như tình trạng của bà con, cô bác, anh chị em sống tại thành phố “mặt trời mọc” này, phải đầu tắt mặt tối lo đời sống thực tế cho bản thân hoặc gia đình con cái.
Việc đầu tiên là đề tài viết cái gì đây? Nhi tôi bấm óc suy nghĩ, và chợt nhớ đến những con người có tính khiêm nhường, nhũn nhặn, thiện chí trong mọi công tác phục vụ cộng đồng, đó là “nhân nghĩa.” Do đó Nhi tôi vội cầm bút viết lia lịa và đặt ngay tựa bài này là: Bàn về chữ “Nhân.”
Chữ “Nhân”xuất phát từ chữ Hán, theo tự điển Hán Việt thì có tất cả là bốn nghĩa khác nhau:
Chữ “Nhân“mà dịch ra tiếng An Nam của nước ta rồi chuyển sang tiếng Nôm đời vua Quang Trung vào thế kỷ thứ 18, và khi tiếng Quốc ngữ được nhà truyền giáo Alenxander De Rhode sáng lập vào đầu thế kỷ thứ 19 mà ngày nay gọi là tiếng Việt thì được dịch là“loài người.” Theo Nhi tôi được biết từ ngàn xưa cho đến nay, người ta quan niệm con người mà dùng chữ “Nhân” thì thường nói đến tánh tình hay dùng để tôn xưng một vị có lòng cao thượng, nhân ái, nhân chính, nhân dũng, nhân đạo, nhân đức, nhân giả, nhân hậu, nhân nghĩa, nhân nhượng, nhân tài, nhân từ v,v…
Chữ “Nhân” còn được định nghĩa là cái gốc sinh ra việc khác: Nguyên nhân nếu kể ra thì nhiều quá. Thí dụ: Nguyên nhân đi đến “thất tình” bị mọc sừng, bị lường gạt “chất ngân,” bị phá sản, thất bại trên thương trường… may mắn thì được phát tài, trúng số, gặt máy casino trúng “royal flush,” ba bốn số 7.
Nhân duyên, nhân gia, nhân hệ, nhân thân, nhân thuộc là phần chữ “Nhân” được biểu hiện cho sự hôn nhân như sui gia, cha chồng và bà con bên ngoài. Ngoài ra, chữ “Nhân” còn có nghĩa là hạt giống, phần giữa của bánh trái.
Thương người như thể thương thân, gọi là nhân ái, nhưng các chàng trai đừng nghĩ là khi gặp phái nữ nào cũng xáp vào và dùng hai chữ này thì kẹt lắm đấy!
Người mà biết lo cho dân, lấy cái đau của dân làm cái đau của chính mình, thì người đời thường gọi là Nhân chính, Nhân dũng, Nhân nghĩa… Người mà biết kính trọng mạng sống của kẻ khác hay con vật, biết thương kẻ yếu hèn, chịu chia sớt, giúp đỡ ai khốn khổ, nghèo nàn thì gọi là Nhân đạo… Người mà có mọi tính tốt đối với đời, xã hội hay tập thể bằng đức hạnh Nhân từ thì gọi là Nhân đức. Người mà có lòng trọng người bằng những đức tính khiêm cung, lễ độ, tình nghĩa, thì ngày xưa người đời thường gọi là Nhân giả hay Nhân nhân.
Nhân hậu là người nhân từ trung hậu, là người có một cách sống trong suốt cuộc đời mà những điều tốt đến với họ. Nhân huệ gần như đồng nghĩa với Nhân hậu, nhưng Nhân huệ thường gặt hái kết quả nhất thời, như làm ơn cho ai một điều gì đó mà không nghĩ đến sự đền đáp sau này.
Ngày xưa khi hai người đàn ông cùng chung một tư tưởng, chí hướng hay quan niệm gì đó, họ thường kết nghĩa anh em rồi người này gọi tôn xưng người kia là anh thì chữ “Nhân” được kết hợp với chữ “Huynh” (từ chữ Huynh đệ) nên gọi là “Nhân huynh.”
Nhân nghĩa hay Nhân ngãi đồng nghĩa với nhau, là người có lòng ngay thẳng biết thương người, nhưng một người mà thương một người thì gọi là “Nhân tình,” không nhất thiết phải khác phái, như hai gã đàn ông nắm tay với nhau, hay hai chị phái nữ cùng nhau cặp kè rất tâm tình, người đời thì gọi là đồng tình luyến ái!
Nhân nhượng là người có lòng tốt, không có tính tranh chấp, biết nhường nhịn kẻ có tài có đức hơn mình để hành sử một việc làm đem lại lợi ích chung, còn để làm lợi ích riêng tư thì theo Nhi tôi còn phải hậu xét.
Người có tài năng và tài trí, thì thường được gọi là Nhân tài, nhân tài là người có tài mà còn phải có đức nữa thì mới xứng đáng gọi là nhân tài, chứ chỉ có tài mà thôi thì ở cái xã hội Hoa Kỳ này họ đi đầy đường đầy hẻm, như ăn trộm thiện nghệ cũng là người có tài, mấy anh chàng “cua” cô nào cũng được cô nấy thì cũng là người có tài tán gái!
Phần bàn trên là chữ “Nhân” được sử dụng cho từng người hay gọi là cho cá nhân nào đó. Còn chữ “Nhân” mà áp dụng vào cho tập thể hay nói đến đại đa số như: Nhân loại, Nhân bản, Nhân dân, Nhân quyền, Nhân văn, Nhân vật… thì lại khác.
Ngày nay xã hội mỗi ngày mỗi phức tạp, đời sống con người thường bị động hơn là tịnh, sự động của mỗi cá nhân thường liên hệ đến những cá nhân khác hay một tập thể hoặc nhiều tập thể… Cho nên bản tính của chữ Nhân này luôn có chất chính trị tiềm ẩn bên trong hay lộ liễu ở bên ngoài. Như khi nói đến nền tảng của con người là những căn bản tối thiểu trong cuộc sống đó là văn hóa, tư tưởng, truyền thống thì gọi là Nhân bản.
Quyền sống như tự do ngôn luận, tự do đi lại và tự do chọn lựa thì gọi là Nhân quyền. Còn một khối người chủ xướng làm việc có tính cách phát triển cho con người mỗi ngày một văn minh hơn cho lịch sử văn hóa nước nhà, tự điển gọi là Nhân văn. Và những người có mặt trong một thời đại, nhóm hay trong guồng máy điều hành nào thì gọi là Nhân vật, đối với các nhà làm phim ảnh thì gọi là tài tử, và các anh chị em cộng sự với nhau để ra báo thì gọi là Nhân viên tòa soạn.
Trong văn chương chữ “Nhân” được đề cao, thể hiện đức tính của con người hay một nhân vật nào đó cho câu văn thêm phong phú. Như chữ Nhân ảnh là người hay động vật có tư tưởng, trong “Cung oán” có câu “Ai đem nhân ảnh nhuộm mùi tà dương.” Cũng như trong tiếng Nho có câu thành ngữ muốn nói đến người nghèo thường kém ý chí thí bảo là “Nhân cùng chí đoản, mã xấu mao trường,” nghĩa là người nghèo chí ngắn, ngựa ốm lông dài!
Theo bà của Nhi tôi kể lại một câu chuyện diễn tích mà người xưa đã dùng chữ Nhân như sau: Một hôm vào tiết Thanh Minh, Thôi Hộ là một thi sĩ nổi tiếng đời Ðường, đi dạo chơi Nam Kinh đô chợt thấy trong xóm có một ngôi nhà, tứ bề trồng đặt hoa đào, thi sĩ gõ cửa xin nước uống. Một tiểu thư mở cửa ra chào hỏi và xin được biết tên họ người lữ khách qua đường, rồi cho người khách uống một bát nước. Tiểu thư có nhan sắc tuyệt trần, dáng điệu lả lướt như một nàng tiên hạ phàm, lời nói thanh tao, niềm nở mời khách thật là lịch duyệt. Thôi Hộ tạ ơn và xin cáo từ.
Thắm thoát một năm trôi qua, cũng vào độ tiết Thanh Minh như năm trước, thi sĩ trở lại xóm củ tìm mỹ nhân, nhưng bóng dáng yêu kiều của người thiếu nữ không thấy, mà cửa của căn nhà khóa chặt…. Thi sĩ bèn làm một bài thơ cho người thiếu nữ vắng bóng và đề lên trên cửa như sau:
Khứ niệm kim nhật thứ môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng
Nhân diện bất trí hà xứ khứ
Ðào hoa y cựu tiếu đông phong
Tạm dịch rằng:
Năm ngoái ngày nay ở chốn này
Hoa đào mặt ngọc ngó hây hây
Mà nay mặt ngọc đi đâu vắng
Cợt gió hoa đào vẫn cứ đây
Nhi tôi xin kể tiếp, sau khi đọc qua bài thơ của thi sĩ, người con gái kia cảm thấy tâm hồn xao xuyến, và lòng cứ vương vấn mãi mối sầu không nguôi. Ðộ một tháng sau chàng thi sĩ tài hoa giàu tình cảm trở lại ngôi nhà xưa mong gặp lại nàng tiểu thư năm trước. Nhưng đâu còn nữa, cuộc đời của người con gái đã trở về với cát bụi, chỉ vì đọc thơ Thôi Hộ dán trên cửa, nàng cảm lụy khách tài hoa phong nhã nên quên ăn mất ngủ tương tư sầu mà chết.
Qua câu chuyện trên, Nhi tôi thấy ngày xưa sao mà con gái dễ yêu, để phải chết về mấy tên thi sĩ thế! Cỡ mà ngày nay thì mấy tên thi sĩ chỉ có chết với cái Nhân diện của phái kẹp tóc nhà ta mà thôi.
Theo thuyết nhà Phật thì Nhân là do cái này sinh ra cái kia, cũng như đem hạt giống trồng sẽ sinh ra quả, nên trong truyện Kiều có câu “Âu đành quả kiếp nhân duyên, cũng người một hội một thuyền đâu xa.” Chữ Nhân duyên ở trong câu này là muốn nói lên duyên phận vợ chồng lấy nhau, rồi có đoạn cũng dùng chữ Nhân như “Xưa nay nhân định thắng thiên cũng nhiều,” tức là những điều do con người định ra, hơn cả trời định.
Chữ Nhân qua câu thành ngữ “Báo tử lưu bì, nhân tử lưu danh” nghĩa là “Hùm chết để da, người chết để tiếng.” Theo sách thành ngữ điển tích thì đời người trăm năm có là bao, quá ngắn ngủi như bóng cầu bay qua cửa sổ, và con người cứ lẩn quẩn trong vòng tứ khổ: Sinh, lão, bệnh, tử. Sinh ra để rồi chết, nhưng trước khi chết con người cần phải lưu lại cho thế nhân một điều đáng kể. Không được lưu danh thiên cổ cũng phải để tiếng lành lại cho con cháu, quả thật chí lý!
Hầu hết, từ thuở xa xưa cho đến nay, bất cứ đạo lý nào muốn được tồn tại cũng đều phải đặt nặng vấn đề ý nghĩa của chữ Nhân trong đạo lý. Như đại từ đại bi, chúng sanh bình đẳng là ý thức của Phật Thích Ca, còn việc yêu người như yêu mình, xem thù như bạn là tâm ý của Ðức Chúa Jesus. Ðó là hai đạo lý đã trải qua bao thế kỷ mà còn tồn tại và được sự hưởng ứng khắp nơi, là nhờ sự quán triệt về Nhân sinh quan, tức là đặt vấn đề hạnh phúc con người là cứu cánh.
Ðể thành Nhân thì phải do chính mình và tự trau giồi Nhân cách, nhân tính, luôn học cái hay cái tốt của người tài giỏi hơn mình, đạo đức hơn mình và có lòng nhân ái hơn mình thì thành nhân mới có cơ thành tựu.
Nhi tôi chỉ muốn nói đến cái tinh thần của chữ Nhân trong dân gian, để chúng ta có cơ hội tìm được người xứng đáng tôn vinh thành bậc Nhân sĩ. Tuy nhiên, kẻ hèn mọn này xin bà con, cô bác đọc xong bài này thấy có điều gì sơ sót mà rộng lòng tha thứ tức là đã được gọi là Nhân thứ rồi, mà hay hơn nữa là nếu ủng hộ về tinh thần hay vật chất bất cứ qua hình thức nào như: Thực thi những công tác tương trợ giúp người lớn tuổi cao niên.
-Những nhân tài ẩn danh biết đàn biết hát khá, xin hợp tác cùng nhau tổ chức thường xuyên các cuộc vui giải trí “Free” cho đồng bào.
-Quý chủ nhân thương mại có những cơ sở dịch vụ linh tinh cần thiết phục vụ đồng bào, xin đăng quảng cáo vào tuần báo “Người Việt Las Vegas,” hiện nay là tờ báo duy nhất, món ăn tinh thần của mọi gia đình LV, nội dung gồm đầy đủ các tiết mục: chính trị, xã hội, kiến thức y học, sức khỏe và đời sống, văn hóa nghệ thuật, thi ca, tư vấn tình yêu, gia đình, hạnh phúc v.v…
Quý vị đó sẽ được gọi là Thân hào nhân sĩ. viết nói quanh nói quẩn thế mà cũng cả bốn năm trang giấy, thôi thì Nhi tôi xin chúc bà con, cô bác một kiếp nhân sinh tràn đầy nhân đức.
Xin hẹn bài báo tới, Nhi tôi sẽ cống hiến đề tài hấp dẫn hơn “Bàn về chữ Thất.”
