Nguyễn Văn Khanh
Rõ ràng hôm nay (Thứ Ba, 24 Tháng Chín), mọi chú ý của thế giới đều được dồn cho phiên nhóm khai mạc Ðại Hội Ðồng Liên Hiệp Quốc. Sự chú ý này không chỉ được dành cho bài diễn văn phần lớn nói về Trung Ðông mà Tổng Thống Hoa Kỳ Barack Obama sẽ đọc lúc 10 giờ sáng (giờ miền Ðông), mà còn dành cho bài diễn văn Tân Tổng Thống Hassan Rouhani của Iran sẽ đọc cùng ngày.
Từ trái, Tổng Thống Mỹ Barack Obama, Tổng Thống Iran Hasan Rouhani,Tổng Thống Syria Bashar Assad, và Tổng Thống Nga Vladimir Putin. Sau nhiều lần “đụng độ,” Mỹ và Nga bây giờ cùng nhau hợp tác để hủy bỏ kho vũ khí hóa học của Syria. Ðáng ngạc nhiên hơn nữa, sau khi trao đổi thư từ, hai nhà lãnh đạo Mỹ và Iran có thể gặp nhau bên lề cuộc họp Liên Hiệp Quốc ở New York, lần đần tiên trong 35 năm qua. (Hình: AP File Photos)
Cho tới chiều thứ Hai, hầu như vẫn chưa ai biết bài diễn văn của nhà lãnh đạo Iran sẽ chứa đựng những gì, ngay cả các viên chức thân cận với Tổng Thống Hoa Kỳ và nhân viên của Hội Ðồng An Ninh Quốc Gia cũng ngần ngại không muốn đưa ra dự đoán. Bên Bộ Ngoại Giao cũng thế, dàn phụ tá của Ngoại Trưởng John Kerry cũng tìm cách tránh né để khỏi phải trả lời câu hỏi liệu Tổng Thống Iran có “mang cành olive từ Tehran sang New York hay không”, nếu tránh né không được thì đã có câu trả lời rập khuôn: những năm trước đây khi nhà lãnh đạo Iran đọc diễn văn, bao giờ phái đoàn đại diện cho Hoa Kỳ và Israel cũng bỏ ra ngoài, “hy vọng năm nay điều đó sẽ không xảy ra”.
Hy vọng đó đến từ tuần trước, qua những cuộc phỏng vấn dành cho giới truyền thông ngoại quốc và những bài diễn văn đọc trước các viên nghiên cứu chiến lược mà Tổng Thống Iran đã thực hiện, để bày tỏ cho mọi người thấy ông là một nhà lãnh đạo chủ trương ôn hòa, sẵn sàng bắt tay làm việc chung với cộng đồng quốc tế để cùng xây dựng hòa bình. Ngay trong bài quan điểm dược đăng tải trên nhật báo The Washington Post hôm Thứ Sáu tuần trước ông Rouhani cũng nói tới điều đó, bảo rằng “trong khi tôi sửa soạn đến New York dự phiên nhóm Ðại Hội Ðồng, tôi kêu gọi những nhà lãnh đạo tương nhiệm hãy nắm bắt lấy cơ hội thể hiện qua cuộc bầu cử (tổng thống) mới diễn ra (tại Iran)”. Cơ hội đó là người dân Iran muốn vị Tân Tổng Thống của họ làm việc chung với thế giới, và các quốc gia nên “đáp ứng khôn khéo với những nỗ lực mà chính phủ của tôi thể hiện” để có thể thảo luận, cùng giải quyết những vướng mắc đang có liên quan đến chương trình nguyên tử của Iran.
Căng thẳng xảy ra vì theo quan điểm của Hoa Kỳ, Anh, Pháp và Ðức, chính quyền Iran vẫn tiếp tục làm giầu uranium để chế tạo võ khí nguyên tử. Mặc dù lúc còn tranh cử (2008) ứng viên Obama nói sẵn sàng thảo luận với chính quyền Iran, nhưng sau ngày nhậm chức Tổng Thống Obama lại từng nhiều lần cho biết một mục tiêu quan trọng mà ông theo đuổi là bằng mọi giá không thể để cho Iran có loại võ khí này, kể cả chuyện nếu cần, ông “sẵn sàng sử dụng giải pháp quân sự”. Ý kiến này được một số nước đồng minh NATO ủng hộ, đồng ý đó là giải pháp cuối cùng để bảo vệ hòa bình cho Trung Ðông trước hiểm họa có thể đến từ một quốc gia chuyên gây hấn.
Lần này chuyện “có vẻ khác”, theo lời phát ngôn viên Jay Carney của Tòa Bạch Ốc, sau khi Tổng Thống Rouhani nhấn mạnh ở điểm Iran “không bao giờ có ý định chế tạo võ khí nguyên tử” đi kèm với những phát biểu mang tính hòa hoãn hơn. “Ðiều không ai thắc mắc là tân chính phủ Iran đang thể hiện những bước hoàn toàn khác” nhưng ông Carney cho biết thêm Washington cũng không thất phải vội vã mở vòng tay đón chào tân lãnh đạo của Iran, vì Hoa Kỳ “đòi hỏi phải có những dấu hiệu cụ thể, vững chắc hơn nữa”. Ngoại Trưởng John Kerry cũng đưa ra phát biểu tương tự, xem những điều Tổng Thống Iran nói ra “là những dấu hiệu tích cực” nhưng vẫn chờ đợi “lời nói phải đi đôi với việc làm”. Nghe đồn trong một buổi thảo luận với các phụ tá về những điều có thể sẽ thực hiện với tân chính phủ Iran, ông Kerry từng ví von “ngay cả khi chọn bạn, chúng ta cũng phải thử xem người đó có thật lòng với mình hay không”. “Ngay lúc này”, ông Kerry nói tiếp, “chúng ta chỉ mới thấy ông Rouhani có vẻ khác với (vị tổng thống tiền nhiệm) Mahmoud Ahmadinejad, không lên tiếng chỉ trích Hoa Kỳ, không đe dọa sẽ xóa tên Israel trên bản đồ thế giới, nhưng vẫn phải chờ trước khi chúng ta quyết định nên làm gì” khi tình thế thay đổi theo chiều hướng tốt hơn.
Dường như phía Iran biết điều đó. Ðầu tháng này ông Rouhani gửi lời chúc năm mới Rosh Hashanah đến với người dân Israel, tháp tùng ông trên chuyến bay từ Tehran sang New York là đại biểu gốc Do Thái duy nhất của quốc hội, trong cuộc phỏng vấn trên đài NBC hồi tuần trước ông Rouhani cho biết vui mừng đón nhận thư Tổng Thống Obama gửi chúc mừng sau khi ông đắc cử, “theo nhận xét của tôi, lời lẽ trong lá thư của Tổng Thống Obama mang tính tích cực và xây dựng”. Những sự kiện vừa nêu đủ để ông Cựu Cố Vấn chuyên về Trung Ðông Dennis Ross tin tưởng “phía Iran đã sẵn sàng” để nói chuyện với Hoa Kỳ và Tây Phương, gọi đó là bước khởi đầu “quan trọng nhất trong các cuộc đàm phán ngoại giao”.
Trước những dấu hiệu như vậy, liệu Tổng Thống Hoa Kỳ và Tổng Thống Iran có gặp nhau bên lề Ðại Hội Ðồng Liên Hiệp Quốc hay không? Tới khuya thứ Hai phía Tòa Bạch Ốc vẫn nói “cuộc gặp không nằm trong chương trình làm việc của Tổng Thống”, sau đó đổi lại là “có thể sẽ diễn ra” (có tin nói rằng Ngoại Trưởng John Kerry và Ngoại Trưởng Mohammad Javad Zarif của Iran sẽ gặp nhau trước, cuộc gặp giữa 2 nhà lãnh đạo sẽ diễn ra sau). Nếu ông Obama và ông Rouhani gặp nhau, chắc chắn đây sẽ là tin lớn nhất của khóa họp đại hội đồng năm nay, bỏ xa những bản tin nói về kế hoạch giải giới võ khí hóa học Syria, vượt cả những tin liên quan đến cuộc tấn công do khủng bố Somalia chủ mưu ở Kenya đang gây xôn xao dư luận trong mấy ngày vừa qua.
