Phạm Ðình
Nhắc lại bài lần trước, để bảo đảm an toàn cho “chân cẳng” của cái xe, nếu có thể được mỗi khi thay mới, chúng ta phải thay cả 4 lốp. Ðó là ý kiến của Pepboys, một hệ thống cửa hàng chuyên sửa chữa và bảo trì xe cộ lớn vào hàng đầu của nước Mỹ.
Vỏ xe bị mòn. (Hình: Phil Walter/Getty Images)
Còn nếu không thay được cả 4, mà chỉ có thể thay 2 lốp, thì không phải là 2 lốp trước mà chính là 2 lốp sau mới cần được thay sớm. Ðó là ý kiến xem ra nghịch đời của các chuyên gia thuộc trang mạng www.popularmechanics.com. Họ lý luận như thế này: Hai lốp ở trục sau mới là nơi cung cấp sự vững vàng cho xe khi di chuyển. Nếu không có sự vững vàng đó, thì khi phải bẻ lái hoặc khi thắng trên đường trơn ướt, chiếc xe có thể bị xoay tròn. Nếu bạn có 2 bánh mới toanh ở trục trước, thì bánh xe có thể dễ dàng gạt nước ra để di chuyển, trong lúc bánh sau, vốn là 2 bánh đã cũ, sẽ không có khả năng đó. Với những đường rãnh đã mòn, chúng không thể rẽ nước được dễ dàng như bánh trước, mà sẽ di chuyển như “người lướt sóng”, để cho nước nâng cặp bánh mòn ra khỏi mặt đường. Rõ ràng hơn nữa là khi phải bẻ cua, hoặc đi trên mặt đường vun lên ở giữa với 2 cạnh đường thoai thoải (crowned road), chiếc xe sẽ xoay tròn rất nhanh. Và những gì xảy ra sau đó là chuyện chỉ có ông Trời mới biết được mà thôi!
Thực tế, những chuyên gia nói trên không đơn độc trong lập trường của mình, càng ngày càng có nhiều lập luận đưa đến khuyến cáo tương tự: Nếu bánh xe đã mòn và bạn không có đủ khả năng thay 4 bánh một lúc, thì ít nhất phải thay 2 lốp, và cặp lốp mới phải được lắp vào cho ‘trục bánh sau’.
Lốp xe là dấu chỉ về tình trạng của xe
Nếu câu nói “Ðôi mắt là cửa sổ của tâm hồn” mà đúng, thì chúng ta cũng có thể mạnh dạn phát ngôn, “Bộ lốp chính là dấu chỉ về tình trạng của cái xe”. Mặc dầu là một thành phần ít được ngó ngàng tới vì ở “miệt dưới”, nhưng bộ lốp là thành phần duy nhất nối kết chiếc xe với mặt đường, và nó có rất nhiều điều để nói với bạn về tình trạng cái xe. Chúng ta thử “nghe” một vài “tiếng nói” tiêu biểu:
1.Lốp xe mòn ở giữa
Qua hình 1, bạn có thấy là cái lốp này trũng xuống ở giữa, còn 2 cạnh thì vẫn nở nang đầy đặn hay không? Hình ảnh này nói lên điều gì?
Ðó là bánh xe thường được bơm quá căng (overinflation) khiến chỉ có đường vòm trung tâm là bắt được với mặt đường, vì thế nên nó bị mòn nhiều hơn, dẫn đến hậu quả là lốp xe mòn vẹt ở giữa.
Có nhiều người cho rằng, lốp cần được bơm căng thì xe chạy mới đỡ hao xăng. Bạn có thể tiết kiệm được chút xăng, nhưng lại phải sớm thay lốp thì không biết có bù vào đó được không. Thêm nữa, lốp bơm quá căng khiến cho diện tích bám đường giảm, làm tăng nguy cơ tai nạn, và buộc bạn phải tăng khoảng cách với xe trước mặt. Ấy là chưa kể, lốp xe bơm quá căng làm mất thăng bằng giữa lốp và dàn nhún, khiến các thành phần của hệ thống suspension mau hư hơn.
Nếu tai nạn trầm trọng xảy ra, như trường hợp một độc giả mô tả trong bài trước, thì nguyên nhân dẫn đến tai nạn sẽ được điều tra rất kỹ càng. Khi điều tra viên khám phá ra rằng, lốp xe được bơm căng quá 10% trên con số do nhà sản xuất đề nghị, thì chủ xe sẽ bị qui kết phần nào trách nhiệm gây ra tai nạn. Và nếu người lái cũng là chủ xe, kiêm luôn nạn nhân, thì tình cảnh thật đáng buồn!
Vậy, hành động phải có đối với lốp xe là gì? Bơm xe đúng với áp suất do nhà sản xuất đề nghị như chúng ta có đề cập trong bài trước.
2.Lốp xe nứt nẻ, phồng rộp
Ðây là hậu quả của thói quen lái xe cẩu thả, để lốp phải chịu đựng quá nhiều va chạm, như ổ gà, gờ đường, hoặc chướng ngại trên đường.
Các đường nứt lớn ở vách lốp, chạy vòng theo đường viền trên niềng bánh xe (rim) chứng tỏ lốp bị va chạm mạnh nhiều lần, hoặc vì yếu hơi thường xuyên.
Những đường nứt nhỏ ở vách lốp hoặc ở các đường răng cho thấy lốp đã có tuổi, nếu không thì cũng là do nhiều va chạm nhẹ.
Lốp bị phồng rộp, thường là trên vách lốp, là dấu chỉ cho thấy sự va chạm nào đó trước đây đã gây ra tổn hại bên trong, nhưng mãi đến bây giờ mới có cơ hội “lên tiếng”. Ông Woody Rogers, chuyên viên của Tire Rack, khuyến cáo, “Lốp bị nứt hoặc phồng rộp cần phải được thay ngay, đừng ngần ngại tốn kém. Bởi vì, không biết nó hư lúc nào!”
3.Lốp “lũng đồi”
Có thể cách gọi nghe hơi lạ, nhưng nhìn hình ảnh chắc bạn sẽ không lạ: Lốp xe bị lẹm lam nham, chỗ lõm xuống như thung lũng, chỗ lại cao lên như đồi, có chỗ thì lũng đồi tiếp nối lũng đồi.
Tình trạng này xảy ra khi hệ thống ống nhún (suspension) đã hư hại ít nhiều, khi xe lăn bánh thì lốp bị nẩy lên rồi hạ xuống mạnh, làm mặt lốp bị mòn nhiều ở một nơi so với nơi khác, dẫn đến tình trạng “lũng đồi, lũng đồi” nối tiếp.
Gặp trường hợp này thì trước hết phải đặt vấn đề với hệ thống suspension, và chỉnh đốn ngay nếu quả thực nó bị hư hại. Bằng không thì chẳng phải bộ lốp mà còn nhiều thành phần khác trong xe bị ảnh hưởng theo.
4.Lốp mòn chéo
Lốp mòn theo kiểu “lũng đồi” nhưng tiếp nối với nhau theo đường chéo ngang trên mặt lốp.
Tình trạng này thường xảy ra với các lốp sau của một xe FWD (lực kéo đặt trên bánh trước). Cũng có thể do chủ xe không để ý đến tire rotation (đổi vị trí lốp trước ra sau, sau ra trước) đúng thời hạn. Giả thuyết khác là do xe thường xuyên chở nặng ở cốp (trunk), khiến cho cấu trúc hệ nhún (suspension) bị biến dạng, đưa đến tình trạng “lốp mòn chéo”.
Nếu đã biết nguyên nhân là như vậy thì bạn có thể kiếm cách điều chỉnh được không?
5.Lốp mòn hai cạnh
Trường hợp này diễn tiến ngược lại với trường hợp 1: Vòm trung tâm không mòn, nhưng 2 cạnh bìa, bìa trong và bìa ngoài thì mòn nhiều.
Ðây là hậu quả của tình trạng lốp yếu hơi (underinflation). Theo kết luận của nhiều người trong giới am tường thì lốp yếu hơi là tình trạng nguy hiểm nhất đối với lốp xe. Và đáng tiếc thay, đây lại là tình trạng xảy ra thường xuyên nhất. Phạm Ðình biết có những người… cả năm chẳng coi đến lốp xe, nói gì đến việc để ý lốp xe non hơi, đủ hơi, hay quá căng hơi. Bị bỏ bê như vậy thì chắc chắn lốp chỉ có non hơi, chứ hơi ở đâu ra mà có đủ hoặc quá căng được.
Lốp xe non hơi buộc phải “gồng” mình để chịu đựng nhiều hơn, từ đó nhiệt lượng tích lũy nhanh có thể dẫn đến nổ lốp. Lốp xe bơm non không thể thẩm thấu sức nẩy khi xe gặp những chỗ lồi lõm trên lề đường, khiến trục bánh trước không cân (misaligned) và hệ nhún bị tổn hại.
Không biết có ai còn nhớ vụ lùm sùm giữa hãng xe Ford và hãng lốp Firestone, xảy ra từ năm 2001 hay không? Các trường hợp rủi ro đã xảy ra phần lớn cũng là vì lốp xe non hơi mà thôi.
Ðể tránh tình trạng lốp xe non hơi, chúng ta cần phải kiểm tra áp suất lốp ít nhất mỗi tháng một lần. Ðừng chỉ dựa vào cái đèn báo động TPMS ở trước mặt. Như lần trước chúng ta đã nói, và hôm nay, ông Woody Roger có đề cập, “Hệ thống cảnh báo này chỉ hoạt động khi lốp xe đã xẹp tới 25%, tức là đã mất 1/4 số hơi cần thiết. Như vậy nếu lốp xe của bạn cần ít nhất 28 psi thì khi áp suất xuống còn 21 psi, đèn báo động mới bật sáng”. Chả cần phải xuống tới mức đó, áp suất 22 psi cũng đã đủ để làm tiêu đời bộ lốp rồi.
Một lần nữa, để biết lốp xe cần một mức áp suất bao nhiêu là thích hợp, chúng ta phải xem lại những con số ghi trên vách lốp và trên thành cửa xe (door jamb). Nếu 2 số này khác nhau thì lấy con số thấp hơn, rồi cộng thêm 3 psi nữa. Nếu nhà có nhiều xe, bạn nên sắm sẵn một cái bơm và máy đo áp suất ở nhà. Ðành rằng chúng ta có thể xin bơm nhờ miễn phí ở các cây xăng, nhưng chạy ra chạy vào cũng bất tiện, và những cái lốp xe vốn ít được để ý trước nay, bây giờ “người ta” sẽ có cớ để nhắm mắt luôn… thì chắc đến lúc tai nạn xảy ra mới mở mắt!
Phạm Ðình
Xe lột dên, xe kêu lóc cóc, xe rỉ nhớt…? Xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập III đã phát hành. Cùng với Tập I, Tập II, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque hoặc tiền mặt cho Phạm Ðình, PO Box: 9255, Fountain Valley, California 92728 – 9255. Tel: 714-837-1935. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
