Sổ tay bầu cử
Vũ Quí Hạo Nhiên/Người Việt
Thứ Ba sắp tới là ngày bầu cử sơ bộ tại California. Năm nay cách bầu khác những năm trước: Hai ứng cử viên nhiều phiếu nhất sẽ vào bầu cử chung kết tháng 11, bất kể thuộc đảng nào.
Lối bầu cử kiểu “Top 2” này hứa hẹn nhiều thay đổi trong giới dân cử California, cụ thể là ứng cử viên trung dung sẽ dễ thắng hơn, so với trước đây. Công thức “Top 2” không áp dụng cho bầu tổng thống và bầu ủy viên trung ương của các đảng.
Trong phiếu bầu sơ bộ năm nay, mỗi cử tri sẽ có quyền bỏ phiếu cho tất cả các ứng cử viên, bất kể đảng nào. Cử tri dù có ghi danh trong đảng Cộng Hòa vẫn có thể bầu cho ứng cử viên thuộc đảng Dân Chủ, và ngược lại. Rồi cuối cùng đếm phiếu thì hai người nhiều phiếu nhất sẽ thắng. Hai người này sẽ đấu với nhau trong kỳ bầu cử chung cuộc vào tháng 11.
Người ta tiên đoán là phương pháp này sẽ đưa đến nhiều vị dân cử trung dung hơn. Trước đây, khi Cộng Hòa bầu riêng, và Dân Chủ bầu riêng, thì các ứng cử viên có khuynh hướng đi về phía cực đoan. Ứng cử viên Cộng Hòa sẽ thiên về cực hữu để kiếm phiếu của những cử tri Cộng Hòa bảo thủ thường siêng đi bầu hơn cử tri trung dung. Phía Dân Chủ thì ngược lại. Kết quả là hầu hết dân cử đều hoặc cực tả hoặc cực hữu, hục hặc suốt ngày không làm được việc gì hết.
Với bầu cử mở rộng rồi lấy kết quả Top 2, người ta hy vọng là ứng cử viên trung dung sẽ chiếm được phiếu từ cử tri cả hai đảng để vô chung kết, rồi vào tới tháng 11 thì người nào chiếm được nhiều phiếu của cả hai phe sẽ thắng luôn.
Cùng đảng đấu nhau
Tức là, trên lý thuyết, nếu có nhiều ứng cử viên và hai người “Top 2” đều thuộc cùng một đảng, rất có thể sẽ có những người cùng đảng đấu nhau trong vòng chung kết tháng 11.
Trên thực tế thì sao? Một nhà cố vấn chính trị, Allan Hoffenblum, cho rằng có tới 34 ghế dân cử sẽ có Top 2 cùng thuộc một đảng. Ðây là 34 địa hạt trong số tổng cộng 100 địa hạt thượng/hạ viện tiểu bang và 53 địa hạt hạ viện liên bang.
Hoffenblum là chủ nhân hãng tư vấn Allan Hoffenblum & Associates và người xuất bản cuốn “California Target Book,” một cuốn sách phân tích các địa hạt tranh cử trong tiểu bang California.
Có những địa hạt sẽ bảo đảm Top 2 cùng một đảng, là vì chỉ có mỗi một đảng ra tranh cử. Ðịa Hạt 69 Hạ Viện tiểu bang chẳng hạn (Santa Ana, hiện do DB Jose Solorio đại diện), chỉ có 4 ứng cử viên Dân Chủ chứ người ứng cử viên Cộng Hòa đã rút lui rồi.
Ðịa Hạt 15 Thượng Viện tiểu bang ở San Jose chỉ có 2 ứng cử viên Dân Chủ, không có Cộng Hòa. Cuộc bầu cử sơ bộ chưa bầu đã biết sẽ đúng 2 người này là “Top 2” và sẽ vào vòng chung kết tháng 11.
Ðịa Hạt 13 Thượng Viện tiểu bang, gồm Santa Clara, Mountain View, một nửa San Jose, v.v., không có ứng cử viên Cộng Hòa, chỉ có 3 người Dân Chủ và 1 người Libertarian.
Allan Mansoor gặp đối thủ
Một trong những nơi mà Hoffenblum không đưa vào trong danh sách “Top 2 cùng đảng,” nhưng là nơi lối bầu sơ bộ “Top 2” đang có ảnh hưởng, là cuộc bầu cử vào Hạ Viện tiểu bang, địa hạt 74. Ðây là một địa hạt mới vẽ lại, bao gồm một phần của Ðịa Hạt 68 cũ, nên Dân Biểu Allan Mansoor đang tranh cử tại đây.
Allan Mansoor, đảng Cộng Hòa, là tên tuổi hơi quen thuộc với Little Saigon. Trong kỳ bầu cử năm 2010, đối diện ứng cử viên Phú Nguyễn đảng Dân Chủ, Mansoor tranh cử kịch liệt trong cộng đồng Việt Nam, và cho đại diện người Việt Nam của ông lên đài phát thanh tố cáo gia đình Phú Nguyễn – một gia đình Biệt Ðộng Quân – là cộng sản, nói chung là rất ồn ào và rầm rộ.
Từ sau khi đắc cử, Mansoor thôi không đến với cộng đồng Việt Nam nữa. Khi bản đồ địa hạt Hạ Viện được vẽ lại, thì Mansoor đi theo thành phố Costa Mesa nơi ông từng là thị trưởng, để vào Ðịa Hạt 74 mới, không còn dính dáng gì tới Little Saigon.
Mansoor là người đương nhiệm, và thuộc cánh hữu cực đoan của Cộng Hòa. Nếu bầu sơ bộ theo riêng từng đảng, Mansoor gần như chắc chắn sẽ thắng.
Nhưng với kiểu bầu cử “Top 2,” bỗng nhiên chuyện Mansoor tái đắc cử không còn là chuyện đương nhiên nữa.
Leslie Daigle, ứng cử viên Cộng Hòa tranh cử với Mansoor, là một nhân vật trung dung. Cũng vì trung dung, nên Daigle gặp khó khăn gây quỹ. Người bảo thủ người ta cho tiền cho Mansoor, người cấp tiến người ta cho tiền ứng cử viên Dân Chủ (là ông Robert Rush), nên còn ít chỗ cho Daigle xin tiền. Cũng vì Daigle ít quỹ nên Hoffenblum, ra sách hơi bị sớm, từng không cho rằng Daigle sẽ vào chung kết.
Những tưởng Daigle bị thua chỉ vì thiếu tiền, thì đùng một cái một ân nhân xuất hiện.
Charles Munger Jr., một nhà vật lý học, là con trai của tỷ phú Charles Munger. Ông Munger cha là phó chủ tịch công ty đầu tư Berkshire Hathaway, là công ty của Warren Buffett.
Munger con hoạt động trong đảng Cộng Hòa, là chủ tịch đảng Cộng Hòa quận hạt Santa Clara (bao gồm San Jose). Nhưng ông có quan điểm trung dung, và ông thường ủng hộ ứng cử viên trung dung.
Ông lập ra một tổ chức super-PAC mang tên Spirit of Democracy California, trút vào đó $727,000. Hiệp Hội Nha Sĩ California góp thêm $150,000.
Và vào phút chót Super PAC này tung tiền ra chạy quảng cáo giúp bà Daigle. Tới nay, super PAC này đã chi $472,000 giúp bà Daigle.
Con số này là một con số cực lớn trong một cuộc tranh cử sở bộ Hạ Viện tiểu bang California. Năm 2010 chẳng hạn, trong suốt kỳ sơ bộ, Mansoor chi dưới $190,000. Con số $472,000 của Spirit of Democracy California cũng cao hơn tiền quỹ của cả bà Daigle và ông Mansoor cộng lại: Daigle có $160,000, Mansoor của $273,000.
Daigle không cần thắng Mansoor trong vòng sơ bộ. Daigle chỉ cần lấy thêm phiếu của phía Dân Chủ – những cử tri Dân Chủ bảo thủ chẳng hạn – để qua mặt Robert Rush, là vào chung kết. Và ở vòng chung kết tháng 11, hầu hết quan sát viên đều cho rằng Daigle sẽ thắng Mansoor.
