Nguyễn Văn Khanh
LTS – Hai mươi bốn giờ đồng hồ sau khi Hội Nghị Quốc Tế Paris kết thúc, vẫn chưa có tin tức rõ rệt về những thành quả mà Hoa Kỳ đạt được sau lời kêu gọi lập Liên Minh Quân Sự để tiêu diệt khủng bố Nhà Nước Hồi Giáo ISIS mà Tổng Thống Barack Obama đã đưa ra tối Thứ Tư tuần trước. Một mặt những viên chức tháp tùng Ngoại Trưởng Hoa Kỳ John Kerry trong chuyến đi vận động dựng Liên Minh đều nói “cứ mỗi giờ, danh sách các quốc gia đồng lòng với chúng ta lại nhiều hơn,” nhưng mặt khác chính phát ngôn viên Josh Ernest của Tòa Bạch Ốc lại bảo “chưa có thể công bố danh sách những quốc gia có mặt trong liên minh,” và khéo léo từ chối trả lời câu hỏi vai trò của những quốc gia đó như thế nào. Những lời phát biểu khác biệt nhau quá xa đó khiến mọi người thắc mắc, không biết chuyến đi vận động của ông Kerry có gặp trở ngại nào hay không, và nếu có, trở ngại đến từ đâu? Nhật báo Người Việt có cuộc trao đổi ngắn với thông tín viên Nguyễn Văn Khanh để tìm câu trả lời cho những thắc mắc vừa nêu trên.
NV: Anh nghe được gì ở Washington, DC? Có phải hội nghị gặp trục trặc không? Nếu đúng, trục trặc đến từ đâu?
Nguyễn Văn Khanh: Nói là trục trặc thì không đúng, có lẽ dùng cụm từ “chưa sắp xếp xong” thì đúng hơn. Trên đường về lại Washington D.C Ngoại Trưởng Hoa Kỳ John Kerry có cho biết là rất nhiều nước đồng ý tham gia trong Liên Minh, trong đó có cả những nước sẵn sàng tham gia vào những cuộc oanh kích mà Hoa Kỳ đang đơn phương thực hiện ở Iraq. Những quốc gia đó sẽ tham gia ở mức độ nào là điều vẫn chưa được quy định, vì theo một viên chức quốc phòng Mỹ, họ có thể giữ những vai trò khác nhau, chẳng hạn như gửi máy bay thám thính, chọn mục tiêu dội bom, hoặc gửi máy bay tiếp tế xăng trên không, chứ không nhất thiết phải đóng vai trò dội bom.
Ngay vai trò của những nước đã gật đầu đứng trong liên minh cũng thế. Mỗi nước giữ một nhiệm vụ khác nhau, trong đó có cả những nước chỉ đóng góp tài chánh chứ không giữ nhiệm vụ nào khác. Nói tóm lại, liên minh thì đã có, chuyện sắp đặt sao cho hữu lý thì chưa xong. Ðiều quan trọng nhất là có liên minh quốc tế, tất cả đều đồng ý phải diệt ISIS càng sớm càng tốt, để lâu thêm nguy hiểm.
NV: Những quốc gia muốn tham dự những cuộc không kích này là nước nào?
Nguyễn Văn Khanh: Tin rò rỉ từ Washington cho hay có 3 quốc gia Hồi Giáo Trung Ðông là Ả Rập Saudi, các tiểu vương quốc Ả Rập và Kuwait. Tin này đúng sai như thế nào thì chưa rõ, nhưng tin nói rằng Ả Rập Saudi đồng ý lãnh vai trò huấn luyện cho binh sĩ của lực lượng nhân dân nổi dậy Syria thì đã được xác nhận từ nhiều nguồn khác nhau. Những gì tôi ghi nhận được ở Washington, DC, cho biết chương trình huấn luyện này sẽ bắt đầu vào cuối năm nay hay trễ nhất là đầu năm tới.
NV: Ngay trên lãnh thổ của Ả Rập Saudi?
Nguyễn Văn Khanh: Vâng, ngay trên lãnh thổ của Ả Rập Saudi.
NV: Số quân được huấn luyện là bao nhiêu? Có cố vấn hay huấn luyện viên quân sự Hoa Kỳ tham gia hay không?
Nguyễn Văn Khanh: Thời gian đầu sẽ huấn luyện khoảng từ 5,000 cho đến 6,000 dân quân Syria. Vai trò của Hoa Kỳ trong kế hoạch này thì chưa rõ, các viên chức hành pháp chỉ nói là có bàn thảo nhưng chưa có kết quả cụ thể. Hỏi họ bàn thảo những gì thì không ai trả lời.
NV: Nói đến huấn luyện, chúng ta không thể nói đến ngoài chương trình huấn luyện cho binh sĩ Iraq và các tay súng của người Kurds, tổng thống Hoa Kỳ còn nói đến việc giúp xây dựng một lực lượng mà ông gọi là “Lực Lượng Vệ Binh Quốc Gia Sunni” (Sunni National Guards). Ở điểm này, ý Tổng Thống Obama là gì?
Nguyễn Văn Khanh: Ý của Tổng Thống Obama là quân đội Iraq hiện giờ gần như hoàn toàn điều khiển bởi các tướng lãnh thuộc Hồi Giáo Shiite, binh sĩ thì cũng đại đa số là người theo Hồi Giáo Shiite. Những người thuộc cánh Hồi Giáo Sunni không tin tưởng vào người Shiite, không muốn và cũng chẳng chấp nhận làm việc dưới quyền của những sĩ quan Shiite. Vì thế, Hoa Kỳ muốn lập một lực lượng vệ binh riêng biệt, điều khiển bởi các sĩ quan Sunni và binh sĩ cũng là binh sĩ Sunni. Một yếu tố khác cũng phải nói đến là khủng bố ISIS là một lượng Hồi Giáo Sunni, do đó, Hoa Kỳ và những nước đồng minh đều ủng hộ ý kiến chọn những lực lượng quân sự Sunni đóng vai chủ động, không cho bọn ISIS rêu rao là Shiite nhận chỉ thị từ nước ngoài để giết Hồi Giáo Sunni.
Trở ngại được các chuyên gia quân sự Hoa Kỳ nêu lên là dựng một lực lượng như thế tốn bao nhiêu thời gian và tiền của, liệu con số vài trăm cố vấn mà Tổng Thống Obama đã gửi sang Iraq có đủ để thực hiện trách nhiệm to tát đó hay không?
Tôi cũng được nghe nói là từ bây giờ đến cuối tuần, Hoa Kỳ sẽ đưa thêm 475 binh sĩ sang Iraq, cũng vẫn giữ vai trò huấn luyện và cố vấn cho quân đội nước bạn. Tháng trước quân đội Mỹ đã dựng một căn cứ – có người gọi là trung tâm huấn luyện – bây giờ sẽ có một căn cứ thứ nhì. Ðơn vị quân sự Mỹ sẽ do một vị tướng 2 sao chỉ huy, làm việc trực tiếp với Bộ Tổng Tham Mưu Quân Ðội Iraq.
NV: Trong những cuộc tranh luận trên truyền hình, các cựu tướng lãnh Mỹ cũng như các chuyên gia quân sự đều nói rằng không lực dù có mạnh đến đâu đi chăng nữa cũng không thể chiến thắng được khủng bố ISIS. Anh ghi nhận được những gì chung quanh chuyện này?
Nguyễn Văn Khanh: Tôi cũng nghe có người bảo bên cạnh sức mạnh của không lực, Tổng Thống Obama vẫn phải đưa những đơn vị quân sự tinh nhuệ trở lại chiến trường Iraq, đi sát với các đơn vị nước bạn, cùng quân đội Iraq thực hiện những cuộc truy kích lùng bắt các tên thủ lãnh ISIS. Theo giải thích thì phải có những đơn vị quân sự đầy kinh nghiệm mới có thể đánh bật gốc rễ của chúng được. Các đơn vị kinh nghiệm chiến trường này, đương nhiên, không phải là những đơn vị quân sự của Iraq, lực lượng vẫn bị chỉ trích là “chỉ biết tháo chạy thay vì phải gườm súng chiến đấu chống lại kẻ thù.” Chính vì thế nên có tin nói rằng dù không quân là đơn vị chủ lực trong chiến lược tiêu diệt ISIS, nhưng ngay cả ban tham mưu Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ cũng nghĩ rằng nước Mỹ chỉ thắng trận chiến cam go này với điều kiện phải có những đơn vị bộ binh cấp nhỏ đi sát với binh sĩ Irag cũng như binh sĩ Kurds để yểm trợ cho các đơn vị quân sự đồng minh để tiêu diệt các tay súng của Nhà Nước Hồi Giáo nhanh chóng hơn.
Cựu Ðại Tướng Johnn Keane, từng điều hành chương trình tăng viện quân cho chiến trường Iraq, nghĩ rằng dù không đổ bộ quân vào tham chiến, Tổng Thống Obama vẫn nên đưa những đơn vị cố vấn theo sát các cuộc hành quân của binh sĩ Iraq thay vì ngồi làm việc ở bộ tư lệnh hay ngồi ở các trung tâm huấn luyện. Theo ông, các cuộc không kích do Hoa Kỳ thực hiện làm chậm bước tiến của ISIS, lúc đó bọn chúng sẽ phải chuyển từ thế công sang thế thủ, và chúng sẽ trà trộn vào trong dân chúng. Ðể giúp binh sĩ Iraq lấy lại những phần đất đã mất, bắt buộc cố vấn quân sự Hoa Kỳ phải có mặt ngay tại chiến trường, giúp bộ tham mưu hành quân nước bạn soạn thảo kế hoạch tiến quân. Kế hoạch đó bao gồm cả trách nhiệm gọi không quân đến oanh tạc những điểm mới phát hiện được, mở đường tiến cho quân đội Iraq và tiêu diệt những đơn vị quân sự của ISIS.
Ngoài các chuyên gia đề nghị nên gửi cố vấn đi chung với những đơn vị quân sự nước bạn, những vị dân cử thuộc cánh “diều hâu” của Ðảng Cộng Hòa cũng tin đó là điều cần phải làm, cho dù khéo léo không muốn tạo lý do cho ông Obama đưa quá nhiều binh sĩ sang giúp Iraq. Tôi còn nhớ trong bài nói chuyện đọc đầu tuần này tại Viện Nghiên Cứu The American Enterprise Institute, Dân Biểu Chủ Tịch Ủy Ban Quốc Phòng Howard McKeon ca ngợi quyết định đưa cố vấn giúp quân đội Iraq, nhưng ông cũng bảo rằng chúng ta “vẫn có thể làm hơn thế” để rút ngắn thời gian chiến đấu. Ðề nghị vị Dân Biểu Cộng Hòa đưa ra là gửi những toán nhỏ binh sĩ đi chung với các đơn vị nước bạn, giúp họ cả về mặt quân sự lẫn dân sự vụ. Kế hoạch đó ông McKeon nói là “đương nhiên cần nhiều người hơn con số 1,600 binh sĩ được Tổng Thống nói sẽ gửi sang Iraq, nhưng chắc chắn không cần đến cả sư đoàn.”
Nhưng theo Dân Biểu Adam Smith của Ðảng Dân Chủ, sự hiện diện quá đông binh sĩ Hoa Kỳ ở Iraq không phải là điều hay, vì tạo cơ hội cho quân ISIS rêu rao với dân chúng là người Mỹ trở lại, người Mỹ không từ bỏ ý định muốn xâm lược Iraq. Ông Smith đề nghị ngoài số cố vấn đã được đưa sang Baghdad, chúng ta phải có kế hoạch tìm thêm đồng minh Sunni để họ giúp tiêu diệt bọn phiến quân Sunni đang lãnh đạo Nhà Nước Hồi Giáo ISIS. Ông bảo thêm sau ngày người lính Mỹ cuối cùng rời khỏi Iraq “chúng ta đã nói rằng tương lai của nước Iraq phải do người Iraq định đoạt,” cách hay nhất là giữ nguyên lập trường đó, “chúng ta chỉ nên đóng vai trò giúp họ đi đến thành công thôi,” họ vẫn là người định đoạt.
NV: Cám ơn anh.
