Hùng Tâm
Bất ổn đằng sau một màn biểu diễn ngoạn mục
Năm 2007, khi được chọn là quốc gia tổ chức Giải Vô Ðịch Túc Cầu FIFA cho năm 2014, Brazil đang ở thế thượng phong kinh tế, với đà tăng trưởng 4.5% nhờ tư bản quốc tế ào ạt trút vào. Nhờ lạm phát thấp, đồng tiền có giá trị cao, Brazil năm đó là tiêu biểu cho các nền kinh tế đang lên, nơi thiên hạ làm ăn có lời và chính quyền của Tổng Thống Lula da Silva là niềm tin mới của hình thái kinh tế xã hội chủ nghĩa.
Bây giờ, khi màn trình diễn quốc tế sắp khai mạc, nét vàng son của Brazil đã ngả màu vàng vọt.
Tính đến Tháng Năm thì niềm tin của giới tiêu thụ suy sụp sáu bảy tháng liền, lần đầu tiên kể từ vụ Tổng Suy Trầm 2008-2009 và hiện nay, Brazil là một trong năm nước được giới đầu tư đánh giá là “kinh tế bấp bênh nhất” (“Fragile Five”); bốn nước kia là Ấn Ðộ, Nam Dương (Indonesia), Nam Phi và Thổ Nhĩ Kỳ (Turkey). Ðó là chưa kể tới Liên Bang Nga và Trung Quốc thì thuộc loại “rủi ro nhất.” Nhiều người Brazil từng hứng khởi với vinh dự tổ chức một giải vô địch quốc tế thì nay thất vọng và thậm chí bất mãn vì những tốn kém lẫn tham ô thất thoát cho giải World Cup. Kinh phí đầu tư tăng gấp ba mức dự trù, khi kinh tế lại sa sút mà nhiều nơi vẫn chưa sẵn sàng cho việc thi đấu.
Giới kinh tế gọi đây là dự án World Cup tốn kém nhất lịch sử bóng đá thế giới. Theo ước tính lạc quan nhất là mất 12 tỷ Mỹ kim, trong đó có bốn tỷ xây cất hay tân trang các sân bóng ở 12 thành phố. Trong khoản mất này của công quỹ, là dân đóng thuế, có nhiều khoản của các chính trị gia và thân tộc trên doanh trường.
Chính quyền của bà Tổng Thống Dilma Roussef thuộc đảng Công Nhân, đệ tử của Lula da Silva, ước tính là 600 ngàn du khách ngoại quốc và ba triệu người Brazil sẽ dự khán 64 trận đấu giữa đội tuyển của 31 quốc gia tại vận động trường của 12 thành phố trong vòng một tháng, từ 12 Tháng Sáu đến 13 Tháng Bảy. Khi có loại sinh hoạt quy mô như vậy, việc bảo vệ an ninh dĩ nhiên là bài toán lớn, được giao cho 150 ngàn binh lính và cảnh sát, với sự tiếp sức của hai vạn nhân viên an ninh và 15 ngàn thiện nguyện viên của tổ chức FIFA. Ngoài ra phải kể tới nhiều phương tiện vẫn được giữ bí mật, thí dụ như một vạn người thuộc lực lượng cảnh sát đặc biệt chuyên về nghiệp vụ dẹp loạn và chống biểu tình.
Vì sao một sinh hoạt thể thao nhằm biểu dương ý chí tranh đua hiếu hòa lại đòi hỏi sự chuẩn bị đặc biệt và kỹ lưỡng như vậy? “Hồ Sơ Người Việt” xin tổng hợp một số dữ kiện giải thích, để ta nhìn ra một khía cạnh bất ngờ và vất vả khi ngồi nhà theo dõi các trận đá hấp dẫn trên màn ảnh.
Thể thao và tội ác
Về mặt tổ chức, “Ủy Ban Quốc Gia Bảo Vệ An Ninh Công Cộng” chịu trách nhiệm phối hợp hoạt động bảo vệ cho giải World Cup – và cho Thế Vận Hội Olympics sẽ tổ chức tại Rio de Janeiro vào năm 2016. Ủy ban được sự hợp tác của cơ quan tình báo Brazil, tổ chức FIFA (Liên Ðoàn Túc Cầu Thế Giới), Ủy Ban Tổ Chức Giải World Cup 2014 tại Brazil, và các bộ tư pháp và quốc phòng của chính phủ Brazil.
Ngoài 200 ngàn người lo về an ninh, việc bảo vệ trật tự còn đòi hỏi phương tiện y tế, với một vạn nhân viên túc trực tại 60 bệnh viện, 70 bệnh xá khẩn cấp, và 530 trạm y tế di động với dụng cụ y khoa và dược liệu sẵn sàng. Bộ Y Tế Brazil phụ trách việc yểm trợ đó, ngoài công tác y tế thông thường cho các cầu thủ thuộc về ban tổ chức World Cup.
Khi tổ chức một sinh hoạt quy mô trải rộng trên 12 thành phố và sân vận động của lãnh thổ cùng các trung tâm thương mại và du lịch trong vùng phụ cận, giới hữu trách quan tâm nhất đến việc ngăn ngừa tội ác, từ giết người đến buôn lậu ma túy, mãi dâm, biểu tình, hoặc xô xát ẩu đả giữa các ủng hộ viên lẫn chuyện trộm cắp, móc túi hay cướp giật. Loại tội ác từ nhẹ tới nặng đều đã từng có tại Brazil cho nên được giới hữu trách chú ý nhất.
Nhưng từ năm 2001, sau vụ khủng bố 9-11 tại Hoa Kỳ, mọi sinh hoạt có sự tham dự của đám đông và sự tường thuật của truyền thông quốc tế đều có thể bị khủng bố tấn công để lấy tiếng tuyên truyền. Về mặt này, Brazil tương đối ít lo vì nhiều lý do rất lạ.
Lực lượng Hezbollah do Iran thành lập là một tổ chức đấu tranh có áp dụng phương pháp khủng bố nhưng để theo đuổi những mục tiêu chính trị trong thế giới Hồi giáo. Lực lượng này đã hiện diện tại Brazil từ lâu vì mục đích kinh tài. Họ tham gia đường dây buôn lậu từ ma túy đến nhiều mặt hàng quốc cấm khác để lấy tiền hoạt động. Vì vậy, họ có hợp tác với các nhóm dân quân của chế độ Venezuela thân Cộng và cả tổ chức xưng danh cách mạng tại Colombia mà thật ra là các lực lượng phân phối ma túy. Tại Brazil lần này, Hezbollah không dại gì mà đánh vào hậu cần của chính mình để giương danh một cách vô ích và bất lợi.
Lực lượng al-Qaeda và thành phần đặc công còn lại cũng đã hoạt động tại Mỹ Châu La Tinh từ cả chục năm nay, nhất là ở vùng tam biên là biên giới giữa ba nước Argentina, Brazil và Paraguay. Nhưng họ không có nhu cầu giương danh Thánh Chiến mà chủ đích nhắm vào các cơ sở của Hoa Kỳ hay Do Thái. Vì thế, việc ra đòn tấn công World Cup tại Brazil không nằm trong mục tiêu của họ. Nghĩa là các nhóm khủng bố Hồi Giáo thuộc hệ phái Shia (như Hezbollah) hay Sunni như al-Qaeda sẽ chẳng ra tay tại Brazil. Xác suất rủi ro từ loại khủng bố Hồi Giáo cực đoan thật ra rất thấp.
Nếu có thì là đòn khủng bố lẻ tẻ của các nhóm cực tả. Họ thuộc trường phái vô chính phủ và ưa tấn công các ngân hàng hay doanh nghiệp tiêu biểu cho chủ nghĩa tư bản.
Ðặc sản đáng ngại nhất của Brazil thuộc vào loại khác. Tội hình sự!
Từ tội ác đến tội vặt
Brazil có một chính quyền thiên tả, theo lý tưởng xã hội chủ nghĩa mà lại là một xứ bất an với quá nhiều tội hình sự, từ ăn cắp vặt tới ăn cướp có võ khí và cả giết người. Theo tổ chức viện trợ kinh tế UNDP của Liên Hiệp Quốc vào năm 2011, xứ này có tỷ lệ ăn cắp và an cướp là hơn 575 vụ cho 100 ngàn người, tỷ lệ giết người là 21/100 ngàn.
Brazil cũng có một tổ chức tội ác lớn nhất, ở tại Sao Paulo, có tên tắt là PCC (tiếng Bồ Ðào Nha là Primeiro Comando da Capital, Anh ngữ là First Command of the Capital) với 13 ngàn tay súng – và sáu ngàn người trong tù.
Năm ngoái, đám mafia này đã hăm dọa thi hành kế hoạch “World Cup Ghê Rợn” với nhiều vụ ám sát các viên chức chính quyền trong dịp tranh giải vô địch túc cầu. Vì từ nhiều năm trước họ đã ra tay tấn công hàng loạt đồn bót cảnh sát nên lần này chính quyền Brazil đặc biệt quan tâm theo dõi để ngăn ngừa. Tuy nhiên, băng đảng xã hội đen này có đặc tính là nhắm vào bộ máy công an và cảnh sát của nhà nước hơn là tấn công loại mục tiêu “mềm” của dân sự hoặc giết hại du khách cho nên người ta ngại nhất là chuyện đạn lạc, hay nạn kẹt xe.
Nói về chuyện kẹt xe, vì lượng du khách đông đảo, cả quốc tế lẫn nội địa, lại phân tán trong 12 thành phố của lãnh thổ cho nên rủi ro lớn chính là ách tắc về giao thông. Và khi bị bất động hàng giờ trong rừng xe nghẽn lối, hoặc tê liệt trong phi cảng, du khách có thể bị cướp vặt.
Ðã vậy, việc mở mang các dự án giao thông và phi cảng cho đến lúc cuối vẫn chưa hoàn thành, chính quyền Brazil ngại nhất là bế tắc với các công trình dở dang ở nhiều thành phố, khi công nhân lại xuống đường biểu tình đình công! Trong khi đó, lực lượng taxi và mạng lưới di chuyển công cộng như xe buýt xe lửa lại bị tràn ngập! Ðấy là lúc gian thương và băng đảng ra tay trấn lột du khách, nhất là người ngoại quốc.
Chuyện đó khiến người ta chú ý đến một nỗi bất an khác. Bất ổn và động loạn xã hội.
Xã Hội Chủ Nghĩa bất ổn
Từ nhiều năm nay, nạn bạo động chính trị và nghiệp đoàn đã thường xuyên bùng nổ, nhất là ở bốn thành phố lớn là Brasilia, Sao Paulo, Rio de Janeiro và Porto Alegre. Tham gia các vụ biểu tình có bạo động ấy là các thành viên của Nghiệp Ðoàn Công Nhân Unified Workers’ Central, của nhóm vô chính phủ Black Bloc, hay các tổ chức đấu tranh xã hội như Homeless Workers’ Movement, Landless Movement và Free Fare Movement.
Có một diễn đàn quốc tế được truyền thông theo dõi và tường thuật là giải World Cup thì các tổ chức chuyên gây động loạn xã hội vì mục đích chính trị sẽ không để lỡ. Nhiều nhóm còn nhân cơ hội phát huy chính nghĩa là mở chiến dịch đả kích chính phủ tốn tiền thực hiện các dự án hay công trình vô ích khi chưa thỏa mãn được yêu sách như cải tiến bộ máy hành chánh công quyền, gia tăng cung cấp dịch vụ xã hội, tăng lương, bảo đảm di chuyển miễn phí, v.v…
Trong các lực lượng đấu tranh xã hội, nhóm vô chính phủ Black Bloc, với thành viên bịt mặt và mặc quần áo đen, là hung hãn và thô bạo nhất. Không chỉ sử dụng pháo bông, bom xăng (cocktail Molotov), họ còn ráp chế bom thủ công nghệ và khi ra tay thì cũng hôi của, theo lý luận “ăn của địch để đánh địch.” Trên mạng lưới xã hội của không gian điện tử, tổ chức bình phong của Black Bloc là “Resistencia Urbana” – Kháng Chiến Thành Phố – đã tung lên Facebook lời hiệu triệu và kế hoạch đấu tranh chống World Cup.
Lý do rất có vẻ chính đáng. Chính quyền Brazil đã bóc lột công nhân và giãn dân lấy đất để tổ chức World Cup mà không bồi thường thỏa đáng. Vì vậy nhân dịp này Black Bloc sẽ phối hợp hành động với các phong trào đòi hỏi xây nhà miễn phí cho công nhân mà tổ chức những vụ luân phiên biểu tình phản đối vào bốn ngày đầu tiên tại nhiều địa điểm khác, từ Sao Paulo, Natal, Salvador và Cuiaba qua các nơi khác.
Khi đó, du khách mới càng dễ bị kẹt và nhẹ nhất là lỡ hẹn với những trận đấu đã mất tiền mua vé từ trước.
Kết luận ở đây là gì?
Lãnh tụ Lula da Silva mắc bệnh hoang tưởng vì tưởng rằng vì được lòng dân nghèo mà đòi thực hiện một công trình tuyên truyền để đời. Hóa ra là một dự án quá đắt đỏ cho dân nghèo và đang gây bất mãn trong quần chúng nhân dân lao động. Nối nghiệp Lula da Silva, bà Tổng Thống Dilma Roussef có thể sẽ đá vào trái bóng bằng đá.
Các danh tài túc cầu của Brazil vẫn có thể làm nên lịch sử với một giải vô địch thứ sáu, nhưng sau phút hoành tráng, người dân sẽ thấy lãnh đạo là bất xứng và có phản ứng trong cuộc bầu cử tháng 10 tới đây.
Và những gì xảy ra trong giải World Cup 2014 khiến mọi người âu lo nghĩ tới Thế Vận Hội 2016. Brazil kịp học bài trong có hai năm không? Nghi quá!
Riêng người Việt thì hú vía với đại hội thể thao Á Châu Asiad. May là nhà nước ta kịp thời bỏ chạy!
